ภาวะกล้ามเนื้อสลาย จุดอันตรายของสายวิ่ง

จากข่าวการเสียชีวิตของนักวิ่งหญิงวัย 24 ปี ระหว่างการแข่งขัน New York City Marathon ทั้งที่ครอบครัวระบุว่าเธอมีสุขภาพแข็งแรงและอยู่ในสภาพร่างกายที่พร้อมสำหรับการแข่งขัน เหตุการณ์นี้ทำให้หลายคนหันมาสนใจความเสี่ยงด้านสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการออกกำลังกายอย่างหนัก โดยเฉพาะในกีฬาที่ต้องใช้ความอดทนสูงอย่างการวิ่งมาราธอน

หนึ่งในภาวะที่ควรทำความรู้จักคือ ภาวะกล้ามเนื้อสลาย (Rhabdomyolysis) ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้เมื่อกล้ามเนื้อได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง และในบางกรณีอาจนำไปสู่ภาวะไตวายเฉียบพลันที่เป็นอันตรายถึงชีวิต

ภาวะกล้ามเนื้อสลาย คืออะไร?

ภาวะกล้ามเนื้อสลาย หรือ Rhabdomyolysis คือ ภาวะที่เซลล์กล้ามเนื้อลายได้รับบาดเจ็บหรือแตกสลายอย่างรุนแรง จนปล่อยสารต่าง ๆ ที่อยู่ภายในเซลล์ เช่น ไมโอโกลบิน โพแทสเซียม และเอนไซม์ครีเอทีนไคเนส เข้าสู่กระแสเลือด

โดยเฉพาะไมโอโกลบิน ซึ่งเป็นโปรตีนที่ช่วยเก็บออกซิเจนในกล้ามเนื้อ หากมีปริมาณมากเกินกว่าที่ไตจะกำจัดได้ทัน อาจสะสมและทำให้ท่อไตเสียหาย ส่งผลให้เกิดภาวะไตวายเฉียบพลัน และอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

สาเหตุที่พบบ่อย

การออกกำลังกายหรือใช้กล้ามเนื้อหนักเกินไป เช่น การวิ่งมาราธอน การฝึกเวทเทรนนิงอย่างหักโหม หรือการเริ่มออกกำลังกายหนักกะทันหัน โดยที่ร่างกายยังไม่คุ้นชิน

• ภาวะขาดน้ำและความร้อนสูง เช่น การออกกำลังกายหรือทำงานกลางแดดจัด อุณหภูมิร่างกายสูงสะสม หรือเกิดโรคลมแดด (Heatstroke)
• อุบัติเหตุหรือการถูกกดทับเป็นเวลานาน เช่น อุบัติเหตุรถยนต์ แผ่นดินไหว หรือการนอนทับอวัยวะเดิมเป็นเวลานาน
• ยา สารเสพติด และแอลกอฮอล์ โดยยาบางชนิด เช่น ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดกล้ามเนื้อสลายในบางกรณี
• การติดเชื้อหรือโรคทางพันธุกรรม เช่น การติดเชื้อรุนแรง หรือโรคที่ส่งผลต่อกระบวนการเผาผลาญพลังงานของกล้ามเนื้อ

อาการเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

ปวดกล้ามเนื้ออย่างรุนแรง หรือปวดมากผิดปกติเมื่อเทียบกับการออกกำลังกายที่ทำ

• กล้ามเนื้อบวม ตึง หรือกดเจ็บ
• อ่อนเพลียหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างเห็นได้ชัด
• ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ เช่น สีน้ำชา หรือสีโคล่า จากการที่ไมโอโกลบินถูกขับออกทางปัสสาวะ
• อาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน มึนงง หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะร่วมด้วย

วิธีป้องกันภาวะกล้ามเนื้อสลาย สำหรับนักวิ่งระยะไกล

การเตรียมร่างกายอย่างเหมาะสมและการดูแลตัวเองระหว่างฝึกซ้อมและแข่งขัน เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงภาวะกล้ามเนื้อสลาย โดยเฉพาะนักวิ่งระยะไกล นักวิ่งเทรล และนักวิ่งอัลตรา

• วางแผนการดื่มน้ำให้เหมาะสม โดยเฉพาะนักวิ่งเทรลควรทดลองแผนการดื่มน้ำระหว่างฝึกซ้อม เพื่อค้นหาปริมาณและวิธีดื่มที่เหมาะกับร่างกายของตัวเอง
• เพิ่มความหนักของการฝึกอย่างค่อยเป็นค่อยไป หลีกเลี่ยงการเพิ่มระยะทาง ความเข้มข้น หรือความหนักของการออกกำลังกายอย่างกะทันหัน เพื่อให้กล้ามเนื้อมีเวลาปรับตัว
• หลีกเลี่ยงการฝึกหนักหรือแข่งขันขณะเจ็บป่วย เพราะร่างกายอาจมีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บและภาวะแทรกซ้อนมากขึ้น
• ดูแลร่างกายหลังวิ่งระยะไกล โดยเฉพาะในช่วง 24 ชั่วโมงแรก ควรให้ความสำคัญกับการดื่มน้ำ การรับประทานอาหาร และการทดแทนอิเล็กโทรไลต์ เช่น โซเดียม โพแทสเซียม แมกนีเซียม และแคลเซียม ผ่านอาหารที่เหมาะสม รวมถึงผักและผลไม้ที่มีสารอาหารและสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งมีส่วนช่วยในการฟื้นฟูร่างกาย
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ เกี่ยวกับความเสี่ยงภาวะกล้ามเนื้อสลายที่อาจสัมพันธ์กับรูปแบบการฝึกซ้อม โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่

สังเกตสัญญาณจากร่างกาย ผู้เชี่ยวชาญบางรายแนะนำให้ใช้ความกระหายน้ำเป็นแนวทางในการดื่ม แทนการฝืนดื่มตามปริมาณที่กำหนดไว้ ขณะที่การสังเกตปริมาณและสีของปัสสาวะก็อาจช่วยติดตามภาวะขาดน้ำได้ อย่างไรก็ตาม สีปัสสาวะเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันความผิดปกติได้

การเตรียมตัวอย่างเหมาะสม การฝึกอย่างมีแผน และการดูแลสมดุลน้ำในร่างกาย ช่วยลดความเสี่ยงจากการออกกำลังกายหนักได้ แต่ไม่สามารถป้องกันภาวะกล้ามเนื้อสลายได้ทั้งหมด