เมื่อยุโรปไม่หนาวเหมือนเดิม เปิดทาง “โรคเขตร้อน” ลุกลาม “ไข้ชิคุนกุนยา” พร้อมระบาดทั่วทวีป

“โรคเขตร้อน” อย่าง “ไข้ชิคุนกุนยา” อาจแพร่ระบาดผ่านยุงได้ในเกือบทุกพื้นที่ของยุโรป จากผลการศึกษาล่าสุดที่ชี้ว่า วิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการแพร่กระจายของยุงต่างถิ่น กำลังเปิดทางให้โรคนี้ลุกลามอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

การวิเคราะห์พบว่า อุณหภูมิที่สูงขึ้นจากภาวะโลกร้อน ทำให้การติดเชื้อไข้ชิคุนกุนยาสามารถเกิดขึ้นได้นานกว่า 6 เดือนต่อปี ในประเทศแถบยุโรปตอนใต้ เช่น สเปน กรีซ อิตาลี และโปรตุเกส ขณะที่บางพื้นที่ของอังกฤษตอนใต้ อาจมีความเสี่ยงนานถึงราว 2 เดือนต่อปี และนักวิทยาศาสตร์เตือนว่า การแพร่ขยายของโรคไปทางตอนเหนือของยุโรปเป็นเพียงเรื่องของเวลา

การศึกษานี้นับเป็นงานวิจัยแรกที่ประเมินผลของอุณหภูมิต่อระยะฟักตัวของไวรัสใน “ยุงลายเสือเอเชีย” อย่างครบถ้วน โดยพบว่า อุณหภูมิต่ำสุดที่ไวรัสสามารถแพร่ได้ อยู่ที่ราว 13–14 องศาเซลเซียส ต่ำกว่าการประเมินเดิมถึง 2.5 องศา ซึ่งนักวิจัยระบุว่าเป็นความแตกต่างที่ “น่าตกใจอย่างยิ่ง”

โรคไข้ชิคุนกุนยาถูกตรวจพบครั้งแรกในปีพ.ศ. 2495ที่ประเทศแทนซาเนีย และเคยจำกัดอยู่ในเขตร้อนเป็นหลัก ปัจจุบันยังมีผู้ติดเชื้อหลายล้านคนต่อปี โรคนี้ทำให้เกิดอาการปวดข้ออย่างรุนแรงและยาวนาน บางกรณีอาจถึงขั้นเสียชีวิต โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

แม้ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ยุโรปจะพบผู้ป่วยเพียงประปรายในกว่า 10 ประเทศ แต่ในปีพ.ศ. 2568ฝรั่งเศสและอิตาลีกลับเผชิญการระบาดครั้งใหญ่ มีผู้ติดเชื้อรวมกันนับ100ราย

“ซานดีป เตการ์” นักวิจัยจากUK Centre for Ecology and Hydrologyและผู้เขียนหลักของการศึกษา ระบุว่า อัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิในยุโรปสูงกว่าค่าเฉลี่ยโลกเกือบ2เท่า“เมื่อขีดจำกัดอุณหภูมิที่ไวรัสแพร่ได้ต่ำลงมากเช่นนี้ การขยายตัวของโรคไปทางเหนือจึงหลีกเลี่ยงไม่ได้” เขากล่าว

ด้าน “สตีเวน ไวต์” นักวิทยาศาสตร์จากสถาบันเดียวกัน ระบุว่า เมื่อ 20 ปีก่อน หากมีใครบอกว่าโรคอย่างชิคุนกุนยาหรือไข้เลือดออกจะเกิดในยุโรป คงไม่มีใครเชื่อ“แต่วันนี้ทุกอย่างเปลี่ยนไปแล้ว ทั้งจากยุงรุกรานและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” เขากล่าว พร้อมชี้ว่า ฝรั่งเศสเคยมีผู้ป่วยสะสมเพียงราว 30 รายในช่วงสิบกว่าปี แต่ในปีพ.ศ. 2568ปีเดียว กลับพบผู้ป่วยมากกว่า 800 ราย

ยุงลายเสือเอเชีย หรือAedes albopictusซึ่งออกหากินในเวลากลางวัน กำลังขยายถิ่นอาศัยขึ้นไปทางเหนือของยุโรปตามอุณหภูมิที่สูงขึ้น แม้จะตรวจพบในสหราชอาณาจักรแล้ว แต่ยังไม่ตั้งถิ่นฐานถาวร วัคซีนป้องกันชิคุนกุนยามีอยู่แต่มีราคาสูง ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าการหลีกเลี่ยงไม่ให้ถูกยุงกัดยังเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด

ดร. ไดอานา โรฮัส อัลวาเรซ หัวหน้าทีมโรคที่มียุงและเห็บเป็นพาหะของWorld Health Organizationกล่าวว่า งานวิจัยนี้ชี้ชัดว่า การแพร่เชื้อในยุโรปอาจเห็นได้ชัดขึ้นในอนาคต และโรคนี้สามารถสร้างผลกระทบยาวนาน โดยราว 40% ของผู้ป่วยยังมีอาการปวดข้อหรือข้ออักเสบรุนแรงแม้ผ่านไปถึง 5 ปี

เธอระบุว่า แม้สภาพภูมิอากาศจะเป็นปัจจัยสำคัญ แต่ยุโรปยังมีโอกาสควบคุมการแพร่กระจายของยุงได้ ผ่านการให้ความรู้แก่ชุมชน การกำจัดแหล่งน้ำขัง การสวมเสื้อผ้ามิดชิดสีอ่อน และการใช้ยากันยุง รวมถึงการจัดตั้งระบบเฝ้าระวังด้านสาธารณสุข

นักวิทยาศาสตร์เตือนว่า หากฤดูหนาวของยุโรปอบอุ่นขึ้นต่อเนื่อง ยุงลายอาจแพร่พันธุ์ได้มากขึ้น ส่งผลให้การระบาดไม่มี “จุดสิ้นสุด” เหมือนในอดีต และอาจทำให้การระบาดของโรคจากยุงในยุโรปรุนแรงและยืดเยื้อยิ่งขึ้นในอนาคต