สำนักพิมพ์ “Harry Potter” รับเงินชดเชยมหาศาล หลัง “Anthropic” ขอไกล่เกลี่ยคดี AI แอบถ่ายโอนข้อมูลวรรณกรรม

บลูมส์เบอรี (Bloomsbury) สำนักพิมพ์ยักษ์ใหญ่ผู้ตีพิมพ์วรรณกรรมระดับโลกอย่าง แฮร์รี่ พอตเตอร์ (Harry Potter) กำลังจะได้รับเงินชดเชยมูลค่าหลายล้านปอนด์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงยอมความด้านลิขสิทธิ์ (Copyright settlement) มูลค่า 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 50,000 ล้านบาท ระหว่าง แอนโทรปิก (Anthropic) สตาร์ตอัปด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) กับเหล่านักเขียนจำนวนหลายพันคน กรณีนำผลงานที่มีลิขสิทธิ์ไปใช้ฝึกฝนโมเดลแชตบอต

บลูมส์เบอรี (Bloomsbury) ซึ่งเป็นต้นสังกัดของนักเขียนชื่อดังอย่าง เจ.เค. โรวลิง (J.K. Rowling), ซาราห์ เจ. มาส (Sarah J. Maas) และ ซูซานนา คลาร์ก (Susanna Clarke) เปิดเผยว่า มีผลงานในเครือข่ายที่ลงทะเบียนไว้ในข้อตกลงนี้ถึง 14,087 รายการ โดยได้รับข้อเสนอค่าชดเชยเฉลี่ยประมาณ 3,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 100,000 บาท) ต่อหนึ่งรายการ

สำนักพิมพ์ยักษ์ใหญ่จากลอนดอนคาดว่าจะได้รับเงินชดเชยแบ่งเป็นงวด ๆ โดยอาจเริ่มตั้งแต่ช่วงครึ่งหลังของปีงบประมาณนี้ ซึ่งรายได้ดังกล่าวจะถูกนำมาแบ่งให้กับบรรดานักเขียนด้วยเช่นกัน ทั้งนี้ หลังหักค่าธรรมเนียมทนายความและค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ประมาณร้อยละ 10 แล้ว บลูมส์เบอรีและกลุ่มนักเขียนที่ได้รับผลกระทบคาดว่าจะได้รับเงินสุทธิรวมราว 19 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 630 ล้านบาท

“ประเด็นลิขสิทธิ์” สมรภูมิใหญ่ในยุค AI เฟื่องฟู

ประเด็นลิขสิทธิ์ได้กลายเป็นชนวนขัดแย้งหลักในยุค AI เนื่องจากเครื่องมืออย่างโมเดลตระกูล คล็อด (Claude) ของ แอนโทรปิก (Anthropic) ถูกฝึกฝนด้วยข้อมูลมหาศาลที่ดึงมาจากเว็บเปิด ซึ่งรวมถึงผลงานที่มีการคุ้มครองทางลิขสิทธิ์ เช่น นิยายและบทความข่าว โดยบริษัท AI ในสหรัฐฯ มักอ้างว่าการนำผลงานเหล่านี้มาใช้ได้รับการคุ้มครองภายใต้หลักการการใช้อย่างเป็นธรรม (Fair Use) ซึ่งอนุญาตให้ใช้ผลงานที่มีลิขสิทธิ์ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของในบางกรณี 

อย่างไรก็ตาม เหล่าครีเอเตอร์และศิลปินทั่วโลกต่างเรียกร้องให้บริษัท AI ต้องขออนุญาตก่อน หรืออย่างน้อยต้องจ่ายค่าตอบแทนสำหรับการนำผลงานไปใช้

หมุดหมายสำคัญแห่งประวัติศาสตร์คดีลิขสิทธิ์

อาราเซลี มาร์ติเนซ-โอลกวิน (Araceli Martínez-Olguín) ผู้พิพากษาศาลแขวงสหรัฐฯ ระบุว่า ข้อตกลงยอมความ หรือการไกล่เกลี่ยกันในครั้งนี้ช่วยบรรเทาความเสียหายให้แก่เหล่านักเขียนและสำนักพิมพ์ที่ได้รับผลกระทบได้อย่างมาก

โดยคดีนี้เริ่มต้นจากการที่ อันเดรีย บาร์ตซ์ (Andrea Bartz) นักเขียนนิยาย พร้อมด้วยนักเขียนอีก 2 คน ร่วมกันยื่นฟ้องในปี 2024 ซึ่งปัจจุบันมีผลงานถึงร้อยละ 91 จากทั้งหมด 482,000 รายการที่ครอบคลุมในคดี ได้รับการยื่นสิทธิ์เรียบร้อยแล้ว

จัสติน เนลสัน (Justin Nelson) ทนายความฝ่ายโจทก์ กล่าวถึงคดีนี้ว่าเป็นการชดเชยความเสียหายด้านลิขสิทธิ์ครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์เท่าที่มีมา นับเป็นข้อตกลงยอมความครั้งใหญ่ครั้งแรก จากบรรดาคดีฟ้องร้องด้านลิขสิทธิ์ AI หลายสิบคดีในสหรัฐฯ ที่ยื่นโดยกลุ่มนักเขียนและสำนักข่าว ซึ่งอีกหลายคดียังคงอยู่ระหว่างกระบวนการทางศาล

การปรับตัวของสำนักพิมพ์สู่การให้สิทธิ์ใช้ข้อมูล AI

เมื่อปีที่ผ่านมา บลูมส์เบอรีได้ประกาศข้อตกลงการให้สิทธิ์ใช้งาน AI (AI Licensing Deal) ซึ่งเปิดทางให้ขายผลงานวิชาการเพื่อนำไปฝึกฝนโปรแกรมปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ได้ และล่าสุดยังเผยว่ากำลังพิจารณาขยายไปยังสาขาวิชาอื่นๆ เพิ่มเติม โดยเปิดโอกาสให้นักเขียนเลือกเข้าร่วมโครงการนี้ตามความสมัครใจ และจะได้รับค่ารอยัลตีหากยินยอมให้นำผลงานไปใช้ฝึกฝน AI