ไฟกองขยะปะทุไม่หยุด ควันพิษลอยคลุ้ง ดับไม่ถูกวิธีเสี่ยงลุกซ้ำหนักกว่าเดิม

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เรื่องไฟไหม้กองขยะหน้าร้อน ดับไฟอย่างไรจึงจะได้ผล

ช่วงฤดูร้อน (ก.พ.-มี.ค. 69) มีความเสี่ยงสูงมากที่จะเกิดไฟไหม้กองขยะ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีการจัดการไม่ถูกต้อง ปัจจุบันไฟไหม้เกิดขึ้นแล้วมากกว่า 10 แห่ง ส่วนสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในปี 2568 พบไฟไหม้บ่อขยะสูงถึง 150 ครั้งทั่วประเทศ โดยเฉพาะในภาคเหนือและอีสาน ซึ่งส่งผลกระทบต่อฝุ่น PM 2.5 และก๊าซพิษต่างๆ

ก๊าซหลักในกองขยะที่ทำให้เกิดไฟลุกไหม้ง่ายคือ ก๊าซมีเทน (CH4) ซึ่งเกิดจากการย่อยสลายของเศษอาหารและขยะอินทรีย์โดยจุลินทรีย์ภายใต้สภาวะไร้ออกซิเจน ก๊าซนี้เป็นก๊าซไวไฟสูง เมื่อสะสมมากในกองขยะที่ทับถมกันแน่นจนเกิดความร้อนสูง (มักเกิน 55 องศาเซลเซียส) ทำให้ติดไฟได้เองหรือลุกไหม้อย่างรุนแรงหากมีเชื้อไฟ

ไฟไหม้กองขยะจะมีความรุนแรงและปะทุขึ้นอยู่ตลอดเวลา เนื่องจากมีแก๊สมีเทนที่ระเหยออกมาจากกองขยะ การฉีดน้ำแค่บริเวณผิวหน้าเพียงอย่างเดียวจะไม่สามารถดับความร้อนที่สะสมอยู่ภายในได้

การดับเพลิงจากกองขยะที่ลุกไหม้และมีการปะทุอยู่ตลอดเวลาอย่างได้ผล คือ การใช้ดินหรือทรายกลบ ซึ่งเป็นวิธี “ตัดออกซิเจน” (Starvation) ที่ได้ผลดีในพื้นที่ที่น้ำเข้าไม่ถึง โดยการนำดินมาถมทับเพื่อไม่ให้อากาศทะลุเข้าไปเลี้ยงเปลวไฟ หรืออาจใช้โฟมดับเพลิงเพื่อช่วยคลุมพื้นผิวเพื่อตัดก๊าซออกซิเจนและช่วยลดความร้อนได้ดีกว่าน้ำในกรณีที่มีเศษน้ำมันหรือสารเคมีปนอยู่ด้วย

นอกจากนี้ ยังต้องใช้เครื่องจักรขุดคุ้ยกองขยะ เช่น รถแบคโฮหรือเครื่องจักรกลหนัก เพื่อเปิดผิวหน้าขยะให้สารดับเพลิงเข้าถึงจุดที่ร้อนที่สุดใต้กองขยะ เพราะหากไม่มีการขุดคุ้ยจะเกิดไฟคุกรุ่นและกลับมาลุกไหม้ใหม่ได้ การใช้น้ำร่วมกับเครื่องจักรกลหนัก เช่น รถแม็คโคร โดยคุ้ยกองขยะที่กำลังคุกรุ่นด้านล่างขึ้นมาแล้วฉีดน้ำซ้ำ ก็เป็นอีกวิธีที่ช่วยควบคุมไฟได้ดี หากยังมีไฟคุกรุ่นอยู่มาก ควรใช้โฟมดับเพลิงหรือทรายกลบเพิ่มเติม

เมื่อไฟเริ่มมอดแล้ว ควรฉีดน้ำเลี้ยงบริเวณดังกล่าวเพื่อช่วยลดอุณหภูมิของขยะที่เป็นของแข็ง เช่น ไม้ กระดาษ และพลาสติก เนื่องจากกองขยะที่ทับถมกันจะเกิดก๊าซมีเทนซึ่งไวไฟมากและคายความร้อนตลอดเวลา การดับไฟจึงต้องดำเนินการต่อเนื่องจนกว่าอุณหภูมิจะลดลงจริง

อย่างไรก็ตาม ควันจากกองขยะมีสารพิษและก๊าซอันตรายสูง เช่น ไดออกซิน ผู้ปฏิบัติงานดับเพลิงควรสวมหน้ากากป้องกันสารเคมีหรือชุดปฏิบัติงานที่เหมาะสม อย่างน้อยควรเป็นหน้ากาก N95 เพื่อป้องกันอันตรายต่อสุขภาพ