รู้จัก "Mpox สายพันธุ์ลูกผสม" รุนแรง ดุดัน แค่ไหน? เชื่อมโยงเคสอินเดีย-อังกฤษ และสรุปความเสี่ยงที่มีต่อประเทศไทย

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้โพสต์เฟซบุ๊ก Anan Jongkaewwattana เกี่ยวกับ "Mpox สายพันธุ์ลูกผสม" ระบุว่า

จากความกังวลเรื่องผู้เสียชีวิตในเรือนจำไทย และรายงานของ WHO เรื่องสายพันธุ์ลูกผสม (Recombinant Clade Ib/IIb) ผมพยายามสรุปข้อมูลที่มีตอนนี้มาเป็นข้อๆตามนี้ครับ

1. สายพันธุ์ลูกผสมนี้ "ดุ" หรือ "รุนแรง" กว่าเดิมหรือไม่?

คำตอบสั้นๆ คือ จากข้อมูลปัจจุบัน "ยังไม่พบว่ารุนแรงขึ้น"

ผู้ป่วยทั้ง 2 รายที่พบ (ในอังกฤษและอินเดีย) มีอาการป่วยคล้ายกับโรคฝีดาษลิงสายพันธุ์ปกติ คือ มีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต และมีผื่น/ตุ่มน้ำ โดยทั้งสองราย "ไม่มีอาการรุนแรง" ไม่พบภาวะแทรกซ้อน และสามารถรักษาหายได้ตามปกติ ไม่เสียชีวิต  จากการสอบสวนโรค ยังไม่พบการแพร่เชื้อต่อไปยังบุคคลอื่น ในกลุ่มผู้สัมผัสใกล้ชิด แต่ถึงแม้ว่าสายพันธุ์ลูกผสมนี้จะดูไม่รุนแรงมากในคนทั่วไป แต่กรณีผู้เสียชีวิตในเรือนจำไทยสะท้อนให้เห็นว่า ความรุนแรงของโรคขึ้นอยู่กับภูมิต้านทานของแต่ละคนด้วย หากเชื้อ (ไม่ว่าจะสายพันธุ์ไหน) ไปติดในกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้ติดเชื้อ HIV ที่ไม่ได้รับการรักษา หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ อาการอาจรุนแรงถึงชีวิตได้เสมอ

2. เคสที่เจอใน อินเดีย และ อังกฤษ คือเชื้อตัวเดียวกัน หรือคนละตัว?

คำตอบ: เป็น "เชื้อตัวเดียวกัน" ซึ่งเป็นประเด็นที่น่าสนใจและน่ากังวลกว่าการเกิดลูกผสมแบบสุ่มๆ  เมื่อนำรหัสพันธุกรรมของไวรัสจากผู้ป่วยทั้ง 2 ประเทศมาเทียบกัน พบว่ามีความเหมือนกันมากกว่า 99.9%

โดย ไทม์ไลน์การระบาด คือ

อินเดีย: พบผู้ป่วยก่อน (เริ่มป่วย ก.ย. 2025) ประวัติเดินทางมาจากคาบสมุทรอาหรับ

อังกฤษ: พบผู้ป่วยทีหลัง (ต.ค. 2025) ประวัติเดินทางมาจาก เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

การที่เจอเชื้อหน้าตาเหมือนกันเป๊ะในผู้ป่วยที่อยู่คนละมุมโลก และเดินทางมาจากคนละที่ (แต่เชื่อมโยงกับเอเชียและตะวันออกกลาง) แปลว่า เชื้อลูกผสมตัวนี้ได้ถือกำเนิดขึ้นและกำลังระบาดเงียบๆ อยู่ในภูมิภาคของเรามาสักพักแล้ว  ไม่ใช่การเกิดลูกผสมใหม่แบบบังเอิญในแต่ละประเทศ

3. สรุปความเสี่ยงต่อประเทศไทย

จากข้อมูลข้างต้น จุดที่น่ากังวลสำหรับไทยไม่ใช่เรื่อง "ความดุ" ของสายพันธุ์ใหม่ แต่เป็นเรื่อง "ความสามารถในการหลบซ่อน" ข้อมูลระบุชัดเจนว่าเคสที่เจอในอังกฤษ มีประวัติเดินทางจาก "เอเชียตะวันออกเฉียงใต้" ซึ่งอาจรวมถึงประเทศไทยหรือประเทศเพื่อนบ้าน แปลว่าเราอาจมีเชื้อลูกผสมนี้หมุนเวียนอยู่แล้ว ทั้งนี้ไวรัสลูกผสมนี้มีชิ้นส่วนของทั้ง Clade Ib และ IIb การตรวจ PCR แบบเดิมอาจระบุผลคลาดเคลื่อน หรือเข้าใจผิดว่าเป็นสายพันธุ์เก่า ทำให้เราประเมินสถานการณ์ต่ำกว่าความเป็นจริง 

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

การระบาดในเรือนจำมักเกิดจากการสัมผัสใกล้ชิด หากมีเชื้อลูกผสมหลุดเข้าไป ผสมโรงกับผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ อาจทำให้เห็นภาพความรุนแรงที่มากกว่ารายงานของ WHO ได้ ทั้งนี้อาจจำเป็นต้องเร่งตรวจรหัสพันธุกรรม (Genomic Sequencing) จากเคสในไทย (โดยเฉพาะเคสเรือนจำ) เพื่อยืนยันว่าเรากำลังสู้กับสายพันธุ์ไหนกันแน่ และประชาชนควรสังเกตอาการตนเอง หากมีประวัติเสี่ยงและมีตุ่มหนอง ควรรีบพบแพทย์ทันทีไม่ว่าจะเป็นสายพันธุ์ใดก็ตาม

ทั้งนี้ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าไวรัสที่พบในผู้ต้องขังที่เสียชีวิตเป็นสายพันธุ์อะไรนะครับ ปัจจุบันมียืนยันลูกผสมแค่ 2 ที่ ตามข้อมูลข้างต้น