พะยูนไทยใกล้สูญพันธุ์? เมื่อทะเลไทยไร้อาหาร เพราะระบบนิเวศพัง

พะยูนไทยกำลังเผชิญวิกฤตครั้งสำคัญ

ภัยคุกคามทุกวันนี้ไม่ได้มีเพียงการล่า หรือภัยคุกคามจากมนุษย์

แต่ยังมีอีกภัยเงียบที่กำลังคุกคามพะยูน นั่นคือ “ภาวะขาดแคลนอาหาร”

เพราะ หญ้าทะเล อาหารสำคัญของพะยูน กำลังหายไป

เกาะลิบง จ.ตรัง เคยเป็นหนึ่งในบ้านสำคัญของพะยูนไทย รอบเกาะเคยมีพะยูนรวมฝูงอยู่ในร่องน้ำใกล้เคียงเกือบ 200 ตัว

เหตุผลสำคัญคือ ที่นี่เคยอุดมสมบูรณ์ไปด้วย หญ้าทะเล แหล่งอาหารหลักของพะยูน

แต่ตลอดราว 5 ปีที่ผ่านมา หญ้าทะเลรอบเกาะลิบงเสื่อมโทรมลงอย่างหนัก โดยมีข้อมูลว่าพื้นที่หญ้าทะเลลดลงมากกว่า 90%

เมื่ออาหารหายไป พะยูนก็ต้องออกจากบ้าน

จากที่เคยพบพะยูนนับร้อยตัว ปัจจุบันบริเวณเกาะลิบงเหลือพะยูนเพียง 2 ตัว

สิ่งที่เกิดขึ้นที่ลิบง จึงไม่ใช่เพียงเรื่องการย้ายถิ่นเพื่อความอยู่รอดตามธรรมชาติของพะยูน

แต่กำลังสะท้อน การเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศทางทะเลไทย

ปัจจุบันคาดว่าพะยูนในธรรมชาติเหลืออยู่ราว 100–140 ตัว โดยทะเลอันดามันยังเป็นแหล่งอาศัยสำคัญ ทั้งบริเวณตรัง กระบี่ พังงา ภูเก็ต และระนอง

แต่เมื่อแหล่งอาหารเปลี่ยนแปลง พะยูนก็เริ่มกระจายตัวออกจากพื้นที่เดิม เพื่อหาแหล่งหญ้าทะเลแห่งใหม่

และนั่นทำให้การอนุรักษ์ยากขึ้น

จากเดิมที่พะยูนรวมตัวกันอยู่ในพื้นที่สำคัญไม่กี่แห่ง วันนี้พวกมันอาจต้องกระจายตัวออกไปในทะเลกว้างขึ้น เพื่อหาอาหารที่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต

ขณะเดียวกัน การตายของพะยูนยังคงเกิดขึ้น

ตลอดปี 2569 พบพะยูนตายแล้ว 11 ตัว โดยในช่วงสองเดือนที่ผ่านมา มีการพบซากพะยูนเกยตื้นหลายตัว

บางตัวพบว่า หัว หาง หรือครีบถูกตัดออก

ผู้เชี่ยวชาญตั้งข้อสังเกตว่า การตัดหัวอาจเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องงาที่อยู่ภายในกะโหลก และการนำไปจำหน่ายตามความเชื่อ

แต่หากมองย้อนกลับไปตลอด 5 ปีที่ผ่านมา จำนวนพะยูนที่ตายมีมากกว่า 200 ตัว

โดยในปี 2567 เป็นปีที่พบการตายสูงถึง 48 ตัว

ตัวเลขเหล่านี้กำลังสะท้อนว่า วิกฤตของพะยูนไม่ได้เกิดจากภัยคุกคามเพียงเรื่องเดียว

แต่เกิดขึ้นท่ามกลาง ระบบนิเวศทางทะเลที่กำลังเปลี่ยนแปลง

เมื่อหญ้าทะเลลดลง อาหารของพะยูนก็ลดลง

เมื่ออาหารลดลง พะยูนก็ต้องย้ายถิ่น

และเมื่อพะยูนกระจายตัวออกไปเพื่อหาอาหาร การดูแลและอนุรักษ์พวกมันก็ยิ่งทำได้ยากขึ้น

“ประเทศไทยเหลือพะยูนกี่ตัว?”

อาจไม่ใช่คำถามที่สะท้อนปัญหาได้ตรงจุดที่สุด

แต่อาจต้องถามว่า

“ทะเลไทยวันนี้ ยังเหลือบ้านและอาหารให้พะยูนอีกกี่แห่ง?”

เพราะก่อนที่พะยูนจะสูญพันธุ์

สิ่งที่กำลังสูญหายไปก่อน อาจไม่ใช่เพียง บ้านและแหล่งอาหารของพะยูน

แต่อาจเป็น “สมดุลของระบบนิเวศทางทะเล”

และพะยูน อาจกำลังทำหน้าที่เป็น สัญญาณเตือนว่า ทะเลไทยกำลังเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าที่เราคิด