"เท้าเทียมไดนามิกส์" นวัตกรรมฝีมือคนไทย รพ.หัวหิน มั่นใจ ผู้ป่วยพ้องเสียงตอบโจทย์ เดิน-วิ่ง ใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงเท้าปกติ

“รพ.หัวหิน” เผยผลลัพธ์การใช้งานนวัตกรรม “เท้าเทียมไดนามิกส์” ฝีมือคนไทย ช่วยให้คุณภาพชีวิตผู้ป่วยดีขึ้นมาก เดิน-วิ่ง ช่วยใช้ชีวิตไดใกล้เคียงเท้าปกติ พร้อมเข้าถึงได้มากขึ้น ภายหลังบรรจุเป็นสิทธิประโยชน์บัตรทอง ช่วยให้คนพิการสามารถเบิกได้ ด้านผู้ป่วยพ้องเสียงมั่นใจในคุณภาพ เอื้อให้มีชีวิตได้ใกล้เคียงกับปกติมากขึ้น

พญ.จาคะ อนุจารี แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลหัวหิน เปิดเผยว่า ผู้ป่วยที่มีความจำเป็นต้องใช้ขาเทียมอันเนื่องมาจากถูกตัดขา อาจมีที่มาได้จากหลายสาเหตุ เช่น เป็นโรคเบาหวาน เส้นเลือดอุดตัน มีภาวะติดเชื้อ หรือประสบอุบัติเหตุ ฯลฯ ซึ่งกระบวนการภายหลังจากที่ผู้ป่วยถูกตัดขาแล้ว จะต้องมีการทำกายภาพบำบัดเพื่อคงพิสัยของข้อ ไม่ให้ข้อติด และเสริมกำลังของกล้ามเนื้อ เพื่อเตรียมความพร้อมในการใช้ขาเทียม โดยแพทย์จะตรวจประเมินว่าผู้ป่วยเหมาะกับขาเทียมลักษณะใด เช่น เป็นแกนเหล็ก ด้านนอกเป็นไม้ หรือต้องใช้ข้อเท้าแบบใด เป็นต้น ซึ่งเมื่อผู้ป่วยมีความพร้อมแล้ว ก็จะถูกส่งต่อให้ไปพบกับนักกายอุปกรณ์ เพื่อทำการวัดและหล่อตัวขาเทียมที่เหมาะสมกับผู้ป่วยต่อไป

ในการใช้ขาเทียมของผู้ป่วยนั้น นับว่ามีความหนักและเหนื่อยกว่าการเดินสองขาแบบปกติมาก หรือในบางทีอาจหนักกว่าการไม่ใส่ขาเทียมแล้วใช้ไม้เท้าแทนอีกด้วย เพราะจะมีความหนักและต้องใช้แรงในการทรงตัวเยอะขึ้น ซึ่งในส่วนของเท้าเทียมแบบดั้งเดิมที่ใช้กันส่วนใหญ่จะเป็นเท้าเทียมชนิดข้อเท้าแข็ง (SACH foot) โดยเท้าเทียมชนิดนี้จะมีการขยับตัวได้น้อย คล้ายกับเดินบนท่อนไม้ทื่อๆ ไม่คล่องแคล่วเท่ากับเท้าเทียมที่มีการขยับตัวได้มาก อย่างเช่นเท้าเทียมไดนามิกส์

อย่างไรก็ดี แม้เท้าเทียมไดนามิกส์จะเคยมีมาก่อนอยู่แล้ว แต่ผู้ป่วยก็อาจยังไม่สามารถเข้าถึงได้มากนัก เนื่องจากยังไม่สามารถเบิกจ่ายในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง 30 บาท) ได้ อย่างไรก็ดี เมื่อปี 2566 ได้มีโครงการวิจัยของทางคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ซึ่งพัฒนาเท้าเทียมไดนามิกส์ที่เป็นนวัตกรรมของคนไทย เข้ามานำร่องที่โรงพยาบาลหัวหิน โดยให้ผู้ป่วยทดลองใช้ฟรี จากการติดตามผลเมื่อนำไปใช้ระยะหนึ่งแล้ว พบว่าผู้ป่วยใช้งานได้ดีและมีความสุขกับเท้าเทียมแบบนี้มาก ทางโรงพยาบาลจึงมีการสั่งมาใช้งานอย่างต่อเนื่อง

“เท้าเทียมไดนามิกส์จะเหมาะอย่างยิ่งกับคนไข้ที่อายุไม่มาก และมีการเดินเยอะ แต่ก่อนหน้านี้ด้วยที่เบิกไม่ได้ ทำให้คนไข้ไม่มีทุนทรัพย์เพียงพอก็ไม่สามารถเข้าถึงได้ แต่ปัจจุบันต้องขอบคุณทางสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ที่ได้บรรจุเป็นรายการสิทธิประโยชน์ ทำให้ผู้ป่วยสามารถเบิกเท้าเทียมไดนามิกส์ที่เป็นผลงานนวัตกรรมไทยได้ ทำให้คนไข้มีคุณภาพชีวิตที่ดีได้มากกว่าเดิม และข้อดีของการที่ประเทศไทยเราผลิตเอง นอกจากจะออกแบบได้เหมาะสมกับคนไทยมากกว่าแล้ว ยังมีต้นทุนค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการนำเข้าจากต่างประเทศ ทำให้คนไทยเข้าถึงได้ง่ายขึ้น” แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู รพ.หัวหิน ระบุ

น.ส.ศิริกาญจน์ ตันติวิสุทธิธำรง นักกายอุปกรณ์ รพ.หัวหิน กล่าวว่า เดิมเท้าเทียมแบบ SACH Foot จะเป็นเท้าเทียมมาตรฐานที่ทางโรงพยาบาลให้บริการกับผู้ป่วยทุกราย ไม่ว่าผู้ป่วยจะมีความสามารถหรือมีกิจกรรมการใช้ชีวิตแบบใด จนเมื่อโรงพยาบาลได้รับเท้าเทียมไดนามิกส์มาใช้ จึงมีการประเมินเกณฑ์ผู้ป่วยที่มีความเหมาะสม โดยต้องเป็นผู้ป่วยที่ค่อนข้างแอคทีฟ มีความแข็งแรง ทำกิจกรรมมาก เพราะเท้าเทียมชนิดนี้จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเดินบนทางลาด ทางขรุขระ ขึ้นลงบันไดได้ดี กลับไปใช้ชีวิตและเดินได้อย่างปกติมากกว่าการใช้เท้าเทียมแบบเดิม

ขั้นตอนการให้บริการสำหรับผู้ป่วยใหม่ ที่ยังไม่เคยใส่ขาเทียมมาก่อน ต้องให้แพทย์เป็นผู้ประเมินว่ามีความเหมาะสมที่จะใส่ขาเทียมแล้วหรือไม่ จากนั้นจะส่งผู้ป่วยมาที่แผนกกายอุปกรณ์ เพื่อประเมินในเชิงเทคนิคอีกครั้ง เช่น ความยาวของตอขา ซึ่งหากไม่มีปัญหาขาผู้ป่วยก็จะได้รับการหล่อแบบ ทำโมเดลเบ้าขา แล้วนำไปประกอบกับชิ้นส่วนต่างๆ เช่น ตัวแข้ง หน้าแข็ง เท้า ฯลฯ เมื่อประกอบเสร็จก็จะนำมาให้ผู้ป่วยทดลองสวมใส่ เพื่อดูความสูง แนวขา ฯลฯ ว่าเหมาะสมแล้วหรือไม่ หากไม่พบปัญหาอะไรผู้ป่วยก็จะนำกลับไปใช้งาน และจะมีการติดตามหลังการใช้งาน 1 เดือน หากไม่พบปัญหาอะไรจึงจะมีการหุ้มทำเป็นรูปขาให้สวยงามเพื่อนำกลับไปใช้งานจริง

จากการได้พูดคุยกับผู้ป่วยที่มีการนำเท้าเทียมไดนามิกส์ไปใช้ พบว่าทุกคนมีความรู้สึกที่ดีขึ้น โดยเขาจะรู้สึกว่าออกแรงในการเดินน้อยลง เหมือนมีแรงพุ่งไปข้างหน้า และเท้ายังสามารถปรับไปตามพื้นผิวที่ขรุขระได้ จึงมีความสะดวกในการใช้งานกับพื้นที่จริงที่อาจมีก้อนหินหรือไม่ใช่พื้นเรียบ ส่วนอายุการใช้งานก็จะขึ้นอยู่กับลักษณะการใช้งานของผู้สวมใส่ โดยพบว่าส่วนที่มักจะเสียก่อนคือยางด้านนอก ถ้าหากมีการถอดรองเท้าเดินเยอะ เปียกน้ำ หรือมีการลงน้ำหนักมาก ก็อาจต้องเปลี่ยนภายใน 2-3 เดือน แต่บางรายแม้ใช้งานไปแล้ว 2 ปี ก็ยังไม่มีปัญหา ดังนั้นอายุจึงขึ้นกับลักษณะการใช้งาน

“ตั้งแต่ตอนเป็นนักศึกษา เรามีโอกาสได้ใช้เท้าเทียมหลายแบบ เคยเห็นทั้งของยุโรป อเมริกา หรือหลังๆ มาก็มีของจีน ไต้หวัน แล้วก็เฝ้าฝันว่าอยากให้มีของไทยบ้าง จนเมื่อไม่กี่ปีมานี้ พอได้ยินว่ามีอาจารย์ที่กำลังพัฒนากันอย่างจริงจัง จึงตื่นเต้นมากและอยากมีส่วนร่วมในการนำเข้ามาใช้ ซึ่งพอเทียบกับของต่างประเทศแล้วรู้สึกว่าคนไข้มีการใช้งานได้ดีพอกัน แต่อาจมีประเด็นเรื่องของความทนทานที่ยังสามารถพัฒนาได้ต่อ ซึ่งก็เข้าใจได้เพราะเรายังอยู่ในช่วงเริ่มต้นพัฒนา และเชื่อว่าการที่มีคนไข้ใช้งานจริงเพิ่มขึ้น ก็จะเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนานวัตกรรมไทยให้ดีขึ้นเรื่อยๆ ต่อไป” นักกายอุปกรณ์ รพ.หัวหิน กล่าว

ขณะที่ นางบุบผา พุ่มศรีเมือง ผู้ใช้งานเท้าเทียมไดนามิกส์ อายุ 50 ปี ประกอบอาชีพขับรถรับจ้างทั่วไป กล่าวว่า ตนถูกตัดขาเมื่อประมาณ 3 ปีที่แล้ว ซึ่งภายหลังรักษาตัวประมาณ 6 เดือน ได้ทำการใส่ขาเทียม โดยได้ใช้เท้าเทียมแบบปกติทั่วไปมาประมาณ 1 ปี ก่อนที่จะได้เปลี่ยนมาใช้เท้าเทียมไดนามิกส์ ที่ทำให้การใช้ชีวิตนั้นดีขึ้นมาก เนื่องจากเท้าเทียมแบบเดิมจะมีความแข็ง ไม่สามารถเดินในพื้นที่ขรุขระหรือที่เป็นทางลาดชันได้เลย แต่พอเปลี่ยนเป็นเท้าเทียมไดนามิกส์ ทำให้เราเดินได้ใกล้เคียงกับปกติ รวมทั้งยังขับรถได้ด้วย

“อาชีพที่ทำอยู่เราต้องใช้เท้าเยอะ ทั้งขับรถไปเข้าโรงงาน เดินทางลาดชัน ขึ้นบันได ถ้าเป็นเท้าเดิมจะใช้ชีวิตยาก เวลาเดินขึ้นทางลาดชันก็จะหกล้มได้ ซึ่งปกติก็เป็นคนเดินเร็ว พอได้เท้าอันนี้มาทำให้เดินได้เหมือนปกติ การรับรู้กันระหว่างเข่ากับเท้าเรามีได้มากกว่า ทำให้ชีวิตเราดีกว่าเดิมเยอะมากๆ เกือบ 80% เลย มั่นใจมากกับนวัตกรรมของคนไทย ขอบคุณ สปสช. ที่ทำให้มีขาเทียมแบบนี้มาให้ใช้ และขอให้มีการพัฒนาขึ้นไปเรื่อยๆ เพื่อให้คนรุ่นต่อไปได้มีโอกาสใช้” นางบุบผา กล่าว

น.ส.สุพัตรา เอกจีน ผู้ใช้งานเท้าเทียมไดนามิกส์ อายุ 36 ปี ประกอบอาชีพครูอัตราจ้าง กล่าวว่า ตนเองถูกตัดขาและเริ่มใส่ขาเทียมครั้งแรกในช่วงปี 2560 โดยได้ใช้เท้าเทียมแบบที่เป็นข้อแข็งราว 3 ปี หลังจากนั้นได้เปลี่ยนมาใช้แบบที่ขยับตัวได้เล็กน้อยอีกประมาณ 3 ปี ก่อนที่ทางนักกายอุปกรณ์จะชวนให้เข้าร่วมโครงการทดลองใช้เท้าเทียมไดนามิกส์ ซึ่งได้ใช้งานมาเป็นเวลาราว 2 ปี พบว่าจากแบบเดิมที่ไม่สามารถวิ่ง กระโดด หรือหากเจอพื้นขรุขระก็อาจทำให้ข้อเท้าพลิก พอเปลี่ยนมาใช้เท้าเทียมไดนามิกส์แล้วทำให้ไม่มีอุปสรรค สามารถเดินคล่อง วิ่งเล่นกับเด็กๆ ได้ เพราะสปริงตัวได้ดีกว่าเท้าเดิมที่เคยใช้

“รู้สึกดีกับเท้าเทียมไดนามิกส์นี้มาก จะมีบางเวลาที่ปลอกเท้าพัง เพราะเราอยู่โรงเรียนทำกิจกรรมกับเด็ก อาจไม่ได้ใส่รองเท้าตลอดเวลา บางทีโดนน้ำ เดินบนพื้นปูน มันทำให้ตัวปลอกเท้าเสียหาย ซึ่งในช่วงระหว่างรอการซ่อมแซมที่ต้องใช้เท้าเทียมแบบเดิมไปก่อน เกิดรู้สึกไม่คล่อง แต่พอกลับมาใช้เท้าเทียมไดนามิกส์ก็มันเหมือนได้เท้าที่เป็นปกติกลับมา และจากที่ใช้งานมาก็มีความมั่นใจ คิดว่าการพัฒนานวัตกรรมของไทยก็ไม่ได้แพ้ต่างชาติ” น.ส.สุพัตรา กล่าว

ด้าน นายสิทธิศักดิ์ คุ้มภัย ผู้ใช้งานเท้าเทียมไดนามิกส์ อายุ 31 ปี ประกอบอาชีพช่างในสนามกอล์ฟ กล่าวว่า ตนถูกตัดขาและใส่ขาเทียมเมื่อ 8 ปีที่แล้ว จึงเคยใช้มาทั้ง 2 แบบ คือแบบข้อเท้าแข็ง และแบบเท้าเทียมไดนามิกส์ ที่มีความแตกต่างกันอย่างมาก โดยเท้าเทียมแบบเก่าจะไม่มีแรงส่งจากส้นเท้า หรือแรงสปริงใดๆ ต้องใช้แรงจากขาของตัวเองล้วนๆ เวลาเดินจะรู้สึกแข็งทื่อ แต่พอเปลี่ยนมาเป็นเท้าเทียมไดนามิกส์แล้ว นอกจากมีน้ำหนักที่เบาขึ้น ไม่ต้องใช้แรงจากขามากแล้ว เวลาเดินยังมีความยืดหยุ่น ทำให้เดินได้ไกลขึ้น

“ตอนเปลี่ยนจากเท้าแบบเก่ามาเป็นของใหม่ ก็มีการปรับตัวสักระยะ ต้องจำความรู้สึกแบบใหม่ ส่วนการดูแลรักษาก็ไม่มีอะไรมาก แค่เป่าฝุ่นทั่วไป หากเปียกก็เช็ดให้แห้ง ซึ่งเมื่อเป็นนวัตกรรมของคนไทยก็ค่อนข้างมั่นใจ และรู้สึกใกล้ตัวมากขึ้นด้วย แต่ก็มีส่วนที่อยากฝากถึงหน่วยงานภาครัฐและเอกชนว่า ความจริงแล้วคนพิการอาจทำงานได้ดี อยากให้ลองเปิดใจและให้มีอะไรที่มารองรับการทำงานของคนพิการได้มากกว่านี้ รวมถึงเมื่อมีเท้าเทียมไดนามิกส์ที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงกับคนปกติมากขึ้น” นายสิทธิศักดิ์ กล่าว

หมายเหตุ : *บุคคลในข่าวและภาพได้ให้ความยินยอมในการให้สัมภาษณ์และบันทึกภาพเพื่อใช้ในการเผยแพร่แล้ว ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA)