ทำไม? "สมองเราถึงแพ้โซเชียล" แค่จะหยิบมาดูเวลา รู้ตัวอีกทีผ่านไปครึ่งชั่วโมงแล้ว ​

แค่จะเช็กเวลา ทำไมผ่านไปครึ่งชั่วโมงแล้วยังเลื่อนฟีดอยู่เลย

หลายคนเปิดมือถือขึ้นมาแล้วเผลอเปรียบเทียบชีวิตตัวเองกับคนอื่นโดยไม่รู้ตัว เห็นเพื่อนเที่ยว เห็นคนรู้จักได้เลื่อนตำแหน่ง เห็นคนแปลกหน้ามีชีวิตดูสวยงาม แล้วรู้สึกบางอย่างในอก ทั้งที่ตอนหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาไม่ได้ตั้งใจจะรู้สึกแบบนั้นเลย

สมองได้รับอะไรจากการส่องโซเชียล

ทุกครั้งที่เลื่อนฟีดและเจอคอนเทนต์ที่ชอบ สมองจะหลั่งสารโดพามีน (Dopamine) ซึ่งเกี่ยวข้องกับความรู้สึกพึงพอใจและแรงจูงใจ งานวิจัยจาก Harvard University พบว่าการดูเนื้อหาเกี่ยวกับสังคมกระตุ้น Reward System ในสมองในระดับเดียวกับการได้รับเงินหรืออาหาร

ปัญหาคือโดพามีนไม่ได้ทำให้ "พอ" แต่ทำให้ "อยากมากขึ้น" สมองตีความการเลื่อนฟีดว่าเป็นการสำรวจหาสิ่งใหม่ ซึ่งเป็นสัญชาตญาณดั้งเดิมที่ช่วยให้มนุษย์รอดชีวิตมาตั้งแต่ยุคโบราณ เราจึงรู้สึกว่าการส่องโซเชียลเป็นสิ่งจำเป็น ทั้งที่จริงๆ แล้วไม่ใช่

ทำไมเราถึงเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นโดยไม่รู้ตัว

 นักจิตวิทยา Leon Festinger เสนอ Social Comparison Theory ตั้งแต่ปี 1954 ว่ามนุษย์มีสัญชาตญาณต้องการประเมินคุณค่าและความสามารถของตัวเองอยู่เสมอ และวิธีที่ง่ายที่สุดคือการเทียบกับคนรอบข้าง ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิดปกติ แต่เป็นกลไกที่สมองใช้มาตลอดวิวัฒนาการ

การเปรียบเทียบแบ่งเป็น 2 ทิศทาง คือ Upward Comparison (เทียบกับคนที่ดูดีกว่า) ซึ่งมักทำให้รู้สึกด้อยค่า และ Downward Comparison (เทียบกับคนที่ดูแย่กว่า) ซึ่งอาจช่วยให้รู้สึกดีขึ้นชั่วคราว

ปัญหาของโซเชียลมีเดียคือมันเต็มไปด้วย Highlight Reel หรือช่วงเวลาที่ดีที่สุดของชีวิตคนอื่น ทำให้เผลอนำ "ชีวิตจริงของตัวเอง" ไปเทียบกับ "เวอร์ชันที่ถูกคัดสรรแล้วของคนอื่น" งานวิจัยจาก University of Michigan พบว่าการใช้ Facebook เพียง 10 นาที ทำให้ความรู้สึก Well-being ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเกิด Upward Comparison

โซเชียลมีเดียออกแบบมาให้เราติดโดยไม่รู้ตัวอย่างไร

แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียใช้หลักการที่เรียกว่า Variable Reward หรือ "รางวัลแบบไม่แน่นอน" ทฤษฎีของนักจิตวิทยา B.F. Skinner พิสูจน์ว่าสิ่งมีชีวิตจะมีพฤติกรรมซ้ำมากที่สุดเมื่อรางวัลที่ได้รับไม่แน่นอนและไม่สม่ำเสมอ ซึ่งเป็นกลไกแบบเดียวกับที่ทำให้คนติดการพนัน

เมื่อเลื่อนฟีด บางครั้งเจอโพสต์น่าเบื่อ บางครั้งเจอคอนเทนต์ที่ชอบมากๆ ความไม่แน่นอนนี้เองที่ทำให้สมองไม่หยุดสำรวจ เพราะคาดหวังว่า "โพสต์อันถัดไปอาจจะดีกว่านี้" ยิ่งไปกว่านั้น ฟีเจอร์อย่าง Infinite Scroll และการแจ้งเตือนต่างๆ ล้วนถูกออกแบบมาเพื่อให้อยู่บนแพลตฟอร์มนานที่สุด อดีตนักออกแบบของ Google อย่าง Tristan Harris ถึงกับออกมาพูดตรงๆ ว่าโซเชียลมีเดียถูกสร้างขึ้นเพื่อ "แฮ็ก" ความสนใจของมนุษย์โดยเฉพาะ

การที่เปิดโทรศัพท์แค่จะเช็กเวลาแล้วหายไปครึ่งชั่วโมง จึงไม่ใช่เพราะขาดวินัย แต่เพราะสมองถูกออกแบบมาให้ตอบสนองต่อระบบเหล่านี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และการเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นก็ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นสัญชาตญาณที่ติดมากับความเป็นมนุษย์ทุกคน สิ่งที่ทำได้คือหมั่นเตือนตัวเองว่า สิ่งที่เห็นบนหน้าจออาจไม่ใช่ชีวิตจริงทั้งหมดของใคร แต่เป็นแค่ช่วงเวลาที่เขาเลือกจะให้เราเห็นเท่านั้น

หากสนใจปรึกษาจิตแพทย์ และนักจิตวิทยาคลินิก ติดต่อได้ที่

 Me Center คริสตัล ดีไซน์ เซนเตอร์ (CDC) ชั้น 2 

โทร 085-355-2255

Me Center ศูนย์สมองและสุขภาพจิต ชั้น 8 โรงพยาบาลอินทรารัตน์ 

โทร 02-481-5555 ต่อ 8300

Line Official: @mecenter (https://lin.ee/mCheDsu)