ดาวศุกร์อาจซ่อน "ท่อลาวา” ใต้ผิวดาว เปิดมุมมองใหม่ธรณีวิทยาดาวเคราะห์เพื่อนบ้านโลก

ดาวศุกร์ ดาวเคราะห์เพื่อนบ้านของโลกที่มักถูกขนานนามว่าเป็นฝาแฝดปีศาจ เนื่องจากมีขนาดใกล้เคียงโลกแต่กลับมีสภาพแวดล้อมสุดขั้ว อาจกำลังซ่อนความลับทางธรณีวิทยาที่น่าตื่นตะลึงไว้ใต้พื้นผิว เมื่อผลการศึกษาล่าสุดของทีมนักวิจัยนานาชาติชี้ว่า ใต้ผิวดาวศุกร์อาจมีโครงสร้างอุโมงค์ขนาดมหึมา หรือที่เรียกว่าท่อลาวา ซึ่งอาจมีขนาดใหญ่กว่าท่อลาวาที่พบในระบบสุริยะเกือบทั้งหมด 

การวิเคราะห์ข้อมูลยานแมเจลแลน (Magellan)

การค้นพบดังกล่าวอาศัยการวิเคราะห์ข้อมูลเรดาร์จากภารกิจในอดีต โดยทีมนักวิทยาศาสตร์นำข้อมูลที่บันทึกไว้โดยยานแมเจลแลน (Magellan) ขององค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐ หรือ NASA ซึ่งโคจรรอบดาวศุกร์ในช่วงทศวรรษ 1990 มาศึกษาใหม่อย่างละเอียด

โดยภาพเรดาร์เผยให้เห็นร่องรอยการยุบตัวของพื้นผิวในบริเวณด้านตะวันตกของภูเขาไฟ Nyx Mons ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับหลังคาท่อลาวาที่พังทลายลงบนโลกและดวงจันทร์ หากได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ นี่จะนับเป็นเพียงรายงานการพบท่อลาวาบนดาวศุกร์เป็นครั้งที่สองเท่านั้นในประวัติศาสตร์การสำรวจดาวเคราะห์

ประเด็นที่สร้างความสนใจอย่างมากในวงการวิทยาศาสตร์ คือ ขนาดของท่อลาวาที่คาดว่าอาจมีอยู่ใต้ผิวดาวศุกร์ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Icarus ระบุว่า ด้วยแรงโน้มถ่วงของดาวศุกร์ซึ่งอยู่ที่ประมาณร้อยละ 91 ของโลก ทำให้โครงสร้างใต้ดินสามารถคงสภาพได้แม้จะมีความกว้างมากถึง 0.62 ไมล์ หรือราว 1 กิโลเมตร ตัวเลขดังกล่าวถือว่าใหญ่กว่าท่อลาวาบนโลก ดาวอังคาร และดวงจันทร์หลายเท่า ซึ่งโดยทั่วไปท่อลาวาบนโลกมีความกว้างเพียงไม่กี่สิบเมตร ขณะที่บนดาวอังคารอาจขยายไปถึงหลักร้อยเมตรเท่านั้น

บาร์บารา เดอ ทอฟโฟลี (Barbara De Toffoli) นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยปาดัว ประเทศอิตาลี ซึ่งเป็นผู้เขียนหลักของงานวิจัยครั้งนี้ ชี้ว่าดาวศุกร์อาจเป็นข้อยกเว้นสำคัญของกฎทางธรณีวิทยาในระบบสุริยะ โดยเมื่อเปรียบเทียบขนาดท่อลาวาบนดาวเคราะห์และดวงจันทร์ต่าง ๆ จะพบแนวโน้มว่าท่อลาวาจะใหญ่ขึ้นเมื่อแรงโน้มถ่วงต่ำลง แต่ดาวศุกร์กลับแสดงศักยภาพในการมีท่อลาวาที่ใหญ่กว่าที่ทฤษฎีเดิมคาดการณ์ไว้มาก

การค้นพบนี้ยังส่งผลต่อความเข้าใจภาพรวมของวิวัฒนาการดาวศุกร์ โลเรนโซ บรุซโซเน (Lorenzo Bruzzone) นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเทรนโต ประเทศอิตาลี และผู้ร่วมเขียนงานวิจัยในวารสาร Nature Communications ระบุว่า การระบุโพรงภูเขาไฟใต้ผิวดาวศุกร์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยยืนยันทฤษฎีที่ถกเถียงกันมานานว่าดาวศุกร์อาจยังไม่ใช่ดาวเคราะห์ที่ตายแล้วทางธรณีวิทยา แต่ยังคงมีหรือเคยมีระบบภูเขาไฟที่ซับซ้อนและยาวนานกว่าที่เคยประเมิน

แม้การมีอยู่ของท่อลาวาจะทำให้ดาวศุกร์ดูมีศักยภาพทางวิทยาศาสตร์มากขึ้น แต่สภาพแวดล้อมบนพื้นผิวดาวยังคงโหดร้ายอย่างยิ่ง อุณหภูมิเฉลี่ยสูงกว่า 900 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 480 องศาเซลเซียส พร้อมแรงดันบรรยากาศมากกว่าโลกถึงกว่า 90 เท่า ทำให้แนวคิดการใช้ท่อลาวาเป็นที่พักพิงของมนุษย์เหมือนที่มีการถกเถียงในกรณีดวงจันทร์หรือดาวอังคารแทบเป็นไปไม่ได้ อย่างไรก็ตาม การค้นพบนี้ยังคงมีคุณค่าอย่างสูงต่อการทำความเข้าใจประวัติการปะทุของภูเขาไฟ การไหลของลาวา และวิวัฒนาการภายในของดาวศุกร์

นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า การยืนยันการมีอยู่จริงของท่อลาวาเหล่านี้จำเป็นต้องอาศัยภารกิจสำรวจยุคใหม่ที่มีเครื่องมือทันสมัยกว่าภารกิจในอดีต โดยในช่วงทศวรรษหน้า มีภารกิจสำคัญหลายโครงการที่ถูกจับตามอง ได้แก่ ภารกิจ DAVINCI ของ NASA ซึ่งมีกำหนดปล่อยในปี 2030 เพื่อศึกษาชั้นบรรยากาศและพื้นผิวดาวศุกร์อย่างละเอียด ภารกิจ VERITAS ของ NASA ที่มุ่งสแกนพื้นผิวด้วยเรดาร์ความละเอียดสูง แม้จะยังเผชิญความไม่แน่นอนด้านงบประมาณ แต่ได้รับแรงสนับสนุนจากสภาคองเกรสสหรัฐ และภารกิจ EnVision ขององค์การอวกาศยุโรป หรือ ESA ซึ่งจะติดตั้งเครื่องมือ Subsurface Radar Sounder ที่สามารถเจาะตรวจสอบโครงสร้างใต้ผิวดาวได้ลึกหลายร้อยเมตร

นักวิจัยมองว่าการศึกษาท่อลาวาบนดาวศุกร์เพิ่งเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการวิจัยระยะยาว ที่อาจช่วยไขปริศนาของดาวเคราะห์เพื่อนบ้านที่ลึกลับที่สุดดวงหนึ่งในระบบสุริยะ และอาจเปลี่ยนความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับขีดจำกัดของกระบวนการทางธรณีวิทยาบนดาวเคราะห์หินไปอย่างสิ้นเชิง งานวิจัยชิ้นนี้ได้รับการเผยแพร่ออนไลน์และนำเสนอในเวทีวิชาการด้านวิทยาศาสตร์ดาวเคราะห์เมื่อวันที่ 15 มกราคม 2026 ก่อนตีพิมพ์ในวารสารวิชาการด้านดาราศาสตร์และดาวเคราะห์