เพิ่มวงเงิน-คัดกรองให้แม่นยำ 2 โจทย์หลักมุมมองประชาชนต่อบัตรสวัสดิการแห่งรัฐในอนาคต

“มุมมองประชาชนต่อบัตรสวัสดิการแห่งรัฐและทิศทางในอนาคต” 

สถาบันพระปกเกล้า เปิดเผยผลสำรวจเรื่อง “มุมมองประชาชนต่อบัตรสวัสดิการแห่งรัฐและทิศทางในอนาคต” โดยมุ่งเน้นความ “เป็นกลาง เป็นจริง เป็นประโยชน์” มีมาตรฐานวิชาการ ไม่มุ่งเน้นให้เกิดการชี้นำการเมือง แต่จัดทำเพื่อ “ฟัง” การเมืองจากเสียงของประชาชน การแถลงผลการสำรวจ KPI Poll ครั้งที่ 31 ที่ศูนย์ฯ ได้ทำการสำรวจ ระหว่างวันที่ 25-28 ก.ค. 2569 จากประชาชนที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป กระจายตามภูมิภาคทั่วประเทศ จำนวน 2,000 ตัวอย่าง โดยมีบทสรุปสำคัญจากผลสำรวจ ดังนี้

1. เกณฑ์ในการคัดกรองผู้สมควรได้บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ที่เป็นปัญหามากที่สุดคือเรื่องใด (สำรวจโดย x Line Today)

• 24.4% ระบุว่า เกณฑ์ไม่มีรถยนต์ หรือมีรถจักรยานยนต์ขนาดไม่เกิน 300 ซีซี ไม่เกิน 1 คัน เป็นปัญหามากที่สุด 
• 15.0% เกณฑ์รายได้ไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี 
• 14.6% เห็นว่าเกณฑ์โดยรวมชัดเจนและเหมาะสมแล้ว 
• 10.4% เกณฑ์การกู้เงินจากสถาบันการเงินไม่เกิน 100,000 บาท 
• ส่วนเกณฑ์/ตัวเลือกอื่น ๆ มีสัดส่วนต่ำกว่า 10%

สะท้อนมุมมองว่า การมีทรัพย์สินบางประเภท อาจไม่ได้หมายถึงการมีรายได้เพียงพอเสมอไป เพราะยานพาหนะอาจเป็นสิ่งจำเป็นต่อการประกอบอาชีพหรือการเดินทาง โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ระบบขนส่งสาธารณะยังไม่ครอบคลุม 

ขณะที่บางส่วนเห็นว่าเกณฑ์โดยรวมมีความเหมาะสมแล้ว สะท้อนว่า โจทย์ใหญ่อาจไม่ใช่การเปลี่ยนเกณฑ์ทั้งหมด แต่การคัดกรองควรพิจารณาสถานะทางเศรษฐกิจตามจริงอย่างรอบด้าน

2. คนกว่าครึ่งไม่เห็นด้วยกับจำนวนผู้ผ่านเกณฑ์ที่ลดลง แต่ความเห็นของแต่ละภาคยังเสียงแตก

• 53.1% ไม่เห็นด้วยกับผลการคัดกรองที่มีผู้ผ่านเกณฑ์ลดลง เพราะทำให้คนที่เคยได้หรืออาจมีคุณสมบัติต้องเสียสิทธิ/หลุดจากระบบสวัสดิการ 
• 40.6% เห็นด้วย เพราะจะได้ใช้งบประมาณให้ตรงกับผู้ที่มีคุณสมบัติและมีความจำเป็นมากขึ้น 
• 6.4% ไม่มีความเห็น

สัดส่วนที่มากที่สุดของแต่ละภาค: 

คนกรุงเทพฯ (72.3%) เห็นด้วยกับผลการคัดกรอง รองลงมา คือ ภาคใต้ (48.4%) และ ภาคตะวันออก (42.3%) ขณะที่ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (68.7%) ไม่เห็นด้วยกับผลการคัดกรอง รองลงมา ได้แก่ ภาคเหนือ (52.0%) และภาคกลาง (50.2%)

สะท้อนว่า คนส่วนหนึ่งยังมีข้อกังวลต่อผลการคัดกรองและจำนวนผู้ผ่านเกณฑ์ ขณะที่ความคิดเห็นที่แตกต่างกันระหว่างภูมิภาคแสดงให้เห็นว่า การยอมรับผลการคัดกรองยังไม่เป็นไปในทิศทางเดียวกัน จึงควรสื่อสารหลักเกณฑ์ เหตุผล และข้อมูลที่ใช้ประกอบการพิจารณาให้ชัดเจน เพื่อสร้างความเข้าใจแก่ประชาชนในแต่ละพื้นที่

3. “แจ้งเหตุผลให้ชัด-เชื่อมข้อมูลระหว่างหน่วยงาน” เรื่องสำคัญที่อยากให้ปรับปรุงในการทบทวนสิทธิ

• 27.7% ต้องการให้แจ้งเหตุผลที่ไม่ผ่านเกณฑ์และข้อมูลที่นำมาใช้พิจารณา
• 25.1% ต้องการให้หน่วยงานประสานแก้ไขข้อมูลระหว่างกันแทนการให้ประชาชนติดต่อหลายแห่ง
• 19.4% ต้องการให้มีเจ้าหน้าที่ช่วยเหลือผู้สูงอายุ ผู้พิการ และกลุ่มที่ต้องการความช่วยเหลือเป็นพิเศษ
• 17.2% ต้องการให้มีช่องทางเดียวสำหรับตรวจสอบและแก้ไขข้อมูล
• 5.6% ต้องการให้กำหนดระยะเวลาพิจารณาและวันทราบผลที่ชัดเจน 
• 5.1% ไม่แน่ใจ/ไม่มีความเห็น

มากกว่าครึ่งให้ความสำคัญกับสองเรื่องหลักรวมกัน คือ การแจ้งเหตุผลและข้อมูลที่ใช้พิจารณา กับการเชื่อมโยงและแก้ไขข้อมูลระหว่างหน่วยงาน สะท้อนว่า โจทย์สำคัญไม่ได้อยู่ที่หลักเกณฑ์เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงประสบการณ์ของประชาชนเมื่อต้องตรวจสอบหรือขอทบทวนสิทธิด้วย

4. “เพิ่มความช่วยเหลือ-คัดกรองให้แม่นยำ” สองโจทย์หลักของบัตรสวัสดิการแห่งรัฐในอนาคต

• 31.7% เสนอให้เพิ่มวงเงินหรือความช่วยเหลือให้สอดคล้องกับค่าครองชีพ
• 29.1% ต้องการให้ปรับปรุงหลักเกณฑ์และฐานข้อมูลเพื่อคัดกรองผู้มีสิทธิได้แม่นยำขึ้น
• 15.3% เห็นว่า ควรดำเนินนโยบายควบคู่กับการส่งเสริมอาชีพและสร้างรายได้
• 8.7% เสนอให้ปรับเปลี่ยนเป็นระบบสวัสดิการรูปแบบอื่นที่เหมาะสม
• 8.5% เห็นว่าควรให้ความช่วยเหลือตามความเหมาะสมโดยคำนึงถึงความสามารถทางการคลัง
• 2.2% เห็นว่าควรยกเลิกนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ
• 4.5% ไม่แน่ใจ/ไม่มีความเห็น

สัดส่วนที่มากที่สุดของแต่ละภาค: 

ภาคกลาง (44.0%) และ ภาคใต้ (37.2%) ให้ความสำคัญกับการเพิ่มวงเงินหรือความช่วยเหลือมากที่สุด ขณะที่ ภาคเหนือ (38.5%) ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (33.9%) กรุงเทพมหานคร (29.4%) และ ภาคตะวันออก (26.2%) ให้ความสำคัญกับการปรับปรุงหลักเกณฑ์และฐานข้อมูลเพื่อให้คัดกรองผู้มีสิทธิได้แม่นยำขึ้นมากที่สุด

สะท้อนว่า คนส่วนใหญ่ยังเห็นความสำคัญของมาตรการช่วยเหลือ แต่ต้องการให้รัฐปรับปรุงทั้งระดับความช่วยเหลือและระบบบริหารจัดการ นอกจากนี้ นโยบายในอนาคตอาจต้องคำนึงถึงบริบทพื้นที่ บางภาคให้ความสำคัญกับการเพิ่มวงเงินหรือความช่วยเหลือ ขณะที่บางภาคให้ความสำคัญกับการปรับปรุงหลักเกณฑ์และฐานข้อมูลให้คัดกรองได้แม่นยำขึ้น

บทสรุปจาก KPI Poll อยากให้บัตรสวัสดิการแห่งรัฐเดินหน้าต่อ-พัฒนาระบบและปรับเกณฑ์ให้ตอบโจทย์

ผลสำรวจสะท้อนว่า ประชาชนส่วนใหญ่อยากให้บัตรสวัสดิการแห่งรัฐเดินหน้าต่อ พร้อมกับการพัฒนาระบบและปรับเกณฑ์ให้ตอบโจทย์มากขึ้น ทั้งด้านความเพียงพอของความช่วยเหลือ ความเป็นธรรมของหลักเกณฑ์ ความแม่นยำของฐานข้อมูล และความสะดวกในการตรวจสอบหรือทบทวนสิทธิ 

โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มหรือลดจำนวนผู้ได้รับสิทธิ แต่คือการทำให้ความช่วยเหลือเข้าถึงผู้ที่มีความจำเป็นอย่างเหมาะสม โปร่งใส และสอดคล้องกับค่าครองชีพในแต่ละพื้นที่ พร้อมทั้งอธิบายวิธีพิจารณาให้ประชาชนเข้าใจได้ชัดเจนยิ่งขึ้น