รู้จัก "คลื่นความร้อน" ปรากฏการณ์อากาศสุดขั้วที่กำลังเกิดขึ้นทั่วโลก
ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา หลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญกับ "คลื่นความร้อน" (Heat Wave) ซึ่งส่งผลให้อุณหภูมิพุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ในหลายพื้นที่ ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ ระบบนิเวศ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดไฟป่า อย่างไรก็ตาม หลายคนอาจสงสัยว่า คลื่นความร้อนคืออะไร และเหตุใดประเทศไทยจึงยังไม่เคยถูกจัดว่าเผชิญกับปรากฏการณ์นี้
.
“คลื่นความร้อน” เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่อุณหภูมิอากาศสูงกว่าปกติอย่างผิดปกติในช่วงเวลาหนึ่ง ซึ่งอาจกินเวลาตั้งแต่หลายวันไปจนถึงหลายสัปดาห์ โดยไม่สามารถกำหนดอุณหภูมิที่ตายตัวได้ว่าเท่าใดจึงจะถือเป็นคลื่นความร้อน เนื่องจากแต่ละภูมิภาคของโลกมีสภาพภูมิอากาศพื้นฐานแตกต่างกัน
องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) จึงกำหนดนิยามว่า คลื่นความร้อนคือ ภาวะที่อุณหภูมิสูงสุดรายวันสูงกว่าค่าเฉลี่ยสูงสุดของพื้นที่นั้นประมาณ 5 องศาเซลเซียส ติดต่อกันอย่างน้อย 5 วัน จึงจะถือว่าเป็นเหตุการณ์คลื่นความร้อน
โดยทั่วไป คลื่นความร้อนสามารถเกิดขึ้นได้ 2 ลักษณะ ได้แก่ คลื่นความร้อนจากการสะสมความร้อน และ คลื่นความร้อนจากการพัดพามวลอากาศร้อน
กรณีแรก คือการสะสมความร้อนในพื้นที่ที่มีสภาพอากาศแห้ง เมฆน้อย และลมสงบติดต่อกันหลายวัน ทำให้มวลอากาศร้อนไม่สามารถระบายออกได้ ความร้อนจึงสะสมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนเกิดเป็นคลื่นความร้อน ลักษณะนี้พบได้บ่อยในประเทศอินเดีย ปากีสถาน และออสเตรเลีย
.
ส่วนอีกลักษณะหนึ่ง คือการพัดพามวลอากาศร้อนจากบริเวณทะเลทรายหรือพื้นที่ใกล้เส้นศูนย์สูตรเข้าสู่พื้นที่ที่มีอากาศเย็นกว่า ส่งผลให้อุณหภูมิปรับสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว แม้ว่าคลื่นความร้อนประเภทนี้มักเกิดขึ้นเพียงช่วงสั้น ๆ ก่อนที่มวลอากาศร้อนจะเคลื่อนผ่านหรืออ่อนกำลังลง แต่ก็สามารถสร้างผลกระทบได้อย่างมาก โดยเฉพาะในประเทศแถบยุโรปซึ่งมีภูมิอากาศเขตอบอุ่น
.
สำหรับประเทศไทย แม้อากาศในช่วงฤดูร้อนจะมีอุณหภูมิสูงและบางพื้นที่อาจแตะระดับ 40 องศาเซลเซียสหรือมากกว่า แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่มีรายงานอย่างเป็นทางการว่าประเทศไทยเผชิญกับปรากฏการณ์คลื่นความร้อนตามนิยามขององค์การอุตุนิยมวิทยาโลก เนื่องจากประเทศไทยตั้งอยู่ใกล้ทะเลและได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมที่พาความชื้นเข้าปกคลุมตลอดทั้งปี ทำให้ความร้อนสะสมได้ยากเมื่อเทียบกับประเทศที่มีสภาพอากาศแห้งแล้ง
อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศเตือนว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังทำให้เหตุการณ์อากาศร้อนจัดเกิดบ่อยขึ้น รุนแรงขึ้น และยาวนานขึ้นในหลายภูมิภาคของโลก แม้ประเทศไทยจะยังไม่เข้าข่ายเกิดคลื่นความร้อนตามนิยามสากล แต่ประชาชนยังคงต้องเฝ้าระวังผลกระทบจากอากาศร้อนจัด โดยเฉพาะกลุ่มเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยจากความร้อนมากที่สุด