รู้หรือไม่? รูจมูกหายใจได้ทีละข้าง และจะสลับกันทำหน้าที่ตลอดทั้งวัน

อาการคัดจมูกเป็นหนึ่งในสิ่งที่น่ารำคาญที่สุดเวลาเป็นหวัดหรือมีภูมิแพ้ตามฤดูกาล เพราะทำให้จมูกตันและหายใจทางจมูกได้ลำบาก บางครั้งแทบหายใจไม่ได้เลย อย่างไรก็ตาม แม้ในวันที่ไม่ได้ป่วย หลายคนอาจสังเกตว่าเวลาหายใจลึก ๆ จะมีเพียงรูจมูกข้างเดียวที่รับอากาศได้ดี ซึ่งแท้จริงแล้วเป็นกระบวนการตามธรรมชาติของร่างกาย ไม่ได้หมายความว่ากำลังจะป่วยเสมอไป

จริงๆ แล้ว ในแต่ละวัน รูจมูกของเราจะสลับกันทำหน้าที่เป็นข้างหลักในการรับอากาศหลายครั้งโดยที่เราแทบไม่รู้ตัว กระบวนการนี้เรียกว่า วงจรจมูก หรือ nasal cycle ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อสุขภาพของจมูก

ร่างกายสามารถสลับรูจมูกที่ทำหน้าที่หลักได้บ่อยประมาณทุกสองชั่วโมงในช่วงที่เราตื่น แต่ในช่วงที่นอนหลับ การสลับจะเกิดน้อยลง เพราะอัตราการหายใจและปริมาณอากาศที่เข้าออกจากร่างกายลดลง

วงจรจมูกมี 2 ช่วงสำคัญ คือ ช่วงที่จมูกคัด และช่วงที่จมูกเปิดโล่ง

ในช่วงที่จมูกคัด รูจมูกข้างหนึ่งจะมีอากาศผ่านได้น้อยลง ขณะที่รูจมูกอีกข้างจะเปิดโล่งให้อากาศผ่านได้มากกว่า แต่การที่รูจมูกข้างหนึ่งเปิดโล่งอยู่ตลอดก็ทำให้มันทำงานหนักขึ้น เพราะอากาศที่ผ่านเข้ามาจะทำให้เยื่อบุจมูกแห้ง และยังนำเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมเข้ามาสัมผัสด้วย นี่จึงเป็นเหตุผลที่รูจมูกต้องสลับกันทำงาน

การสลับนี้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ควบคุมโดยไฮโปทาลามัสในสมองโดยที่เราไม่รู้ตัว อย่างไรก็ตาม บางคนอาจไม่มีวงจรจมูก เช่น ผู้ที่มีความผิดปกติของไฮโปทาลามัส นอกจากนี้ยังมีหลักฐานว่ารูจมูกซ้ายอาจเป็นข้างที่ทำงานเด่นกว่า โดยเฉพาะในคนที่ถนัดขวา

การหายใจทางจมูกยังพบว่า เมื่อรูจมูกขวาเป็นข้างที่รับอากาศหลัก ร่างกายมักอยู่ในภาวะตื่นตัวหรือมีความเครียดมากกว่า แต่เมื่อรูจมูกซ้ายทำหน้าที่หลัก ร่างกายจะมีแนวโน้มผ่อนคลายมากขึ้น