เจาะเลือดต้องงดน้ำไหม? แพทย์เฉลย ดื่มน้ำเปล่าได้ ช่วยให้ผลตรวจแม่นยำขึ้น

การเตรียมตัวก่อนเจาะเลือดเพื่อตรวจสุขภาพยังคงเป็นประเด็นที่มีความเข้าใจคลาดเคลื่อนในสังคมไทย แม้ในปี 2569 จะมีข้อมูลทางการแพทย์ที่ชัดเจนแล้วก็ตาม โดยคำแนะนำที่ถูกต้องตามหลักวิชาการคือ “งดอาหาร” แต่ยังสามารถดื่มน้ำเปล่าได้ตามปกติ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติยังพบว่าประชาชนจำนวนไม่น้อยงดทั้งน้ำและอาหาร ซึ่งไม่สอดคล้องกับแนวทางการแพทย์ปัจจุบัน

นพ.กฤษดา ศิรามพุช ผู้อำนวยการศูนย์เวชศาสตร์อายุรวัฒน์นานาชาติ เปิดเผยเมื่อวันที่ 23 เมษายน 2569 ว่า ผู้ป่วยจำนวนมากยังเข้าใจผิดเรื่องการงดน้ำก่อนเจาะเลือด ทั้งที่ได้มีการแจ้งล่วงหน้าว่าสามารถดื่มน้ำได้ โดยย้ำว่าแนวทางที่ถูกต้องตามหลักฐานเชิงประจักษ์คือไม่จำเป็นต้องอดน้ำ และการดื่มน้ำยังช่วยให้กระบวนการตรวจเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

สาเหตุสำคัญของความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกิดจากการสื่อสารที่ไม่ชัดเจน โดยเฉพาะการใช้คำว่า “งดน้ำงดอาหาร” ซึ่งทำให้ผู้ป่วยตีความว่าต้องงดทุกอย่าง ทั้งที่ในทางการแพทย์ คำว่า “งด” หมายถึงการงดเฉพาะอาหารและเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของน้ำตาล ไขมัน หรือสารปรุงแต่ง เช่น ชา กาแฟ นม น้ำผลไม้ และน้ำอัดลม ไม่รวมถึงน้ำเปล่าที่ไม่มีพลังงานและไม่ส่งผลต่อค่าตรวจ

ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่า น้ำเปล่าไม่มีผลต่อค่าระดับน้ำตาลในเลือดและไขมัน ซึ่งเป็นค่าหลักที่ต้องการความแม่นยำจากการงดอาหาร ขณะเดียวกัน การดื่มน้ำก่อนเจาะเลือดยังช่วยเพิ่มปริมาตรเลือด ทำให้หลอดเลือดขยายตัวและยืดหยุ่น ส่งผลให้เจ้าหน้าที่สามารถเจาะเลือดได้ง่าย ลดความจำเป็นในการเจาะซ้ำ และลดความไม่สบายตัวของผู้ป่วย

ในทางกลับกัน การงดน้ำอาจส่งผลต่อร่างกายและผลตรวจเลือด โดยเฉพาะภาวะเลือดข้น หรือ Hemoconcentration ซึ่งเกิดจากปริมาตรน้ำในเลือดลดลง ทำให้ค่าตรวจบางรายการสูงกว่าความเป็นจริง เช่น ค่า BUN และ Creatinine ที่ใช้ประเมินการทำงานของไต รวมถึงค่า Hemoglobin และ Hematocrit ที่เกี่ยวข้องกับความเข้มข้นของเลือด นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่าการขาดน้ำอาจทำให้ค่า eGFR ลดลง และค่าไขมันบางตัวเพิ่มขึ้นชั่วคราว

ผลกระทบดังกล่าวอาจทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนในการแปลผลตรวจ เช่น การประเมินการทำงานของไตหรือภาวะเลือดผิดปกติ โดยในบางกรณีเมื่อผู้ป่วยได้รับน้ำอย่างเพียงพอ ค่าต่าง ๆ สามารถกลับเข้าสู่ระดับปกติได้

สำหรับแนวทางปฏิบัติในปัจจุบัน การตรวจเลือดบางประเภท เช่น การตรวจน้ำตาลในเลือด (FBS) และไขมันในเลือด (Lipid Profile) ยังคงต้องงดอาหารตามระยะเวลาที่กำหนด คือประมาณ 8–12 ชั่วโมง แต่สามารถดื่มน้ำเปล่าได้ ขณะที่การตรวจหลายรายการ เช่น CBC การทำงานของตับ ไต ฮอร์โมน หรือการตรวจโรคติดเชื้อ ไม่จำเป็นต้องงดอาหารหรือน้ำ

ทั้งนี้ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ดื่มน้ำเปล่าในปริมาณพอเหมาะ ประมาณ 1–2 แก้ว หรือ 250–500 มิลลิลิตร ก่อนเจาะเลือด 1–2 ชั่วโมง เพื่อช่วยให้ร่างกายอยู่ในสภาวะสมดุล โดยไม่ควรดื่มมากเกินไปในระยะเวลาสั้น เนื่องจากอาจส่งผลต่อสมดุลของร่างกายได้เช่นกัน

ในกลุ่มผู้ป่วยเฉพาะ เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคไต ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างใกล้ชิด เนื่องจากอาจมีข้อจำกัดด้านการงดอาหารหรือปริมาณน้ำที่แตกต่างกัน