10 อาการเตือน! ก่อนเกิด "กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน" รู้ทันปัจจัยเสี่ยง และวิธีเอาตัวรอด

หัวใจเป็นอวัยวะที่ทำงานอยู่ตลอดเวลาไม่เคยหยุดพัก แม้ในเวลาที่เราหลับหัวใจก็ยังคงสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายอย่างต่อเนื่อง ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน (Sudden cardiac arrest) คือการที่หัวใจหยุดทำงานฉับพลัน ทำให้ไม่สามารถบีบเลือดให้ไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆของร่างกายได้ สมอง และอวัยวะสำคัญจะเริ่มขาดเลือด และเสียชีวิตในที่สุด 

กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน( heart attack หรือ myocardial infarction)” เกิดขึ้นได้อย่างไร?

กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือคนทั่วไปบางทีอาจเรียกว่าหัวใจวาย มักเกิดขึ้นเมื่อเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจลดลงหรือหยุดลงอย่างเฉียบพลัน โดยหนึ่งในกลไกสำคัญ คือคราบไขมันในหลอดเลือดเกิดการแตก หรือมีการเปลี่ยนแปลงจนเกิดลิ่มเลือดไปอุดตันหลอดเลือด ทำให้กล้ามเนื้อหัวใจขาดออกซิเจนได้

แล้วภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน( sudden cardiac arrest) คืออะไร

หัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน( sudden cardiac arrest) คือภาวะที่หัวใจหยุดสูบฉีดเลือด ผู้ป่วยจะหมดสติ ไม่ตอบสนองและไม่หายใจตามปรกติ จนถึงเสียชีวิตตามมา

กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันและหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันเป็นคนละภาวะ แต่ภาวะแรกอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะหลังได้ ทั้งสองภาวะเป็นเหตุฉุกเฉินและต้องได้รับการช่วยเหลือรักษาทันที

10 อาการทื้เกิดจากกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน

1.    เจ็บหน้าอก เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุด โดยอาการเจ็บหน้าอกอาจมีลักษณะดังนี้ แน่นหน้าอก จุกหน้าอก ปวดหน้าอก แสบหน้าอก บีบหัวใจ รู้สึกเหมือนมีของหนักมาทับ อาการเจ็บหน้าอกมักเกิดขึ้นบริเวณหน้าอกด้านซ้าย แต่อาจเกิดขึ้นบริเวณอื่นๆ เช่น คอ ไหล่ แขน ลำคอ ฟัน เป็นต้น

2.    เหนื่อยง่าย อาการเหนื่อยง่ายอาจเกิดขึ้นขณะทำกิจกรรมต่าง ๆ เช่น เดินขึ้นบันได ขึ้นเนิน หรือออกกำลังกาย

3.    หายใจลำบาก อาการหายใจลำบากอาจเกิดขึ้นขณะทำกิจกรรมต่างๆ หรือขณะนอนราบ

4.    คลื่นไส้ อาเจียน อาการคลื่นไส้ อาเจียนอาจเกิดขึ้นพร้อมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก

5.เหงื่อออก อาการเหงื่อออกมักเกิดขึ้นร่วมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก

6.    ใจสั่น อาการใจสั่นอาจเกิดขึ้นร่วมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก

7.    มือเท้าเย็น อาการมือเท้าเย็นมักเกิดขึ้นร่วมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก.

8.    เวียนศีรษะ อาการเวียนศีรษะอาจเกิดขึ้นร่วมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก

9.    หน้ามืด อาการหน้ามืดอาจเกิดขึ้นร่วมกับอาการเจ็บหน้าอก หรืออาจเกิดขึ้นก่อนหรือหลังอาการเจ็บหน้าอก

10.    อ่อนเพลีย อาการอ่อนเพลียอาจเป็นอาการเริ่มต้นของหัวใจวาย และอาจรุนแรงขึ้นจนทำให้หมดสติได้

พญ.ณหทัย ฉัตรสิงห์ (ว.36429) อายุรศาสตร์โรคหัวใจ ประจำศูนย์โรคหัวใจและทรวงอก โรงพยาบาลนวเวช

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน

⦁    ภาวะไขมันในเลือดสูง

⦁    โรคเบาหวาน

⦁    โรคไตเรื้อรัง โรคอ้วน

⦁    การสูบบุหรี่หรือได้รับควันบุหรี่ การใช้สารเสพติดหรือยากระตุ้นบางอย่าง

⦁    ขาดการออกกำลังกาย การรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม ความเครียด การพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ

⦁    อายุที่มากขึ้น และมีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจในครอบครัว

แนวทางการป้องกัน

⦁    หลีกเลี่ยงประวัติเสี่ยงดังที่กล่าวไปข้างต้น

⦁    คอยสังเกตุอาการ หรือความผิดปกติที่เกิดขึ้น เช่น อาการเจ็บหน้าอก, อาการวูบ หมดสติ, หายใจเหนื่อย, ใจสั่น หากมีอาการผิดปกติเหล่านี้ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาความผิดปกติเกี่ยวโรคหัวใจ

⦁    ตรวจสุขภาพเพื่อประเมินว่ามีความผิดปกติของโรคระบบหัวใจและหลอดเลือดหรือไม่ โดยในแต่ละบุคคลอาจมีแนวทางการตรวจการรักษาที่ต่างกันไป

ในปัจจุบันการเสียชีวิตจากภาวะหัวใจและหลอดเลือดนับเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของทั้งประเทศไทยและทั่วโลก นอกจากการป้องกันและคอยตรวจดูความเสี่ยงแล้ว สิ่งสำคัญคือเราทุกคนควรเรียนรู้วิธีการปฐมพยาบาลและการช่วยฟื้นคืนชีพเบื้องต้น (Basic life support) ซึ่งมีส่วนสำคัญมากในการเพิ่มโอกาสรอดชีวิตให้กับผู้ที่มีภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันซึ่งสามารถเกิดกับใครก็ได้