กรุงเทพฯ กำลังยุบ? เปิด 6 สาเหตุถนนทรุดซ้ำไม่หยุด หลุมยักษ์โผล่กลางเมือง

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับถนนกรุงเทพฯ ทรุดตัวบ่อย สัญญาณเตือนจากเมืองที่ตั้งอยู่บนดินอ่อน

เมื่อช่วงค่ำของวันที่ 16 มิ.ย. 69 เวลาประมาณ 19.30 น. เกิดเหตุถนนทรุดตัวบนถนนลาดพร้าวขาออก บริเวณหน้าห้างโลตัส บางกะปิ ส่งผลให้พื้นผิวการจราจรยุบตัวจนเกิดเป็นโพรงขนาดใหญ่ สร้างผลกระทบต่อการสัญจรและทำให้การจราจรติดขัดอย่างหนัก เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงปัญหาถนนทรุดตัวที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในพื้นที่กรุงเทพมหานคร

สาเหตุสำคัญประการแรกมาจากลักษณะทางธรณีวิทยาของกรุงเทพมหานคร ซึ่งตั้งอยู่บนชั้นดินอ่อนหรือ Soft Soil Foundation โดยประกอบด้วยชั้นดินเหนียวทะเลและดินทรายที่ทับถมกันเป็นเวลานาน แต่ยังไม่จับตัวแน่น พื้นดินจึงมีลักษณะคล้ายฟองน้ำที่ชุ่มน้ำ สามารถเกิดการยุบตัวหรือเคลื่อนตัวได้ตามธรรมชาติ อีกทั้งยังมีความเสี่ยงต่อการถูกน้ำเซาะจนเกิดโพรงใต้ดินได้ง่าย

อีกปัจจัยหนึ่งคือการขาดชั้นหินดานที่แข็งแรงรองรับอยู่ใต้ผิวดินระดับตื้น แตกต่างจากหลายพื้นที่ที่มีชั้นหินแข็งช่วยรับน้ำหนักโครงสร้างต่าง ๆ พื้นดินของกรุงเทพฯ จึงมีพฤติกรรมคล้ายฟองน้ำเนื้อหนักที่สามารถอัดตัวหรือทรุดตัวลงได้เมื่อได้รับแรงกดทับเป็นเวลานาน

นอกจากนี้ ถนนในกรุงเทพมหานครยังต้องรองรับปริมาณการจราจรจำนวนมหาศาลในแต่ละวัน ทั้งรถยนต์ส่วนบุคคล รถโดยสารสาธารณะ รวมถึงรถบรรทุกและรถก่อสร้างที่บางครั้งมีน้ำหนักเกินมาตรฐาน ส่งผลให้พื้นผิวถนนและชั้นดินด้านล่างต้องรับแรงกดทับอย่างต่อเนื่อง จนเพิ่มความเสี่ยงต่อการแตกร้าวและทรุดตัวของโครงสร้างถนน

ในช่วงฤดูมรสุม ปริมาณฝนที่ตกหนักเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่เร่งให้เกิดปัญหา น้ำฝนสามารถซึมลงสู่ชั้นดินจนเกิดภาวะอิ่มตัว ทำให้น้ำหนักของดินเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันระดับน้ำใต้ดินที่สูงขึ้นยังส่งผลให้ความแข็งแรงของดินอ่อนลดลง เมื่อปัจจัยต่าง ๆ สะสมจนถึงจุดวิกฤต ก็อาจทำให้เกิดการพังทลายหรือทรุดตัวลงอย่างกะทันหัน

กรุงเทพมหานครยังเผชิญกับปัญหาการทรุดตัวของแผ่นดินอย่างต่อเนื่อง โดยมีอัตราเฉลี่ยประมาณ 1-2 เซนติเมตรต่อปี สาเหตุหลักมาจากการสูบน้ำบาดาลขึ้นมาใช้ในปริมาณมาก ส่งผลให้แรงดันน้ำในชั้นดินเหนียวระดับลึกลดลงและเกิดการอัดตัวของดิน การทรุดตัวสะสมในระยะยาวส่งผลต่อความมั่นคงของฐานรากอาคารและโครงสร้างพื้นฐานต่าง ๆ รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการแตกร้าวและเคลื่อนตัวของระบบสาธารณูปโภคใต้ดิน

ขณะเดียวกัน การขุดเจาะถนนเพื่อซ่อมแซมหรือปรับปรุงระบบสาธารณูปโภค เช่น ท่อประปา ท่อระบายน้ำ หรือสายสื่อสาร ก็เป็นอีกปัจจัยที่มีส่วนทำให้เกิดการทรุดตัว หากการกลบดินและบดอัดหลังการก่อสร้างไม่ได้มาตรฐานหรือไม่แน่นเพียงพอ เมื่อเผชิญกับฝนตกหนักเป็นเวลานาน ดินบริเวณดังกล่าวอาจค่อย ๆ ยุบตัวลงจนกลายเป็นหลุมยุบในที่สุด

เหตุการณ์ถนนทรุดตัวที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในกรุงเทพมหานครจึงไม่ได้มีสาเหตุมาจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง แต่เป็นผลจากการผสมผสานของสภาพธรณีวิทยา การใช้งานโครงสร้างพื้นฐานอย่างหนัก การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ และการขยายตัวของเมือง ซึ่งล้วนเป็นความท้าทายสำคัญที่ต้องได้รับการบริหารจัดการอย่างจริงจัง เพื่อป้องกันความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน และระบบคมนาคมของเมืองในอนาคต