น้ำมันไบโอดีเซล พลังงานทางเลือกไทยจากพระราชดำริรัชกาลที่ 9

“ไบโอดีเซล” พลังงานทางเลือกของไทย จากสายพระเนตรอันยาวไกลในหลวงรัชกาลที่ 9

ในช่วงเวลาที่โลกกำลังเผชิญความผันผวนด้านพลังงาน และราคาน้ำมันมีแนวโน้มปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง แนวคิดเรื่องพลังงานทดแทนจึงกลายเป็นประเด็นสำคัญของหลายประเทศ สำหรับประเทศไทย แนวทางการพึ่งพาพลังงานทางเลือกนั้นได้ถูกวางรากฐานไว้ตั้งแต่หลายทศวรรษก่อน จากแนวพระราชดำริของ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช รัชกาลที่ 9 โดยหนึ่งในแนวคิดสำคัญคือการพัฒนา “น้ำมันไบโอดีเซล” จากพืชน้ำมัน เช่น ปาล์มน้ำมัน

ไบโอดีเซลเป็นเชื้อเพลิงที่ผลิตจากน้ำมันพืชหรือน้ำมันธรรมชาติ สามารถใช้กับเครื่องยนต์ดีเซลได้จริง และมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับน้ำมันดีเซลทั่วไป ประเทศไทยมีศักยภาพในการผลิตพืชน้ำมัน โดยเฉพาะปาล์มน้ำมันที่ปลูกกันอย่างแพร่หลายในพื้นที่ภาคใต้

จุดเริ่มต้นแนวพระราชดำริ จากสวนปาล์มของเกษตรกร

แนวคิดเรื่องพลังงานจากปาล์มน้ำมันเริ่มต้นขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2518 ในคราวที่ในหลวงรัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรสวนปาล์มน้ำมันของเกษตรกรที่นิคมสร้างตนเองควนกาหลง จังหวัดสตูล ต่อมาในปีถัดมา พระองค์ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรโรงงานสกัดน้ำมันปาล์มแบบพื้นบ้านของนิคมแห่งเดียวกัน

จากการลงพื้นที่ดังกล่าว ทำให้เกิดแนวพระราชดำริเกี่ยวกับการส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากปาล์มน้ำมัน และการพัฒนาพลังงานทดแทนเพื่อให้ประเทศสามารถพึ่งพาตนเองด้านพลังงานได้ในระยะยาว

ส่งเสริมเกษตรกรผลิตน้ำมันปาล์มระดับชุมชน

ในปี พ.ศ. 2526 มีพระราชกระแสให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องส่งเสริมเกษตรกรสวนปาล์มรายย่อยให้รวมกลุ่มกันจัดตั้งโรงงานสกัดน้ำมันปาล์มขนาดเล็ก โดยใช้เงินลงทุนต่ำ เพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตและสร้างรายได้ให้กับชุมชน

ต่อมามีการจัดตั้งโรงงานสาธิตและศูนย์เรียนรู้หลายแห่ง เช่น

• โรงงานสาธิตสกัดน้ำมันปาล์มที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ จังหวัดสงขลา
• โรงงานสาธิตของกลุ่มเกษตรกรที่สหกรณ์นิคมอ่าวลึก จังหวัดกระบี่
• โรงงานสกัดและแปรรูปน้ำมันปาล์มขนาดเล็กที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง จังหวัดนราธิวาส

พร้อมทั้งมีการจัดตั้งกองทุนพัฒนาอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มขนาดเล็ก เพื่อสนับสนุนการผลิตในระดับชุมชน

ทดลองใช้จริงกับรถยนต์ดีเซล

หลังจากมีการศึกษาทดลองและพัฒนากระบวนการผลิตอย่างต่อเนื่องหลายปี พบว่าน้ำมันปาล์มสามารถนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ดีเซลได้จริง

หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2544 เมื่อในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงใช้รถยนต์พระที่นั่งซึ่งใช้น้ำมันปาล์มเป็นเชื้อเพลิง ในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์เขื่อนคลองท่าด่าน จังหวัดนครนายก โดยมีข้อความติดท้ายรถว่า

“รถคันนี้ใช้น้ำมันปาล์ม 100%”

พระองค์ยังมีพระราชดำรัสเกี่ยวกับการใช้น้ำมันปาล์มอย่างเรียบง่ายว่า น้ำมันปาล์มสามารถใช้ได้ทั้งในการประกอบอาหารและใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถยนต์ดีเซลได้จริง

มูลนิธิชัยพัฒนาสานต่อแนวพระราชดำริ

มูลนิธิชัยพัฒนาได้ดำเนินโครงการตามแนวพระราชดำริ โดยได้รับพระราชทานพระราชดำริจาก สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์พัฒนาโครงการด้านปาล์มน้ำมันและพืชพลังงานทดแทน

หนึ่งในโครงการสำคัญคือ โรงงานสกัดน้ำมันพืชและผลิตไบโอดีเซลครบวงจร ของมูลนิธิชัยพัฒนา ที่อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งทำหน้าที่เป็นทั้งศูนย์วิจัย ทดลองผลิต และถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับชุมชนและเกษตรกร

โครงการดังกล่าวยังช่วยต่อยอดการใช้พืชน้ำมันให้เกิดผลิตภัณฑ์หลากหลาย เพิ่มทางเลือกในการสร้างรายได้ให้กับประชาชน

พลังงานทดแทนเพื่ออนาคตของชุมชน

ปัจจุบันโครงการของมูลนิธิชัยพัฒนายังคงผลิตและใช้น้ำมันไบโอดีเซลภายในโครงการ พร้อมวางแผนเพิ่มกำลังการผลิตเพื่อสำรองพลังงานในช่วงที่สถานการณ์พลังงานโลกมีความไม่แน่นอน

นายประดิษฐ์ แสงกล้า ประธานศูนย์เรียนรู้ไบโอดีเซล กลุ่มเกษตรกรทำไร่ปราณบุรี ซึ่งเคยเข้าร่วมศึกษาโครงการ กล่าวว่า ความรู้เรื่องไบโอดีเซลเปรียบเสมือน “เทียนแท่งหนึ่งในชุมชน” ที่สามารถจุดขึ้นมาใช้ได้ทันทีเมื่อเกิดความจำเป็น

แนวคิดดังกล่าวทำให้เกษตรกรมีความมั่นใจว่า หากในอนาคตราคาน้ำมันดีเซลปรับตัวสูงขึ้น หรือพลังงานฟอสซิลลดลง ไบโอดีเซลจะยังคงเป็นทางเลือกด้านพลังงานที่ยั่งยืนของชุมชนไทย