"ใช้ AI ช่วยวิเคราะห์ Chest X-ray" รพ.เกาะเต่า ยกระดับสาธารณสุขไทย คัดกรองโรคแม่นยำ ลดภาระแพทย์

ผอ.โรงพยาบาลเกาะเต่า เผยประสบการณ์ หลังนำร่องใช้ AI Chest X-ray ดูแลผู้ป่วย ใช้งานง่าย ประสิทธิผลดี ช่วยตรวจคัดกรองโรครวดเร็ว มีความแม่นยำสูง และลดภาระงานแพทย์ ช่วยเพิ่มโอกาสการรักษาของผู้ป่วย พร้อมชวนเพื่อน ๆ โรงพยาบาลเปิดใจลองใช้งาน

นพ.อาทิตย์ คำจันทร์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลเกาะเต่า อ.เกาะพะงัน จ.สุราษฎร์ธานี หนึ่งในโรงพยาบาลที่นำร่องใช้บริการอ่านภาพถ่ายรังสีเอกซเรย์ทรวงอกด้วยระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI Chest X-ray) กล่าวถึงประสบการณ์การใช้งานบริการดังกล่าว ในเวทีเสวนา “นวัตกรรมทางการแพทย์เพื่อยกระดับคุณภาพและความปลอดภัย Smart Innovations for Quality and Patient Safety in Healthcare” ในงานประชุมวิชาการประจำปี HA National Forum ครั้งที่ 26 ภายใต้แนวคิด “Compassionate Innovation: Shaping the Future of Care นวัตกรรมที่เปี่ยมไปด้วยความใส่ใจ สร้างมิติใหม่ของการดูแล” ณ อิมแพ็ค ฟอรั่ม เมืองทองธานี วันที่ 12 มีนาคม 2569 ที่ผ่านมาว่า ในตอนแรกที่นำระบบนี้มาใช้เพราะได้ใช้ฟรี ยอมรับว่าถ้าไม่ใช้ฟรีตนก็ไม่สนใจ แต่เมื่อนำมาใช้กับคนไข้จะทำเล่น ๆ ไม่ได้ เมื่อศึกษาแล้วก็พบว่าระบบนี้เป็นเหมือนหมอรังสีแพทย์มาอ่านผลเอกซเรย์ ใช้งานง่ายและได้รับการรับรองมาตรฐานต่าง ๆ จึงเปิดใจลองใช้ดู

นพ.อาทิตย์ คำจันทร์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลเกาะเต่า อ.เกาะพะงัน จ.สุราษฎร์ธานี

นพ.อาทิตย์ กล่าวต่อว่า ในช่วงที่ศึกษาระบบนี้ มีข้อมูลว่า AI ตัวนี้อ่านผลเอกซเรย์ Negative Predictive Value (NPV) ได้ 98.6% แปลว่าอาจจะผิดพลาดได้ 1.4% ซึ่ง 1.4% สำหรับตนแล้วไม่ชอบเลย ความผิดพลาดกับคนไข้เพียงนิดเดียวก็ไม่ชอบ พอลองใช้แล้วต้องบอกว่า AI คล้าย ๆ การจับผิดภาพ 2 ภาพ ดูบางอย่างที่สายตาเราอาจมองเห็นไม่ชัด เวลาหมออ่านเอกซเรย์ก็จะดูคร่าว ๆ เบื้องต้นว่าปกติดีหรือไม่ แต่พอกดให้ AI อ่าน AI จะอ่านขึ้นเป็นรังสีมากกว่า เช่น AI บอกว่าเป็นรังสีที่อยู่ในภาพและจะบอกว่าคืออะไร

“ดังนั้นเวลาใช้งานจริง เบื้องต้นเราอ่านคร่าว ๆ ตามปกติ แล้วใช้ AI ตรวจสอบความผิดปกติ ถ้า AI บอกว่าผิดปกติก็ไปดูว่ามีจริงหรือไม่ ซึ่งพอไปซูมดูแล้วก็ผิดปกติจริง ทีนี้พอดูหลาย ๆ เคส ดูด้วยสายตาคร่าว ๆ แล้วปกติดี แต่พอสั่งให้ AI ตรวจสอบพบว่าผิดปกติ ซูมดูก็มีความผิดปกติจริง มีเคสหนึ่งที่เซอร์ไพรส์มาก คือ ภาพเอกซเรย์เป็นปอดติดเชื้อชัดเจน วินิจฉัยว่าเป็น Pneumonia แต่พอให้ AI อ่าน AI บอกว่าเป็นวัณโรคประมาณ 86% เราดูแล้วไม่เหมือน TB เพราะ CXR เป็น alveolar infiltration left upper lung แต่ AI บอกเป็น TB 86% จึงลองส่งตรวจ ปรากฏว่าเป็น TB positive เลยรู้สึกว่าการที่บอกว่า Negative Predictive Value 98.6% ผิดพลาดได้แค่ 1.4% ซึ่งตอนแรกเราไม่ยอมรับเพราะเราค่อนข้างมั่นใจกับการอ่านผลเอกซเรย์ตามที่ได้รับการฝึกมา แต่หลังจากใช้งาน AI แล้ว รู้สึกว่าถ้าไม่ใช้ AI เราอาจจะอ่านผิดพลาดค่อนข้างเยอะ ถ้า AI ผิดพลาด 1.4% แต่ใช้สายตาดูอาจผิดพลาด 30-40% ได้” ผอ.รพ.เกาะเต่า กล่าว

นพ.อาทิตย์ กล่าวอีกว่า โดยรวมแล้ว ตั้งแต่ใช้ AI Chest X-ray มาค่อนข้างดีเยี่ยม แม่นยำ ไม่ผิดปกติอะไร ซึ่งในการใช้งานจริง ตนแบ่งเป็น one to one กับ one to many โดยในส่วนของ one to one คือตรวจคนไข้ 1 ต่อ 1 ถ้าดูฟิล์มแล้วปกติและให้ AI อ่านผลแล้วไม่พบความผิดปกติก็ค่อนข้างมั่นใจในการอ่านผล

ขณะที่ one to many จะใช้ในลักษณะการตรวจคัดกรอง เช่น การคัดกรองแรงงานต่างด้าว ในปีหน้าโรงพยาบาลจะมีการตรวจคัดกรองแรงงานสัญชาติเมียนมาร์ประมาณ 4,000-5,000 คน ถ้าใช้เทคโนโลยีนี้ก็ไม่จำเป็นต้องอ่านเอกซเรย์เองทุกเคส ให้ AI อ่าน ถ้าผลปกติก็สามารถปล่อยผ่านได้เลย จากที่หมอต้องตรวจประมาณ 4,000-5,000 คน ก็อาจจะเหลือคนที่ AI บอกว่าผิดปกติแค่ประมาณ 20-50 คน ที่ต้องตรวจซ้ำซึ่งค่อนข้างช่วยลดภาระไปได้เยอะและผู้รับการตรวจก็ไม่ต้องรอนาน

สำหรับประโยชน์ที่เกิดกับคนไข้ แน่นอนว่าเมื่อไปโรงพยาบาลก็ต้องรักษาให้หาย ส่วนการส่งเสริมสุขภาพป้องกันโรค คือ หากคนไข้มีความเจ็บป่วยต้องตรวจพบให้ได้โดยเร็วที่สุด คนไข้ก็จะได้รับการบริการที่ค่อนข้างมีประสิทธิภาพ ลด human error และรักษาได้เร็ว

ผลที่ได้อีกประการคือเรื่องระยะรอคอย ถ้า one to one หมออ่านผลเร็วและมั่นใจ คนไข้ก็กลับบ้านเร็ว ยิ่งเป็นการตรวจคัดกรอง การตรวจประจำปีต่าง ๆ อย่างเช่นกรณีคัดกรองแรงงานต่างด้าว 4,000-5,000 คน กว่าจะแปรผลเสร็จใช้เวลาเป็นเดือน การมีเทคโนโลยีแบบนี้มาก็ช่วยลดเวลาลงเหลือแค่ 2-3 วัน ลดระยะเวลาทั้งของหมอและผู้รับการตรวจ

นพ.อาทิตย์ กล่าวทิ้งท้ายว่า อยากจะให้เอานวัตกรรมเทคโนโลยีต่าง ๆ มาใช้กับทุกโรงพยาบาล โดยเฉพาะโรงพยาบาลห่างไกล และอยากฝากเพื่อนโรงพยาบาลว่าถึงเรามีเทคโนโลยีดี ๆ อยู่กับโรงพยาบาล แต่ถ้าเราไม่เห็นค่า ไม่เปิดใจ ก็ไม่มีประโยชน์ อย่างตนเองในช่วงแรกถ้าไม่ได้ใช้ฟรีตนก็ไม่เปิดใจ แต่พอลองเปิดใจศึกษาดี ๆ แล้วก็พบว่ามีประโยชน์ ใช้ได้จริง ดังนั้นอยากเชิญชวนพี่ ๆ เพื่อน ๆ มาลองใช้แล้วทุกท่านจะติดใจ” นพ.อาทิตย์ กล่าว