ศึกษาเผย แก้วกระดาษย่อยสลายได้ ปล่อยไมโครพลาสติกนับล้านชิ้น

ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยควีนส์แลนด์ของออสเตรเลียเปิดเผยว่าแก้วกระดาษใช้แล้วทิ้งสำหรับกาแฟและเครื่องดื่มร้อนสามารถปล่อยอนุภาคไมโครพลาสติกนับล้านเมื่อสัมผัสกับของเหลวร้อน หลังจากได้ตรวจสอบและทดลองแก้วใช้แล้วทิ้งที่บุด้วยโพลีเอทิลีน (polyethylene) ที่ผลิตจากเชื้อเพลิงฟอสซิล และโพลีแลคติก แอซิด (polylactic acid) ซึ่งเป็นพลาสติกที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ โดยพบว่าแก้วที่บุด้วยโพลีแลคติก แอซิดปล่อยอนุภาครวมสูงกว่าถ้วยที่บุด้วยโพลีเอทิลีนราว 12 เท่า

แก้วกระดาษก็สามารถปล่อยไมโครพลาสติก

เอลวิส โอคอฟโฟ นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยควีนส์แลนด์ กล่าวว่าแก้วที่ทำจากกระดาษส่วนใหญ่ไม่ได้หมายความว่าแก้วนั้นปราศจากพลาสติก เพราะแก้วหลายใบมีแผ่นพลาสติกบางๆ เคลือบอยู่ด้านในเพื่อป้องกันน้ำและคงรูปทรง โดยแก้วกระดาษแบบใช้แล้วทิ้งถูกนำมาใช้สำหรับกาแฟ ชา และเครื่องดื่มร้อนอื่นๆ ทั่วโลก

รายงานระบุว่าแก้วที่เคลือบด้วยพลาสติกโพลีแลคติก แอซิดปล่อยอนุภาคนาโนราว 4.3 ล้านอนุภาคต่อมิลลิลิตร ขณะแก้วที่เคลือบด้วยพลาสติกโพลีเอทิลีนปล่อยอนุภาคนาโนราว 2.7 ล้านอนุภาคต่อมิลลิลิตร ซึ่งอนุภาคนาโนเหล่านี้มีขนาดเล็กกว่าเส้นผมมนุษย์ราว 1,000 เท่า

ผลการศึกษาดังกล่าวยิ่งตอกย้ำหลักฐานที่เพิ่มขึ้นว่าผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ใช้เก็บรักษาและเตรียมอาหารเป็นแหล่งสำคัญที่ทำให้มนุษย์ได้รับอนุภาคพลาสติกเข้าสู่ร่างกายผ่านการรับประทาน แม้แหล่งการสัมผัสนี้มักถูกมองข้าม อย่างไรก็ดี โอคอฟโฟระบุว่าผลการศึกษานี้ไม่ได้หมายความว่าประชาชนควรเลิกใช้แก้วกระดาษ หรือว่าโพลีแลคติก แอซิดเป็นวัสดุที่ไม่ปลอดภัย เนื่องจากผลกระทบของอนุภาคพลาสติกต่อสุขภาพมนุษย์ยังคงไม่ชัดเจน

ทีมนักวิจัยเรียกร้องให้หน่วยงานกำกับดูแลพิจารณาจัดทำแนวทางด้านความปลอดภัยหรือฉลากคำเตือนสำหรับวัสดุที่สัมผัสอาหาร ขณะที่กลุ่มผู้ผลิตสามารถพัฒนาวัสดุเคลือบแก้วที่ปล่อยอนุภาคพลาสติกน้อยลงเมื่อสัมผัสกับของเหลวร้อน

งานวิจัยก่อนหน้านี้ เกี่ยวกับผลกระทบต่อร่างกาย

งานวิจัยยังพบหลักฐานที่น่าสนใจเกี่ยวกับการสะสมในอวัยวะที่อยู่ไกลจากทางเข้าสู่ร่างกาย เช่น สมอง โดยงานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Nature Medicine ปี 2025 ตรวจพบไมโครพลาสติกในตัวอย่างเนื้อเยื่อสมองของผู้เสียชีวิต อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการสะสมดังกล่าวก่อให้เกิดโรคทางสมองโดยตรงหรือไม่

อีกประเด็นที่ถูกจับตามองคือระบบหัวใจและหลอดเลือด งานวิจัยใน New England Journal of Medicine พบไมโครและนาโนพลาสติกในคราบไขมันบริเวณหลอดเลือดคอของผู้ป่วย 58.4 เปอร์เซนต์ และกลุ่มที่ตรวจพบอนุภาคเหล่านี้มีความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง หรือเสียชีวิตสูงกว่าในช่วงติดตามผล อย่างไรก็ตาม งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกต จึงยังไม่สามารถยืนยันว่าไมโครพลาสติกเป็นสาเหตุโดยตรงของเหตุการณ์เหล่านี้ได้

แล้วไมโครพลาสติกทำร้ายร่างกายอย่างไร?

หลักฐานจากการทดลองในเซลล์และสัตว์ชี้ว่า ไมโครและนาโนพลาสติกอาจกระตุ้น ภาวะเครียดออกซิเดชัน การอักเสบ ความเสียหายของเซลล์และ DNA รวมถึงการรบกวนการทำงานของเนื้อเยื่อ โดยเฉพาะอนุภาคที่มีขนาดเล็กมากซึ่งสามารถเคลื่อนย้ายเข้าสู่เนื้อเยื่อได้ง่ายขึ้น

แต่สิ่งสำคัญคือ นักวิทยาศาสตร์ยังอยู่ระหว่างหาคำตอบว่า ปริมาณไมโครพลาสติกที่มนุษย์ได้รับในชีวิตประจำวันมากพอที่จะทำให้เกิดโรคหรือไม่ เพราะหลักฐานในมนุษย์ส่วนใหญ่ ณ ขณะนี้เป็นการตรวจพบอนุภาคในร่างกายหรือศึกษาความสัมพันธ์กับโรค ขณะที่หลักฐานเรื่องเหตุและผลโดยตรงยังมีจำกัด

ดังนั้น ไมโครพลาสติกจึงไม่ใช่แค่ปัญหาสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นประเด็นด้านสุขภาพที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกจับตา เพราะคำถามสำคัญในวันนี้อาจไม่ใช่เพียง “เราได้รับไมโครพลาสติกหรือไม่?” แต่คือ “ร่างกายของเราจัดการกับมันอย่างไร และการสะสมในระยะยาวจะส่งผลต่อสุขภาพมากแค่ไหน?”