หากไม่มีน้ำจะทำอย่างไร? จับตา "เอลนีโญ" กำลังจะกลับมา หวั่นน้ำแล้ง กระทบสินค้าเกษตร เขย่าเศรษฐกิจไทย

โลกจับตา “เอลนีโญ” ไทยเสี่ยงน้ำแล้ง-ผลผลิตลด รัฐเร่งแผนรับมือ

 “เอลนีโญ” กำลังกลับมา ไทยพร้อมหรือยัง?

หนึ่งในความกังวลสำคัญของโลกในเวลานี้ คือ การกลับมาของปรากฏการณ์ “เอลนีโญ” ที่หลายฝ่ายประเมินว่า มีโอกาสเกิดขึ้นอีกครั้งในช่วงครึ่งหลังของปี 2569 และอาจส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง ทั้งต่อสภาพอากาศ ภาคเกษตร เศรษฐกิจ และการใช้ชีวิตของผู้คนจำนวนมาก

สำหรับประเทศไทย เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงประเด็นด้านสภาพอากาศเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับ “ปากท้อง” ของประชาชน โดยเฉพาะภาคเกษตรกรรม ซึ่งยังคงเป็นฐานเศรษฐกิจสำคัญของประเทศ

ล่าสุด ภาครัฐเริ่มเตรียมมาตรการรับมืออย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเรื่องการบริหารจัดการน้ำ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของภาคการเกษตรไทย

นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ยืนยันว่า ปริมาณน้ำในเขื่อนของประเทศไทยยังอยู่ในระดับเพียงพอสำหรับภาคการเกษตร แม้เอลนีโญจะมีแนวโน้มทำให้ฝนลดลงและอากาศร้อนจัดขึ้นก็ตาม

รัฐบาลจึงเร่งวางแผนบริหารจัดการน้ำล่วงหน้า ทั้งการดูแลปริมาณน้ำในเขื่อน การบริหารระบบชลประทาน รวมถึงการกระจายน้ำไปยังพื้นที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะ “พื้นที่นอกเขตชลประทาน” ซึ่งเป็นจุดเปราะบางสำคัญที่อาจได้รับผลกระทบจากภัยแล้งมากที่สุด

น้ำคือหัวใจของเกษตรไทย

เมื่อเอลนีโญมีแนวโน้มทำให้ฝนลดลง สิ่งที่ต้องจับตาอย่างมาก คือ ผลกระทบต่อภาคการเกษตรไทย เพราะน้ำถือเป็นปัจจัยสำคัญของการเพาะปลูก

รัฐบาลจึงพยายามดูแลทั้งเรื่อง “ปริมาณน้ำ” และ “ราคาสินค้าเกษตร” ไปพร้อมกัน โดยเฉพาะผลไม้ไทยที่ยังเป็นสินค้าส่งออกสำคัญของประเทศ

หนึ่งในแผนสำคัญ คือ การผลักดันผลไม้ไทยสู่ตลาดโลก ผ่านการจัดงาน “Fruit Expo” เพื่อยกระดับให้เป็นงานระดับนานาชาติ ทั้งด้านการส่งออก การวิจัย และการพัฒนาโลจิสติกส์

อีกประเด็นที่ถูกจับตามอง คือ “ผลผลิตทุเรียน” ที่ปีนี้มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นมากกว่า 30% ทำให้รัฐบาลต้องเร่งพัฒนาระบบตรวจสอบคุณภาพสินค้า รวมถึงขยายระยะเวลาในการตรวจ เพื่อให้การส่งออกดำเนินไปได้อย่างราบรื่น และรักษาความเชื่อมั่นของตลาดต่างประเทศ

 รัฐบาลขอความร่วมมือเกษตรกร “ปรับแผนเพาะปลูก”

นอกจากมาตรการด้านน้ำแล้ว รัฐบาลยังมีนโยบายเชิงรุกที่ส่งตรงถึงเกษตรกรทั่วประเทศ โดยขอความร่วมมือในการ “ปรับแผนเพาะปลูก” เพื่อรับมือความเสี่ยงจากภัยแล้ง

หนึ่งในข้อเสนอสำคัญ คือ การงดทำนาปรังรอบที่ 2 ซึ่งเป็นช่วงที่ใช้น้ำจำนวนมาก พร้อมแนะนำให้เกษตรกรหันไปปลูกพืชใช้น้ำน้อย หรือพืชที่ทนแล้งได้ดีมากขึ้น

ขณะเดียวกัน กรมทรัพยากรน้ำยังระดมกำลังลงพื้นที่ทั่วประเทศ เพื่อเพิ่มปริมาณน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค และสนับสนุนระบบประปาหมู่บ้านในหลายจังหวัด ตั้งแต่ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไปจนถึงภาคใต้

ปัจจุบัน มีประชาชนได้รับความช่วยเหลือแล้วกว่า 21,600 ครัวเรือน หรือมากกว่า 43,200 คน

โลกจับตา “เอลนีโญ” อย่างใกล้ชิด

หากมองในระดับโลก จะพบว่า ปรากฏการณ์เอลนีโญครั้งนี้ ไม่ได้เป็นเรื่องของประเทศไทยเพียงประเทศเดียว แต่เป็นสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศและหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาทั่วโลกกำลังติดตามอย่างใกล้ชิด

รายงานจากหลายประเทศประเมินตรงกันว่า มีโอกาสสูงมากที่เอลนีโญจะก่อตัวขึ้นในช่วงครึ่งหลังของปี 2569

สหรัฐอเมริกาประเมินว่า มีโอกาสประมาณ 90% ที่จะเกิดเอลนีโญในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ขณะที่สำนักงานอุตุนิยมวิทยาของญี่ปุ่นประเมินว่า ความเป็นไปได้อยู่ที่ประมาณ 70% ในช่วงฤดูร้อนของซีกโลกเหนือ

คำถามสำคัญต่อจากนี้ คือ เอลนีโญครั้งนี้จะรุนแรงมากแค่ไหน และจะพัฒนาไปสู่ระดับ “ซูเปอร์เอลนีโญ” หรือไม่

 จะรุนแรงถึงขั้น “ซูเปอร์เอลนีโญ” หรือไม่?

ดร.ธีโอดอร์ คีปิง นักวิทยาศาสตร์จาก Imperial College London ให้ความเห็นว่า แม้โอกาสเกิดเอลนีโญจะอยู่ในระดับสูง แต่โอกาสที่จะรุนแรงมากยังถือว่าค่อนข้างต่ำ โดยประเมินว่า มีโอกาสประมาณ 20–30% ที่จะเกิดเอลนีโญรุนแรง

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่ากังวลมากกว่า คือ “โลกในปัจจุบันไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว”

เพราะในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โลกกำลังเผชิญภาวะโลกร้อนอย่างต่อเนื่อง ทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้น และสภาพอากาศมีความผันผวนมากกว่าในอดีต

นั่นหมายความว่า แม้เอลนีโญครั้งนี้จะอยู่ในระดับปานกลาง แต่ผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจรุนแรงกว่าที่โลกเคยเผชิญในอดีตได้เช่นกัน

 เอลนีโญ คืออะไร? ทำไมถึงกระทบทั้งโลก

เอลนีโญ คือ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิก เมื่ออุณหภูมิผิวน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออก “อุ่นขึ้นกว่าปกติ”

สาเหตุสำคัญมาจากลมสินค้าตะวันออกอ่อนกำลังลง ส่งผลให้น้ำอุ่นเคลื่อนตัวไปทางฝั่งทวีปอเมริกา

เมื่อสมดุลของมหาสมุทรเปลี่ยนไป ระบบลมและฝนทั่วโลกก็เปลี่ยนตามไปด้วย

สำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย ผลกระทบที่มักเกิดขึ้น คือ “ฝนลดลง” และ “อากาศร้อนขึ้น”

ตรงกันข้ามกับ “ลานีญา” ซึ่งจะทำให้หลายพื้นที่มีฝนตกมากกว่าปกติ

โดยทั่วไปแล้ว เอลนีโญจะเกิดขึ้นทุก 3–5 ปี และแต่ละครั้งจะมีระดับความรุนแรงแตกต่างกัน

โลกเคยเจอ “เอลนีโญ” มาแล้วหลายครั้ง

ที่ผ่านมา โลกเคยเผชิญเอลนีโญรุนแรงหลายครั้ง และสร้างผลกระทบอย่างมหาศาล

หนึ่งในเหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุด คือ ช่วงปี 2540–2541 ซึ่งถูกเรียกว่า “ซูเปอร์เอลนีโญ” ส่งผลให้หลายประเทศในเอเชียเผชิญภัยแล้งหนัก ขณะที่ฝั่งอเมริกาใต้กลับเกิดฝนตกหนักและน้ำท่วมรุนแรง

ต่อมาในช่วงปี 2558–2559 โลกก็เผชิญเอลนีโญรุนแรงอีกครั้ง ส่งผลให้ผลผลิตสินค้าเกษตรหลายชนิดลดลง ทั้งน้ำมันปาล์ม น้ำตาล และธัญพืช ขณะที่ราคาสินค้าเกษตรในตลาดโลกผันผวนอย่างหนัก

เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า เอลนีโญไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นความเสี่ยงที่โลกต้องเรียนรู้และเตรียมรับมืออย่างจริงจัง

---

ไทยจะได้รับผลกระทบอะไรบ้าง?

สำหรับประเทศไทย ผลกระทบที่น่ากังวลที่สุด คือ “ภัยแล้ง” โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ไม่มีระบบชลประทานรองรับ ซึ่งอาจเผชิญปัญหาน้ำไม่เพียงพอสำหรับการเพาะปลูก

ผลกระทบต่อมา คือ “ผลผลิตทางการเกษตรลดลง” ซึ่งจะกระทบรายได้ของเกษตรกรโดยตรง และอาจส่งผลต่อราคาสินค้าในตลาด

นอกจากนี้ อากาศที่ร้อนจัดขึ้นยังอาจทำให้ค่าไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้น จากการใช้พลังงานมากขึ้น ขณะที่หลายพื้นที่ยังมีความเสี่ยงเรื่องไฟป่า หมอกควัน และปัญหาน้ำอุปโภคบริโภค

ในมุมเศรษฐกิจ ภาคเกษตรของไทยยังมีบทบาทสำคัญต่อกำลังซื้อในประเทศ เมื่อผลผลิตลดลง รายได้เกษตรกรลดลงตามไปด้วย ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโดยรวมในระยะต่อไป

คำถามสำคัญ คือ “ไทยพร้อมแค่ไหน?”

ท้ายที่สุดแล้ว คำถามสำคัญอาจไม่ใช่ “เอลนีโญจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่” เพราะหลายฝ่ายประเมินตรงกันว่า มีโอกาสสูงมากที่จะเกิดขึ้น

แต่คำถามสำคัญ คือ ประเทศไทยมีความพร้อมมากแค่ไหน ในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศที่กำลังรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ

เพราะเอลนีโญไม่ใช่เพียงเรื่องของฝนฟ้าอากาศ แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับน้ำ อาหาร ราคาสินค้า รายได้ของเกษตรกร และเศรษฐกิจของประเทศทั้งระบบ

และในโลกที่สภาพอากาศผันผวนมากขึ้นทุกปี การเตรียมพร้อมอาจกลายเป็นเรื่องสำคัญที่สุดของประเทศไทยในเวลานี้.