เปิดกลไกสมอง ทำไมผู้สูงวัยตกหลุมพราง ‘รักออนไลน์’ จนหมดตัว?

ในโลกที่หน้าจอเชื่อมต่อผู้คนได้จำนวนมาก “ความรักบนออนไลน์” จึงเปรียบได้โอเอซิสกลางทะเลทรายของกลุ่มคนเหงา โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงวัย หนึ่งในกลุ่มคนที่ต้องเผชิญกับความโดดเดี่ยวจากการสูญเสียคนรัก หรือระยะห่างด้านความสัมพันธ์กับครอบครัว 

แต่ภายใต้คำหวานและรูปโปรไฟล์ที่ดูดี กลับมีกลไกทางชีวภาพที่น่ากลัวซ่อนอยู่ และนั่นอาจทำให้ความสัมพันธ์บนโลกออนไลน์กลายเป็นพิษ และผู้ที่ไม่รู้เท่าทันต้องตกเป็นเหยื่อ 

ทำไมผู้ใหญ่ใจดีถึงกลายเป็นเหยื่อชั้นดี? รศ. ดร.โมนิล เตชะวชิรกุล จากธรรมศาสตร์ เผยลึกถึงกลไกของสมอง เมื่ออายุเพิ่มขึ้น “สมองส่วนหน้า” ที่ใช้คิดวิเคราะห์และ “ระบบเตือนภัย” ในหัวกลับเสื่อมถอยลง สวนทางกับความเหงาที่พุ่งสูงจากการสูญเสียคู่ชีวิตหรือต้องอยู่ลำพัง

โดยเฉพาะในกลุ่มเพศชาย ที่พบฮอร์โมนความต้องการยังคงอยู่ เมื่อเจอการเอาอกเอาใจ สมองจะหลั่งสารโดพามีน (Dopamine) หรือสารแห่งความสุขออกมาจำนวนมหาศาล 

สารตัวนี้เองที่ทำหน้าที่เหมือนยาเสพติด ทำให้เกิดอาการที่เรียกว่าคลั่งรัก หรือความหลงไหลที่ทำให้มองข้ามพิรุธทุกอย่าง แม้เงินในบัญชีจะเริ่มไหลออกไปหาคนที่ไม่เคยเห็นหน้า หรือเจอกันแม้แต่ครั้งเดียว

รศ. ดร.โมนิล ชี้ว่าข้อควรระวังและการรู้เท่าทันความรักของผู้สูงอายุ ในยุคที่โซเชียลมีเดีย แอปพลิเคชันและแพลตฟอร์มหาคู่ กำลังได้รับความนิยมเป็นอย่างสูง โดยระบุว่า การสร้างความสัมพันธ์หรือการมีความรักในปัจจุบันเป็นเรื่องที่ต้องระมัดระวังมาก 

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้สูงอายุที่ไม่เข้าใจและปรับตัวไม่ทันโซเชียลมีเดีย หรือแพลตฟอร์มหาคู่ ที่เปิดพื้นที่ทำให้เจอผู้คนหลากหลายและตรงกับความต้องการมากขึ้น ซึ่งในบางรายอาจส่งผลให้เกิดการเปรียบเทียบจนทำให้ความพึงพอใจในความสัมพันธ์เดิมที่มีอยู่ลดน้อยลง ไปจนถึงการพบเจอกับความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ (Toxic) และการหลอกลวง

สำหรับปัจจัยที่ทำให้ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อการมีความรักในยุคโซเชียลมีเดียและแพลตฟอร์มหาคู่ นอกจากระดับความรู้เท่าทันสื่อและเทคโนโลยีที่อาจมีไม่มากนักแล้ว ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยยังเผชิญกับความรู้สึกเหงา โดดเดี่ยว หรือรู้สึกว่าชีวิตไม่ได้ถูกเติมเต็มเนื่องจากการสูญเสียคู่ชีวิต หรือไม่ได้อยู่อาศัยกับลูกหลาน 

นอกจากนี้หากพิจารณาทางกายภาพ พบว่าสมองส่วนหน้าสุดที่ทำหน้าที่ในการคิดวิเคราะห์ รวมถึงสมองอีกส่วนที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณเตือนภัยให้กับร่างกายเมื่อเผชิญกับอันตรายก็มีความเสื่อมถอยตามอายุที่เพิ่มขึ้น นั่นทำให้ความเฉียบแหลมในการจับพิรุธของผู้สูงอายุน้อยกว่าวัยรุ่นหรือคนวัยกลางคน นอกจากนี้ ในผู้สูงอายุเพศชาย ฮอร์โมนที่ควบคุมความต้องการทางเพศจะไม่ได้ลดลงเท่าเพศหญิง จึงเสี่ยงต่อการถูกล่อหลอกด้วยรูปลักษณ์  

จากปัจจัยดังกล่าวเมื่อผู้สูงอายุต้องไปเจอกับมิจฉาชีพหรือผู้ที่ต้องการหลอกลวง ซึ่งมีทักษะในการเอาใจ รูปร่างหน้าตาดี และตอบโจทย์ความต้องการของผู้สูงอายุได้ดีก็จะยิ่งตกหลุมพรางได้ง่าย เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้สมองของผู้สูงอายุหลั่งโดพามีน (Dopamine) หรือสารแห่งความสุขออกมาจำนวนมาก และสารดังกล่าวยังมีผลต่อแรงจูงใจทำให้อยากคุยกับคนรัก (หลอกๆ) เรื่อยๆ ขณะที่สมองส่วนประเมินสถานการณ์และการใช้เหตุผลกลับลดประสิทธิภาพลงด้วยตามธรรมชาติ

นักวิชาการธรรมศาสตร์ กล่าวต่อไปว่า ความรักของ Romance scammer หรือผู้ที่หวังผลประโยชน์จะเกิดขึ้นไว ประโคมความสนใจให้จนรู้สึกว่าความต้องการถูกเติมเต็มเพียงเวลาไม่กี่วัน แต่พอนานเข้าก็จะลดลง รวมถึงการพูดคุยก็จะไม่ค่อยเป็นเรื่องไลฟ์สไตล์ในชีวิต แต่จะคุยแล้ววนเข้าเรื่องของชีวิตเดือดร้อนมีปัญหา จากนั้นก็โยงไปสู่เรื่องเงิน เช่น ป่วยฉุกเฉิน มีเหตุต้องการเงินกะทันหัน ซึ่งพอเริ่มมีปัจจัยเรื่องเงินมาเกี่ยวข้องต่อให้ไม่ใช่สแกมเมอร์ก็ควรเริ่มชั่งใจด้วยว่าเขารักเราเพราะเราหรือรักเราเพราะเงินกันแน่ 

“ข้อมูลในต่างประเทศพบว่า จริงๆ แล้วอายุไม่ได้เป็นประเด็นมากนักในการตกเป็นเหยื่อบนโลกออนไลน์ ทุกวัยมีความเสี่ยงเหมือนกันหมดขึ้นอยู่กับการรู้เท่าทันสื่อและเทคโนโลยี และความเปราะบางทางอารมณ์ ซึ่งในผู้สูงอายุมีองค์ประกอบเหล่านี้ค่อนข้างครบ เมื่อมาผสมรวมกับการมีสินทรัพย์ค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับช่วงวัยอื่นๆ จึงทำให้ตกเป็นเหยื่อชั้นดีของพวกสแกมเมอร์ หรือคนที่หวังผลประโยชน์จากความรัก” รศ. ดร.โมนิล กล่าว

สำหรับวิธีเตรียมความพร้อมเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ปลอดภัยในโลกออนไลน์ ควรต้องเริ่มจากการยอมรับคุณค่าในตัวเอง หรือตรวจสอบตัวเองว่ามีวิธีจัดการความเหงาของตัวเองอย่างไร สามารถจัดการด้วยตัวเองได้หรือไม่ หรือต้องพึ่งพิงคนอื่น และสุดท้ายเวลาคุยกับใครเพื่อสร้างความสัมพันธ์ ให้สังเกตว่าเปลี่ยนตัวเองง่ายเกินไปหรือเปลี่ยนมากเกินไปจนฝืนธรรมชาติของตัวเองและสงสัยในคุณค่าของตัวเองหรือไม่ เพราะอาจเป็นสัญญาณที่เตือนว่ากำลังยอมเสียคุณค่าในตัวเองเพราะไม่อยากสูญเสียความสัมพันธ์ในครั้งนี้