ทดลองใช้ยีนบำบัด ช่วยคนตาบอดมองเห็นได้อีกครั้ง

นักวิจัยเผยความก้าวหน้าของการรักษาแบบทดลองที่อาจช่วยให้ผู้พิการทางการมองเห็นบางส่วนกลับมารับรู้แสงและมองเห็นวัตถุได้ โดยอาศัย ยีนบำบัดร่วมกับแว่นตาอัจฉริยะที่ออกแบบเฉพาะบุคคล

ผู้เข้าร่วมการศึกษาครั้งนี้ 10 คน ล้วนสูญเสียการมองเห็นจาก โรคจอประสาทตาเสื่อมจากพันธุกรรม  ซึ่งเป็นโรคที่ทำให้เซลล์รับแสงในจอประสาทตาค่อย ๆ เสื่อมและตายลง ผลการศึกษาพบว่า 7 ใน 10 คนมีความไวต่อแสงดีขึ้นหลังได้รับการรักษา โดยงานวิจัยได้รับการเผยแพร่เในวารสาร New England Journal of Medicine

แนวทางดังกล่าวต่อยอดจากการศึกษาที่เผยแพร่ในปี 2021 ซึ่งพบว่า ชายตาบอดคนหนึ่งสามารถมองเห็นและนับวัตถุได้หลังได้รับการรักษาด้วยวิธีเดียวกัน

เปลี่ยนเซลล์ในจอประสาทตาให้กลับมารับแสง

การรักษานี้เรียกว่า ออพโตเจเนติกส์ เป็นเทคนิคที่ใช้คำสั่งทางพันธุกรรมเพื่อทำให้เซลล์บางชนิดสามารถตอบสนองต่อแสงได้ แทนที่จะพยายามซ่อมแซมเซลล์รับแสงที่เสียหาย นักวิจัยเปลี่ยนให้ เซลล์ปมประสาทจอประสาทตา ซึ่งปกติทำหน้าที่ส่งสัญญาณภาพจากจอประสาทตาไปยังสมอง กลายเป็นเซลล์ที่สามารถตอบสนองต่อแสงได้

ทีมวิจัยฉีดคำสั่งทางพันธุกรรมสำหรับสร้างโปรตีน ChrimsonR ซึ่งเป็นโปรตีนไวต่อแสงที่มีต้นกำเนิดจากสาหร่าย เข้าไปในดวงตาข้างที่มองเห็นได้น้อยกว่าของผู้เข้าร่วมการศึกษา ทำให้เซลล์ปมประสาทในจอประสาทตาข้างนั้นสามารถตอบสนองต่อ แสงสีอำพัน (amber light) ได้

จากนั้นผู้เข้าร่วมจะสวมแว่นตาที่ออกแบบขึ้นเป็นพิเศษ กล้องบนแว่นจะตรวจจับการเปลี่ยนแปลงของแสงและวัตถุที่อยู่ด้านหน้า ก่อนแปลงข้อมูลเหล่านั้นเป็นสัญญาณแสงสีอำพันเป็นจังหวะ ๆ แล้วฉายเข้าสู่จอประสาทตา เพื่อกระตุ้นเซลล์ที่ได้รับการดัดแปลงทางพันธุกรรม

มองเห็นทางเดินและหาประตูได้ แต่ยังอ่านหนังสือไม่ได้

จากผู้เข้าร่วม 8 คนที่ผ่านการทดสอบด้านพฤติกรรมหลังการรักษา 4 คนสามารถค้นหาประตูหรือเดินตามเส้นที่กำหนดได้เมื่อสวมแว่นตา

อย่างไรก็ตาม การรักษายังไม่สามารถทำให้ผู้ป่วยกลับมาอ่านตัวอักษรหรือจดจำใบหน้าได้ นักวิจัยจึงมองว่านี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้น และหวังว่าจะพัฒนาเทคนิคให้สามารถรับรู้ภาพที่ซับซ้อนมากขึ้นในอนาคต

นักวิจัยมองว่า ผลการศึกษาครั้งนี้เป็นหลักฐานสำคัญว่า ออพโตเจเนติกส์สามารถนำการทำงานด้านการมองเห็นบางส่วนกลับคืนมาได้ แม้เซลล์รับแสงดั้งเดิมของจอประสาทตาจะได้รับความเสียหายไปแล้ว

ความก้าวหน้าด้านออพโตเจเนติกส์ยังได้รับการยอมรับในวงการวิทยาศาสตร์อย่างมาก โดยงานบุกเบิกในสาขานี้เป็นหนึ่งในผลงานที่ได้รับ รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ประจำปี 2026

การทดลองยังมีข้อจำกัดสำคัญ?

วิธีการนี้ไม่ได้เหมาะกับผู้พิการทางการมองเห็นทุกคน เพราะการรักษายังคงต้องอาศัย เส้นประสาทตา ที่ยังทำงานได้ เพื่อส่งสัญญาณจากจอประสาทตาไปยังสมอง

ดังนั้น หากเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างจอประสาทตากับสมองได้รับความเสียหาย วิธีนี้ก็ไม่สามารถฟื้นการมองเห็นกลับมาได้

แม้ผู้เข้าร่วมจะยังไม่ได้กลับมามองเห็นได้เหมือนคนทั่วไป แต่ผลการทดลองสะท้อนแนวทางใหม่ในการรักษาโรคตาที่เกิดจากการเสื่อมของเซลล์รับแสง โดย ไม่ได้มุ่งซ่อมเซลล์ที่เสียไป แต่เปลี่ยนเซลล์ที่ยังเหลืออยู่ให้ทำหน้าที่รับแสงแทน ซึ่งอาจเป็นอีกหนึ่งความหวังของการฟื้นฟูการมองเห็นในอนาคต