จับวันนี้ อาจไม่เหลือพรุ่งนี้! “เคนยา” เร่งใช้ข้อมูล กู้ทรัพยากรทะเลที่กำลังร่อยหรอ

ขณะที่ทรัพยากรทางทะเลทั่วโลกกำลังเผชิญแรงกดดันจากการทำประมงเกินขนาด การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และมลพิษทางทะเล ชุมชนชายฝั่งของประเทศเคนยากำลังแสดงให้เห็นว่า การจัดการทรัพยากรโดยคนในท้องถิ่นและการใช้ข้อมูลอย่างเป็นระบบ อาจเป็นกุญแจสำคัญในการฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเลและสร้างความยั่งยืนให้กับอาชีพประมงในระยะยาว

ในมณฑลควาเล (Kwale) และคิลิฟี (Kilifi) บริเวณชายฝั่งมหาสมุทรอินเดีย กลุ่มบริหารจัดการชายหาดหรือ Beach Management Units (BMUs) ร่วมกับองค์กรพัฒนาทรัพยากรชายฝั่งและทะเล (COMRED) ได้เริ่มเก็บข้อมูลการจับสัตว์น้ำมาตั้งแต่ปี 2022 โดยบันทึกชนิด ขนาด และปริมาณสัตว์น้ำที่นำขึ้นฝั่ง เพื่อติดตามแนวโน้มของทรัพยากรทางทะเลและประเมินแรงกดดันที่เกิดขึ้นกับระบบนิเวศ

ปัจจุบันมี BMUs จำนวน 12 แห่งเข้าร่วมโครงการ โดยเก็บข้อมูลสัปดาห์ละ 4 วัน ครอบคลุมชาวประมงมากกว่า 1,000 คน เจ้าหน้าที่ประจำท่าเทียบเรือใกล้เมืองมอมบาซาใช้โทรศัพท์มือถือบันทึกข้อมูลสัตว์น้ำที่ชาวประมงนำกลับเข้าฝั่ง ไม่ว่าจะเป็นปลาหรือปลาหมึกยักษ์ พร้อมชั่งน้ำหนักและส่งข้อมูลเข้าสู่ฐานข้อมูลกลาง ก่อนนำผลไปหารือร่วมกันในเวทีประชุมชุมชนอย่างสม่ำเสมอ

ข้อมูลที่รวบรวมได้เผยให้เห็นสัญญาณน่ากังวลว่าปริมาณสัตว์น้ำหลายชนิดกำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง ทำให้ชุมชนเริ่มพิจารณามาตรการจัดการทรัพยากรที่เข้มงวดมากขึ้น เช่น การปิดพื้นที่ทำประมงชั่วคราวเป็นเวลา 3 เดือน เพื่อเปิดโอกาสให้สัตว์น้ำเติบโตและขยายพันธุ์ก่อนกลับมาจับใหม่ ซึ่งจะช่วยให้ชาวประมงได้รับผลตอบแทนที่สูงขึ้นในอนาคต

ฮัสซัน มวาชี เจ้าหน้าที่ BMU กล่าวว่า ข้อมูลที่เก็บได้ช่วยให้ชุมชนสามารถออกแบบแผนบริหารจัดการพื้นที่ประมงได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะการกำหนดพื้นที่อนุรักษ์และช่วงเวลาปิดอ่าว ซึ่งส่งผลให้สัตว์น้ำมีขนาดใหญ่ขึ้นและสร้างรายได้ที่ดีกว่าเดิมแก่ชาวประมง

ด้าน ฟากี อับดัลลาห์ ชาวประมงในพื้นที่ ระบุว่าการเก็บข้อมูลช่วยลดการใช้เครื่องมือประมงที่ทำลายล้าง เช่น ปืนยิงปลา เนื่องจากชาวประมงเริ่มตระหนักว่าการปฏิบัติตามกฎระเบียบสามารถเพิ่มคุณภาพและมูลค่าของสัตว์น้ำในตลาดได้

อย่างไรก็ตาม การสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และการดำรงชีพยังคงเป็นความท้าทายสำคัญ การประชุมรายไตรมาสของชุมชนกลายเป็นเวทีถกเถียงระหว่างความจำเป็นในการหารายได้ระยะสั้นกับการรักษาทรัพยากรเพื่ออนาคต หลายครอบครัวต้องชั่งน้ำหนักระหว่างการจับปลาในวันนี้กับความมั่นคงทางอาหารในวันข้างหน้า

ความพยายามดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่เคนยาเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมมหาสมุทรโลกครั้งที่ 11 หรือ Our Ocean Conference ที่เมืองมอมบาซา ระหว่างวันที่ 16-18 มิถุนายน นับเป็นประเทศแรกในทวีปแอฟริกาที่ได้รับเกียรติเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมระดับโลกนี้ ซึ่งรวบรวมรัฐบาล นักวิทยาศาสตร์ ภาคธุรกิจ และภาคประชาสังคม เพื่อผลักดันพันธกิจด้านการอนุรักษ์ทะเลและการประมงอย่างยั่งยืน ภายใต้แนวคิด “มหาสมุทรของเรา มรดกของเรา อนาคตของเรา”

การประชุมครั้งนี้มีขึ้นท่ามกลางความกังวลว่าทั่วโลกยังคงเดินหน้าไม่ทันเป้าหมายการคุ้มครองพื้นที่มหาสมุทร 30% ภายในปี 2030 ขณะที่นักอนุรักษ์หลายฝ่ายเตือนว่าคำมั่นสัญญาด้านสิ่งแวดล้อมจำนวนมากยังคงเป็นเพียงแผนงานบนกระดาษเท่านั้น

กรณีของชุมชนชายฝั่งเคนยาจึงสะท้อนให้เห็นว่า การอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลจะประสบความสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อคนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และสามารถใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์มาประกอบการบริหารจัดการทรัพยากรที่เป็นแหล่งรายได้และแหล่งอาหารสำคัญของพวกเขาเอง