รีเซต

กระแสสำรองอาหารทั่วโลกหนุนสินค้ากระป๋อง-ไก่ไทยขายดี

กระแสสำรองอาหารทั่วโลกหนุนสินค้ากระป๋อง-ไก่ไทยขายดี
TNN ช่อง16
16 พฤศจิกายน 2569 ( 13:40 )

ความไม่แน่นอนของโลกกำลังเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคและยุทธศาสตร์ความมั่นคงของหลายประเทศ จากเดิมที่อาหารเป็นเพียงสินค้าจำเป็นในชีวิตประจำวัน วันนี้กำลังกลายเป็นทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์ที่แต่ละประเทศต้องเร่งสำรองไว้รับมือกับวิกฤตที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ

ล่าสุดมีรายงานว่า มากกว่า 33 ประเทศทั่วโลก ส่งสัญญาณหรือออกคำแนะนำให้ประชาชนเตรียมสำรองอาหาร น้ำดื่ม และสิ่งของจำเป็นภายในครัวเรือน เพื่อรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน ทั้งสงคราม ภัยพิบัติทางธรรมชาติ การโจมตีทางไซเบอร์ ตลอดจนความเสี่ยงที่ระบบขนส่งและห่วงโซ่อุปทานโลกอาจหยุดชะงัก

ที่น่ากังวลคือ ภัยคุกคามไม่ได้จำกัดอยู่แค่การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานหรือระบบการเงินอีกต่อไป แต่เริ่มขยายมาถึงระบบอาหารโดยตรง หลังสหภาพยุโรป หรือ EU เผชิญกรณีแฮกเกอร์โจมตีระบบควบคุมตู้แช่ ทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นจนอาหารเน่าเสีย สะท้อนให้เห็นว่าแม้แต่อาหารที่จัดเก็บไว้ในระบบทำความเย็นก็อาจกลายเป็นเป้าหมายของการโจมตีทางไซเบอร์ได้

ปรากฏการณ์นี้กำลังทำให้หลายประเทศกลับมาให้ความสำคัญกับการพึ่งพาตนเองและการสำรองอาหารมากขึ้น โดยเฉพาะอาหารที่เก็บรักษาได้นาน ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาระบบทำความเย็น และสามารถนำมาบริโภคได้ทันทีหากเกิดเหตุฉุกเฉิน

ขณะเดียวกันสถานการณ์ดังกล่าวอาจกลายเป็นโอกาสสำคัญของประเทศไทย ในฐานะหนึ่งในผู้ผลิตและส่งออกอาหารรายสำคัญของโลก โดยเฉพาะอาหารกระป๋อง ทูน่า อาหารพร้อมรับประทาน อาหารแปรรูป อาหารแห้ง ข้าว และเนื้อไก่ ซึ่งมีโอกาสได้รับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้นจากประเทศที่ต้องการกระจายแหล่งนำเข้าและสร้างความมั่นคงทางอาหาร

รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต และผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน วิเคราะห์ว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้หลายประเทศเร่งเตรียมสำรองอาหารมีอยู่ 4 ด้าน

ด้านแรก คือ ภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นถี่และมีความรุนแรงมากขึ้น ทั้งน้ำท่วม พายุ และสภาพอากาศแปรปรวน ซึ่งอาจสร้างความเสียหายให้กับถนน ระบบไฟฟ้า น้ำประปา และโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่ง จนทำให้การกระจายสินค้าอาหารไปยังประชาชนหยุดชะงัก

ด้านที่สอง คือ ภัยคุกคามทางไซเบอร์ ซึ่งไม่ได้กระทบเฉพาะระบบธนาคารหรือการเงิน แต่ยังอาจลุกลามไปถึงระบบโลจิสติกส์ ระบบคลังสินค้า และระบบควบคุมอุณหภูมิในการจัดเก็บอาหาร หากระบบการเงินถูกโจมตีจนประชาชนไม่สามารถเข้าถึงเงินเพื่อซื้อสินค้าได้ ก็อาจส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตโดยตรง

ด้านที่สาม คือ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะสถานการณ์ในตะวันออกกลางและสงครามระหว่างประเทศ ซึ่งอาจทำให้เส้นทางขนส่งสินค้าสำคัญถูกปิดกั้นหรือมีความเสี่ยงสูงขึ้น ส่งผลต่อราคาพลังงาน ค่าขนส่ง และปริมาณสินค้าอาหารในตลาดโลก

และด้านที่สี่ คือ ความไม่สงบทางสังคมจากปัญหาค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น เมื่อประชาชนเผชิญกับราคาอาหารและสินค้าอุปโภคบริโภคที่สูงขึ้น ความกังวลเรื่องการเข้าถึงอาหารก็อาจกลายเป็นแรงกดดันทางสังคมและเศรษฐกิจได้

ข้อมูลในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โลกเผชิญภัยพิบัติประมาณ 400 ครั้งต่อปี ทำให้หลายประเทศเริ่มแนะนำให้ประชาชนเตรียมอาหารและสิ่งของจำเป็นไว้ประมาณ 3-7 วัน เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตได้ในช่วงที่ระบบสาธารณูปโภคหรือการกระจายสินค้าหยุดชะงักสำหรับประเทศไทยเอง หน่วยงานภาครัฐก็มีการเตือนประชาชนให้เตรียมกระเป๋าฉุกเฉินไว้รับมือกับสถานการณ์ไม่คาดคิดเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม การสำรองอาหารของแต่ละประเทศมีเหตุผลแตกต่างกัน บางประเทศต้องการเตรียมพร้อมจากความเสี่ยงด้านสงคราม บางประเทศเผชิญภัยพิบัติทางธรรมชาติเป็นประจำ ขณะที่ประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าอาหารในสัดส่วนสูง โดยเฉพาะญี่ปุ่นและหลายประเทศในยุโรป มีความกังวลว่าหากเกิดปัญหาในห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศ อาจทำให้ไม่สามารถจัดหาอาหารได้เพียงพอต่อความต้องการ

จุดนี้เองที่ทำให้ประเทศไทยมีโอกาสเข้าไปเติมเต็มความต้องการของตลาดโลก โดยสินค้าที่มีศักยภาพสูงคืออาหารที่สามารถเก็บรักษาได้ในอุณหภูมิห้อง ไม่ต้องพึ่งพาระบบทำความเย็นตลอดเวลากลุ่มแรกคืออาหารกระป๋อง ทั้งปลากระป๋อง ทูน่า ผัก ผลไม้ ถั่ว และข้าวโพดหวาน ซึ่งมีอายุการเก็บรักษานานและสะดวกต่อการขนส่ง

กลุ่มที่สองคืออาหารบรรจุซองผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อ หรือ Retort Pouch ที่สามารถเก็บรักษาในอุณหภูมิห้องได้ เช่น ข้าวพร้อมรับประทานและกับข้าวสำเร็จรูป ซึ่งตอบโจทย์ทั้งการสำรองอาหารและการบริโภคในสถานการณ์ฉุกเฉิน

กลุ่มที่สามคืออาหารแห้ง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เส้นอาหาร และผลไม้อบแห้ง รวมถึงผลิตภัณฑ์อาหารที่ใช้พลังงานในการปรุงน้อยหรือพร้อมบริโภคได้ทันทีนอกจากนี้ยังมีโอกาสในกลุ่มอาหารเฉพาะทาง เช่น อาหารโปรตีนสูง อาหารลดโซเดียม และอาหารสำหรับผู้สูงอายุ ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่มและสร้างความแตกต่างจากการแข่งขันด้านราคาได้


ตลาดยุโรปถือเป็นอีกหนึ่งในตลาดที่น่าจับตามอง เพราะเป็นตลาดนำเข้าอาหารขนาดใหญ่ และอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปในภูมิภาคยังต้องพึ่งพาวัตถุดิบและส่วนผสมจากหลายประเทศหากเกิดปัญหาการขนส่งหรือวัตถุดิบบางรายการขาดแคลน ผู้ประกอบการในยุโรปอาจต้องกระจายแหล่งจัดซื้อและมองหาผู้ผลิตรายใหม่ที่สามารถส่งมอบสินค้าได้อย่างต่อเนื่อง มีคุณภาพ และแข่งขันด้านราคาได้ ซึ่งเป็นโอกาสของผู้ส่งออกไทยในการเข้าไปชิงส่วนแบ่งตลาด

แม้ยุโรปจะมีฐานการผลิตธัญพืชในบางพื้นที่ แต่กลุ่มอาหารแปรรูปและอาหารสำเร็จรูปยังมีความเปราะบางจากการพึ่งพาส่วนผสมและวัตถุดิบนำเข้าหลายประเภท หากเกิดปัญหาขาดแคลนก็อาจทำให้ผู้นำเข้าต้องปรับเปลี่ยนแหล่งจัดซื้อ เพื่อรักษาความต่อเนื่องของการผลิต

อีกกลุ่มสินค้าที่มีโอกาสได้รับอานิสงส์คือ เนื้อไก่และผลิตภัณฑ์ไก่แปรรูป เนื่องจากไทยมีฐานการผลิตที่เข้มแข็งและมีตลาดส่งออกในยุโรปอยู่แล้ว โดยตลาด EU รับซื้อเนื้อไก่จากไทยประมาณ 10% ของปริมาณส่งออกไก่ทั้งหมด

จุดแข็งของอุตสาหกรรมไก่ไทยคือความสามารถในการแปรรูปและรักษาคุณภาพสินค้าให้เหมาะสมกับการขนส่งระยะไกล หากความต้องการอาหารที่จัดเก็บได้และพร้อมบริโภคเพิ่มขึ้น ก็มีโอกาสที่ผู้นำเข้าจะให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งจัดซื้อจากไทยมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม โอกาสนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้ส่งออกไทยจะสามารถขยายตลาดได้โดยไม่มีอุปสรรค เพราะยังมีข้อจำกัดสำคัญด้านโลจิสติกส์ โดยเฉพาะค่าระวางเรือที่ปรับเพิ่มขึ้นประมาณ 2-5 เท่าตัว จากความเสี่ยงในเส้นทางขนส่งสำคัญ ทั้งบริเวณช่องแคบฮอร์มุซและทะเลแดง รวมถึงค่าประกันภัยที่สูงขึ้นขณะที่การขนส่งสินค้าจากไทยไปยุโรปใช้เวลาประมาณ 30-45 วัน ทำให้ผู้ประกอบการต้องบริหารต้นทุนและกำหนดเวลาส่งมอบอย่างรอบคอบ เพื่อไม่ให้ต้นทุนการขนส่งที่เพิ่มขึ้นกลายเป็นอุปสรรคต่อการแข่งขัน

ด้านนางพิมพ์ใจ ลี้อิสสระนุกูล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย หรือ ส.อ.ท. มองว่า การที่หลายประเทศแนะนำให้ประชาชนสำรองอาหารและสิ่งของจำเป็นภายในครัวเรือน เป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมพร้อมรับมือสถานการณ์ฉุกเฉิน ทั้งภัยพิบัติ สภาพอากาศรุนแรง ไฟฟ้าดับ การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน และความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์

มาตรการเหล่านี้ทำให้ประชาชนมีการเตรียมความพร้อมด้านอาหารมากขึ้น และอาจกระตุ้นความต้องการซื้ออาหารบางประเภทในระยะสั้น ถือเป็นปัจจัยบวกต่อประเทศไทยในฐานะผู้ผลิตและส่งออกอาหารรายสำคัญ

โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2026 ไทยส่งออกสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมการเกษตรรวมประมาณ 1.28 ล้านล้านบาท แบ่งเป็นสินค้าเกษตร 700,102 ล้านบาท และสินค้าอุตสาหกรรมการเกษตรหรืออาหารแปรรูป 579,538 ล้านบาทแม้มูลค่าการส่งออกรวมยังลดลง 4.83% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน แต่สินค้าอาหารมูลค่าเพิ่มบางกลุ่มยังสามารถขยายตัวได้ดี สะท้อนให้เห็นว่าสินค้าอาหารไทยยังมีโอกาสในตลาดโลก โดยเฉพาะสินค้าที่เก็บรักษาได้นาน ไม่ต้องแช่เย็น พร้อมรับประทาน หรือใช้พลังงานในการปรุงต่ำ ไม่ว่าจะเป็นอาหารกระป๋อง อาหารสำเร็จรูป ผลไม้อบแห้ง เครื่องปรุงรส และอาหารสัตว์เลี้ยง ซึ่งเป็นกลุ่มสินค้าที่สามารถตอบโจทย์ความต้องการของผู้บริโภคที่ต้องการเตรียมอาหารไว้ใช้ในสถานการณ์ฉุกเฉิน


นอกจากนี้ ช่วงปลายปียังเป็นจังหวะสำคัญของการส่งออก เพราะประเทศในเขตหนาวมีความต้องการนำเข้าสินค้าอาหารเพิ่มขึ้นตามฤดูกาล หรือ Seasonal Demand เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่ฤดูหนาวและเทศกาลปีใหม่ ส่งผลให้ผู้ผลิตและผู้ส่งออกอาหารไทยมีโอกาสได้รับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้นในช่วงไตรมาสสุดท้ายของปีนี้

แต่ ส.อ.ท. เตือนว่า ผู้ประกอบการไม่ควรมองความต้องการสำรองอาหารที่เพิ่มขึ้นเป็นการเติบโตระยะยาวโดยอัตโนมัติ เพราะการเร่งซื้อสินค้าเพื่อเพิ่มสต็อกอาจเป็นเพียงความต้องการชั่วคราว เมื่อแต่ละครัวเรือนหรือประเทศมีปริมาณสำรองเพียงพอแล้ว คำสั่งซื้อก็อาจลดลงและกลับเข้าสู่ภาวะปกติ  ดังนั้น ผู้ประกอบการไทยจึงไม่ควรเร่งเพิ่มกำลังการผลิตจากคำสั่งซื้อระยะสั้น แต่ต้องศึกษาความต้องการของแต่ละตลาดอย่างละเอียด ตั้งแต่อายุการเก็บรักษาของสินค้า ขนาดบรรจุภัณฑ์ ความสะดวกในการเปิดและบริโภค คุณค่าทางโภชนาการ ตลอดจนการบริหารวัตถุดิบและสินค้าคงคลังให้มีความยืดหยุ่น

อีกประเด็นสำคัญคือการยกระดับมาตรฐานและสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ซื้อในต่างประเทศ ตั้งแต่การผลิตวัตถุดิบตามหลักเกษตรที่ดี กระบวนการผลิตตามมาตรฐาน GMP และ HACCP ระบบตรวจสอบย้อนกลับ ไปจนถึงข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและการปล่อยคาร์บอน

โดย ส.อ.ท. เตรียมขับเคลื่อนโครงการ Thailand Food Valley เพื่อเชื่อมโยงห่วงโซ่อุตสาหกรรมอาหารตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ตั้งแต่การวางแผนผลิตวัตถุดิบ การรวบรวมและคัดคุณภาพ การแปรรูป การใช้เทคโนโลยีและห้องเย็น การพัฒนามาตรฐานและระบบตรวจสอบย้อนกลับ ไปจนถึงการเชื่อมโยงตลาดทั้งในและต่างประเทศ

พร้อมใช้กลไกสภาอุตสาหกรรมจังหวัดและสถาบันอุตสาหกรรมเพื่อการเกษตร คัดเลือกสินค้าศักยภาพหรือ Product Champion ที่สอดคล้องกับจุดแข็งของแต่ละพื้นที่ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการตลอดห่วงโซ่อุปทาน

แนวทางดังกล่าวยังสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ 5I ของ ส.อ.ท. ทั้งการนำเทคโนโลยีมาเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การพัฒนามาตรฐานและนวัตกรรมอาหาร การสร้างเครือข่ายตลาดต่างประเทศ การยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านห้องเย็นและโลจิสติกส์ และการสร้างความยั่งยืนให้กับเกษตรกร ผู้ประกอบการ SME และภาคอุตสาหกรรมอาหารโดยรวม

สำหรับภาพรวมการส่งออกอาหารไทยในช่วง 8-9 เดือนแรกของปีนี้ ยังคงติดลบราว 5-7% โดยภาคเอกชนตั้งเป้าการส่งออกทั้งปีไว้ที่ 1.7 ล้านล้านบาท และคาดว่าจะทำได้ไม่ต่ำกว่า 1.5 ล้านล้านบาทใกล้เคียงกับปีก่อนที่ 1.504 ล้านล้านบาท  โดยปีนี้การส่งออกยังสะท้อนแรงกดดันจากการแข่งขัน ต้นทุน และความไม่แน่นอนของตลาดโลก 

ขณะที่ไตรมาส 4 ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ผู้ส่งออกต้องเร่งส่งมอบคำสั่งซื้อ เพื่อรองรับความต้องการในเทศกาลคริสต์มาสและปีใหม่ ก่อนเตรียมสินค้าเข้าสู่ตลาดในช่วงเทศกาลตรุษจีนปีหน้า

ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า วิกฤตความไม่แน่นอนของโลกกำลังเปลี่ยนอาหารจากสินค้าอุปโภคบริโภคทั่วไป ให้กลายเป็นสินค้ายุทธศาสตร์ด้านความมั่นคงของประเทศ

ด้านกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (DITP) สั่งให้สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ (สคต.) ในยุโรป ติดตามสถานการณ์แฮกเกอร์โจมตีระบบตู้แช่ในซูเปอร์มาร์เก็ตอย่างใกล้ชิด หวั่นกระทบคำสั่งซื้อสินค้าอาหารจากไทย หลังจากการโจมตีทางไซเบอร์มุ่งสร้างความปั่นป่วนห่วงโซ่อุปทานอาหาร โดยสั่งละลายน้ำแข็งในตู้แช่ ทำให้สินค้าเสียหายและขยายวงกว้างไปแล้วกว่า 11 ประเทศในยุโรป โดยประเมินว่าสินค้าไทยที่อาจได้รับผลกระทบสูงคือ กลุ่มอาหารแช่แข็ง เช่น อาหารทะเลและไก่แปรรูป อาหารแช่เย็น ผักและผลไม้สด ซึ่งมีอายุการเก็บรักษาจำกัด อาจมีความเสี่ยงต่อการชะลอรับมอบหรือยกเลิกคำสั่งซื้อ หากพื้นที่จำหน่ายและระบบความเย็นยังไม่พร้อมในการจัดเก็บและกระจายสินค้า  

อย่างไรก็ตาม DITP แนะผู้ส่งออกไทยให้เตรียมพร้อมรับมือคำสั่งซื้อล็อตใหม่ที่อาจเพิ่มขึ้นหลังสถานการณ์คลี่คลาย และยกระดับความปลอดภัยทางไซเบอร์ของระบบขนส่งสำหรับอาหารสำเร็จรูปกระป๋องและผลิตภัณฑ์อาหารแห้ง ซึ่งไม่จำเป็นต้องจัดเก็บในระบบทำความเย็น คาดว่าจะได้รับผลกระทบจำกัด และอาจมีโอกาสเพิ่มช่องทางจำหน่ายในช่วงที่ซูเปอร์มาร์เก็ตต้องปรับเปลี่ยนการใช้พื้นที่จัดเก็บและจำหน่ายสินค้า

สำหรับไทย โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการเร่งผลิตเพื่อรองรับคำสั่งซื้อที่เพิ่มขึ้นในระยะสั้น แต่ต้องใช้โอกาสครั้งนี้ยกระดับอุตสาหกรรมอาหารทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ พัฒนาสินค้าที่เก็บรักษาได้นาน มีมาตรฐานสูง และสร้างมูลค่าเพิ่มได้เพราะในวันที่หลายประเทศกังวลว่าอาหารจะไม่เพียงพอ ประเทศที่สามารถผลิตอาหารได้อย่างมีคุณภาพ ส่งมอบได้อย่างต่อเนื่อง และรักษาความเชื่อมั่นของผู้ซื้อได้ ย่อมมีโอกาสก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในผู้เล่นสำคัญของตลาดอาหารโลกในระยะยาว

ยอดนิยมในตอนนี้

แท็กยอดนิยม

ข่าวที่เกี่ยวข้อง