ฟันแท้จากห้องแล็บ อาจเป็นอนาคตใหม่ของการรักษาฟันที่หายไป

หลายคนรู้สึกกังวลเมื่อต้องทำรากฟันเทียม เพราะเป็นหัตถการที่ต้องผ่าตัดฝังสกรูไทเทเนียมลงในกระดูกขากรรไกร จากนั้นต้องรอหลายเดือนให้กระดูกยึดติด ก่อนจึงจะใส่ครอบฟันได้ แต่ในอนาคต วิธีรักษานี้อาจเปลี่ยนไป เพราะนักวิจัยทั่วโลกกำลังพัฒนาเทคโนโลยี "ฟันแท้ที่เพาะเลี้ยงในห้องแล็บ" ซึ่งมีเป้าหมายให้ร่างกายสร้างฟันใหม่ขึ้นมาได้เอง

ทีมนักวิจัยจาก King's College London ในอังกฤษ ศึกษาเรื่องนี้มานานเกือบ 20 ปี ได้รายงานความก้าวหน้าครั้งสำคัญ เมื่อช่วงปลายปี 2025 ที่ผ่านมา หลังจากได้พัฒนาวัสดุที่ใช้เพาะเลี้ยงฟันให้เลียนแบบสภาพแวดล้อมภายในช่องปากได้ใกล้เคียงธรรมชาติมากขึ้น ถือเป็นอีกก้าวสำคัญสู่การสร้างฟันจากเซลล์มนุษย์อย่างสมบูรณ์

ทีมนักวิจัยจาก King's College London ในอังกฤษ

จุดสำคัญคือการสร้าง "สภาพแวดล้อม" ให้ฟันเติบโต

การสร้างฟันในห้องแล็บต้องอาศัยองค์ประกอบหลัก 3 ส่วน ได้แก่ เซลล์ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างฟัน 2 ชนิด และ "โครงรองรับ" หรือสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้เซลล์สื่อสารและพัฒนาเป็นฟันได้

ก่อนหน้านี้ ทีมวิจัยเคยใช้โปรตีนคอลลาเจนเป็นโครงรองรับ แต่การศึกษาล่าสุดเปลี่ยนมาใช้ ไฮโดรเจล ซึ่งเป็นพอลิเมอร์ที่มีน้ำเป็นองค์ประกอบสูง จึงเลียนแบบเนื้อเยื่อธรรมชาติได้ดีกว่า เมื่อนักวิจัยนำเซลล์มารวมกันเป็นก้อนเล็ก ๆ แล้วฝังไว้ในไฮโดรเจลเป็นเวลาประมาณ 8 วัน จึงพบว่าเริ่มเกิดโครงสร้างคล้ายฟันระยะแรก ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาเป็นฟันจริงในอนาคต

เราเข้าใกล้ความจริงมากแค่ไหน?

นักวิจัยยอมรับว่า การสร้างฟันเพื่อใช้รักษาผู้ป่วยจริงยังต้องใช้เวลาอีกหลายปี และยังอีกนานกว่าที่เราจะมีผู้ป่วยคนแรกที่จะได้ทดลองฟันจากห้องแล็บนี้ แต่ความก้าวหน้าครั้งนี้ช่วยให้เซลล์สามารถสื่อสารและทำงานร่วมกันได้ดีขึ้น ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างฟัน

ปัจจุบัน นักวิจัยยังต้องหาวิธีแทนที่เซลล์จากตัวอ่อนของหนูที่ใช้ในการทดลองด้วยเซลล์ของมนุษย์ทั้งหมด หากทำได้สำเร็จ อาจมีแนวทางรักษา 2 รูปแบบ ได้แก่

1. เพาะฟันให้เจริญเติบโตในระยะหนึ่ง แล้วฝังลงในเบ้าฟัน เพื่อให้เติบโตต่อและเชื่อมต่อกับกระดูกและเอ็นยึดฟันตามธรรมชาติ 
2. หรือ เพาะฟันจนสมบูรณ์ก่อน แล้วจึงผ่าตัดปลูกถ่ายเหมือนรากฟันเทียม ซึ่งขณะนี้ยังเร็วเกินไปที่จะบอกว่าวิธีใดเหมาะสมที่สุด

ฟันแท้ที่สร้างจากเซลล์ของตัวเอง ดีกว่ารากฟันเทียมอย่างไร

หากสามารถสร้างฟันจากเซลล์ของผู้ป่วยเองได้สำเร็จ ฟันซี่ใหม่นี้จะมีข้อได้เปรียบหลายด้าน ทั้งลดความเสี่ยงต่อการอักเสบหรือการต่อต้านจากร่างกาย และให้ความรู้สึกเหมือนฟันธรรมชาติ เพราะสามารถเชื่อมต่อกับกระดูกและเอ็นยึดฟันได้ ต่างจากรากฟันเทียมที่ยึดติดกับกระดูกโดยตรง จึงไม่มีความยืดหยุ่นและการรับความรู้สึกเหมือนฟันจริง

ผู้เชี่ยวชาญจาก University of Sheffield ซึ่งไม่ได้ร่วมงานวิจัย ระบุว่า ผลการศึกษานี้ถือเป็นความก้าวหน้าสำคัญ เพราะช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการสร้างฟันทั้งซี่ และอาจเป็นก้าวสำคัญสู่การนำเทคโนโลยีนี้มาใช้ในคลินิกได้ในอนาคต

หลายประเทศเร่งพัฒนาเทคโนโลยีสร้างฟันใหม่

นอกจาก King's College London ยังมีหลายทีมวิจัยที่กำลังพัฒนาแนวทางฟื้นฟูฟันด้วยวิธีต่าง ๆ

• ประเทศญี่ปุ่นกำลังทดสอบยาชนิดแอนติบอดีที่กระตุ้นให้ร่างกายสร้างฟันใหม่ในผู้ที่มีภาวะไม่มีฟันแต่กำเนิด โดยขณะนี้เข้าสู่การทดลองในมนุษย์แล้ว และอาจพร้อมใช้งานภายในช่วงปลายทศวรรษนี้
• นักวิจัยจาก Tufts University สหรัฐฯ สามารถสร้างฟันคล้ายฟันมนุษย์จากเซลล์ของมนุษย์และหมู ก่อนนำไปทดลองในหมู โดยเป้าหมายระยะยาวคือกระตุ้นให้ขากรรไกรของมนุษย์สร้างฟันใหม่ได้โดยไม่ต้องใช้เซลล์จากสัตว์
• ขณะที่ University of Washington ประสบความสำเร็จในการสร้างเซลล์ต้นกำเนิดของเนื้อเยื่อฟันจากสเต็มเซลล์ของมนุษย์ เพื่อนำไปศึกษากลไกการเกิดฟันและพัฒนาเทคโนโลยีสร้างฟันตั้งแต่ต้น

แม้การนำฟันที่เพาะเลี้ยงในห้องแล็บมาใช้รักษาผู้ป่วยจริงยังต้องผ่านการวิจัยและการทดลองอีกหลายขั้นตอน แต่นักวิทยาศาสตร์มองตรงกันว่า ความก้าวหน้าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และมีความเป็นไปได้ว่า ภายใน 10 ปีข้างหน้า การซ่อมแซมหรือทดแทนฟันด้วยฟันชีวภาพอาจกลายเป็นทางเลือกใหม่ในการรักษาทางทันตกรรม ได้จริง