"ลาว" ปั้นประเทศด้วยเครือข่ายระบบราง ไม่ต้องง้อทะเล! เดิมพันอนาคตศูนย์กลางขนส่งและพลังงานภูมิภาค แล้วไทยจะได้อะไร

แม้จะเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล แต่วันนี้ สปป.ลาว กำลังเดินหน้าวิสัยทัศน์ครั้งใหญ่ที่อาจเปลี่ยนบทบาทของประเทศในภูมิภาคอาเซียนอย่างมีนัยสำคัญ รัฐบาลลาวประกาศชัดว่าจะเดินหน้าลงทุนโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ต่อเนื่อง ทั้งด้านคมนาคม การขนส่ง และพลังงาน โดยมีเป้าหมายสำคัญในการยกระดับประเทศสู่การเป็นศูนย์กลางโลจิสติกส์และพลังงานของเอเชีย

คำถามสำคัญคือ ประเทศเล็ก ๆ ที่ไม่มีชายฝั่งทะเลกำลังมองเห็นโอกาสอะไร และหากลาวประสบความสำเร็จ ไทยจะได้รับประโยชน์อย่างไรจากการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้

จาก Landlocked Country สู่ Land-linked Country

บนเวทีประชุม Future of Asia ที่กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น นายสอนไซ สีพันดอน นายกรัฐมนตรีลาว ส่งสัญญาณชัดเจนต่อผู้นำธุรกิจและนักลงทุนทั่วโลกว่า ลาวจะไม่ชะลอการลงทุน แม้เศรษฐกิจโลกยังเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ทั้งความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ราคาพลังงานที่ผันผวน และความเสี่ยงทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ไม่ได้เปลี่ยนเป้าหมายหลักของรัฐบาลลาวในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระยะยาว

หัวใจสำคัญของยุทธศาสตร์นี้คือการเปลี่ยนประเทศจาก "Landlocked Country" หรือประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล ให้กลายเป็น "Land-linked Country" หรือประเทศศูนย์กลางการเชื่อมต่อการขนส่งของภูมิภาค

แม้หลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงคำขวัญทางเศรษฐกิจ แต่ในความเป็นจริง นี่คือยุทธศาสตร์ชาติที่ลาววางรากฐานมานานกว่าสองทศวรรษ และเริ่มเห็นผลเป็นรูปธรรมมากขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

จุดอ่อนทางภูมิศาสตร์ กำลังกลายเป็นจุดแข็ง

ในอดีต การไม่มีชายฝั่งทะเลถือเป็นข้อเสียเปรียบสำคัญของลาว ประเทศไม่มีท่าเรือน้ำลึก ไม่มีเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศเป็นของตัวเอง และต้องพึ่งพาประเทศเพื่อนบ้านในการขนส่งสินค้าไปยังตลาดโลก แต่หากมองอีกมุมหนึ่ง ตำแหน่งที่ตั้งของลาวกลับมีความได้เปรียบอย่างมาก

ทางเหนือเชื่อมต่อจีน ทางตะวันตกเชื่อมต่อไทย ทางตะวันออกเชื่อมต่อเวียดนาม และทางใต้เชื่อมต่อกัมพูชา ลาวจึงตั้งอยู่ใจกลางหนึ่งในภูมิภาคที่เติบโตเร็วที่สุดของโลก รัฐบาลลาวจึงพยายามเปลี่ยนแนวคิดจากประเทศที่ "ถูกล้อมด้วยแผ่นดิน" ไปสู่ประเทศที่ "เชื่อมแผ่นดินทุกผืนเข้าด้วยกัน"

รถไฟลาว-จีน จุดเปลี่ยนครั้งประวัติศาสตร์

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2564 เมื่อโครงการรถไฟลาว-จีนเปิดให้บริการอย่างเป็นทางการ โครงสร้างพื้นฐานสายนี้ไม่ได้เป็นเพียงระบบขนส่งใหม่ แต่เป็นการเปลี่ยนบทบาทของลาวในห่วงโซ่การค้าระดับภูมิภาค สินค้าจากจีนตอนใต้สามารถเดินทางลงมายังเวียงจันทน์ได้รวดเร็วขึ้น ขณะที่สินค้าจากอาเซียนสามารถส่งเข้าสู่ตลาดจีนได้สะดวกกว่าเดิม

ในอดีต การขนส่งระหว่างจีนและอาเซียนต้องผ่านถนนและด่านชายแดนหลายแห่ง ใช้เวลาหลายวันและมีต้นทุนสูง รถไฟสายใหม่ช่วยลดเวลาในการขนส่ง เพิ่มประสิทธิภาพของห่วงโซ่อุปทาน และกระตุ้นการขนส่งสินค้าระหว่างประเทศอย่างต่อเนื่อง ลาวจึงไม่ได้เป็นเพียงผู้ใช้ประโยชน์จากโครงการรถไฟ แต่กำลังก้าวขึ้นมาเป็นประตูสำคัญของการค้าระหว่างจีนและอาเซียน

ไทยได้อะไรจากการเติบโตของลาว?

ผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในลาว ประเทศไทยถือเป็นหนึ่งในประเทศที่มีโอกาสได้รับประโยชน์โดยตรงจากโครงสร้างพื้นฐานใหม่เหล่านี้ เมื่อระบบรางเชื่อมต่อจีนมีประสิทธิภาพมากขึ้น สินค้าเกษตรไทย เช่น ผลไม้สด ยางพารา และสินค้าเกษตรแปรรูป สามารถเข้าถึงตลาดจีนได้รวดเร็วขึ้น

ผู้ส่งออกไทยมีทางเลือกด้านโลจิสติกส์มากขึ้น ผู้ประกอบการขนส่งสามารถเชื่อมต่อเครือข่ายการค้าระหว่างไทย ลาว และจีนได้มีประสิทธิภาพมากกว่าเดิม ความก้าวหน้าของลาวจึงอาจหมายถึงโอกาสใหม่สำหรับเกษตรกรไทย ผู้ส่งออกไทย และธุรกิจโลจิสติกส์ของไทยในระยะยาว

เชื่อมจีนสู่ทะเลผ่านเวียดนาม

ลาวไม่ได้หยุดอยู่เพียงเส้นทางเชื่อมต่อจีน รัฐบาลกำลังผลักดันโครงการเชื่อมต่อกับเวียดนามเพิ่มเติม ทั้งโครงการทางด่วนเวียงจันทน์-ฮานอย และโครงการรถไฟลาว-เวียดนาม เป้าหมายสำคัญคือการสร้างเส้นทางขนส่งจากจีน ผ่านลาว สู่ท่าเรือน้ำลึกของเวียดนาม

หากโครงการเหล่านี้แล้วเสร็จ สินค้าจากจีนจะสามารถออกสู่มหาสมุทรได้รวดเร็วขึ้น ขณะที่สินค้าจากทั่วโลกก็สามารถเข้าสู่ภูมิภาคผ่านเส้นทางเดียวกันได้ นั่นหมายถึงการเกิดขึ้นของเครือข่ายเศรษฐกิจใหม่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และลาวกำลังพยายามวางตัวเองเป็นศูนย์กลางของเครือข่ายดังกล่าว

ความท้าทายจากต้นทุนพลังงาน

อย่างไรก็ตาม การสร้างฮับโลจิสติกส์ระดับภูมิภาคไม่ใช่เรื่องง่าย หนึ่งในความท้าทายสำคัญคือความผันผวนของราคาพลังงานโลก ความตึงเครียดในตะวันออกกลางส่งผลให้หลายประเทศกังวลเรื่องต้นทุนเชื้อเพลิง และลาวเองก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพราะยังต้องนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศจำนวนมาก

เมื่อต้นทุนน้ำมันสูงขึ้น ค่าขนส่งก็เพิ่มขึ้น ต้นทุนธุรกิจสูงขึ้น และค่าครองชีพประชาชนก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย รัฐบาลลาวยอมรับว่านี่คือหนึ่งในความเสี่ยงสำคัญต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจในระยะต่อไป

"แบตเตอรี่แห่งเอเชีย" จุดแข็งที่ลาวมีเหนือหลายประเทศ

แม้ลาวจะต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมัน แต่ประเทศกลับมีจุดแข็งสำคัญด้านพลังงานไฟฟ้า ลาวมีแม่น้ำและลำน้ำสาขาจำนวนมาก โดยเฉพาะพื้นที่ที่เชื่อมต่อกับลุ่มน้ำโขง ทำให้สามารถพัฒนาโรงไฟฟ้าพลังน้ำขนาดใหญ่ได้อย่างต่อเนื่อง

ปัจจุบัน ไฟฟ้ากลายเป็นหนึ่งในสินค้าส่งออกสำคัญที่สุดของประเทศ ลาวจึงได้รับฉายาว่า "Battery of Asia" หรือ "แบตเตอรี่แห่งเอเชีย" ประเทศไทยเองก็เป็นหนึ่งในลูกค้าหลักของไฟฟ้าจากลาว โดยไฟฟ้าส่วนหนึ่งที่ใช้ในประเทศไทยมาจากโรงไฟฟ้าพลังน้ำในลาว

ASEAN Power Grid ความฝันใหม่ของลาว

วิสัยทัศน์ของลาวไม่ได้หยุดอยู่เพียงการขายไฟฟ้า รัฐบาลกำลังผลักดันแนวคิด ASEAN Power Grid หรือโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน แนวคิดนี้เปรียบเสมือนการสร้าง "อินเทอร์เน็ตของพลังงาน" ที่เชื่อมระบบสายส่งไฟฟ้าของประเทศต่าง ๆ เข้าด้วยกัน

หากประเทศหนึ่งมีไฟฟ้าส่วนเกิน ก็สามารถส่งต่อไปยังอีกประเทศหนึ่งได้อย่างรวดเร็ว ระบบดังกล่าวจะช่วยเพิ่มความมั่นคงทางพลังงาน ลดต้นทุนการผลิตไฟฟ้า และสนับสนุนการใช้พลังงานสะอาดในระดับภูมิภาค ด้วยตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ที่อยู่ใจกลางอาเซียน ลาวจึงมีโอกาสก้าวขึ้นมาเป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญของเครือข่ายพลังงานในอนาคต

ลาวโต ไทยก็มีโอกาสโตไปด้วย

คำถามว่า ลาวจะกลายเป็นดาวรุ่งดวงใหม่ของอาเซียนหรือไม่ อาจยังเร็วเกินไปที่จะสรุป เพราะยังมีความท้าทายรออยู่ ทั้งภาระหนี้สาธารณะ การดึงดูดการลงทุน เสถียรภาพทางการเงิน และการกระจายผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจสู่ประชาชน แต่สิ่งที่ชัดเจนคือ การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวสำหรับประเทศไทย

ลาวเป็นประเทศเพื่อนบ้านที่มีพรมแดนติดกับไทยยาวที่สุด มีมูลค่าการค้าชายแดนสูง มีนักลงทุนไทยเข้าไปดำเนินธุรกิจจำนวนมาก และเป็นหนึ่งในแหล่งพลังงานสำคัญของไทย

หากลาวเติบโตเป็นศูนย์กลางการขนส่งและพลังงานได้จริง ผู้ส่งออกไทยอาจเข้าถึงตลาดจีนได้ง่ายขึ้น ธุรกิจโลจิสติกส์ไทยอาจมีเส้นทางใหม่ในการขนส่งสินค้า และภาคพลังงานไทยอาจมีความมั่นคงมากขึ้น

ท้ายที่สุดแล้ว เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงความหวังของลาว แต่เป็นความเคลื่อนไหวที่อาจส่งผลต่ออนาคตทางเศรษฐกิจของทั้งอาเซียน รวมถึงปากท้องของคนไทยในอีกหลายปีข้างหน้า