20 พ.ค. “วันผึ้งโลก” แมลงตัวจิ๋วที่ช่วยค้ำจุน “ระบบนิเวศ” ทั้งโลก

20 พฤษภาคมของทุกปี ตรงกับ “วันผึ้งโลก” (World Bee Day) วันที่องค์การสหประชาชาติ หรือ UN กำหนดขึ้นเพื่อสร้างความตระหนักถึงความสำคัญของผึ้งและแมลงผสมเกสร ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และความมั่นคงทางอาหารของโลก ท่ามกลางความกังวลว่าประชากรผึ้งทั่วโลกกำลังลดลงอย่างต่อเนื่องจากผลกระทบของกิจกรรมมนุษย์และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

วันผึ้งโลกถูกประกาศอย่างเป็นทางการโดยสหประชาชาติเมื่อปี ค.ศ. 2017 ตามข้อเสนอของประเทศสโลเวเนีย เพื่อเป็นเกียรติแก่ “อันตอน ยานชา” นักเลี้ยงผึ้งและผู้บุกเบิกวิชาการเลี้ยงผึ้งยุคใหม่ชาวสโลวีเนีย ซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1734

ผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมระบุว่า ผึ้งถือเป็นหนึ่งใน “ผู้ช่วยสำคัญของธรรมชาติ” เพราะมีบทบาทในการผสมเกสรให้แก่พืชดอกจำนวนมาก ทั้งพืชป่าและพืชเศรษฐกิจ โดยองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เคยประเมินว่า พืชอาหารกว่า 75% ของโลกต้องพึ่งพาการผสมเกสรจากสัตว์ ไม่ว่าจะเป็นผึ้ง ผีเสื้อ นก หรือแมลงชนิดอื่น

กระบวนการผสมเกสรของผึ้งช่วยให้พืชสามารถขยายพันธุ์ ออกผล และสร้างเมล็ดได้อย่างสมบูรณ์ ส่งผลโดยตรงต่อผลผลิตทางการเกษตร เช่น ผัก ผลไม้ เมล็ดกาแฟ อัลมอนด์ และพืชน้ำมันหลายชนิด นอกจากนี้ การผสมเกสรยังมีบทบาทสำคัญต่อการฟื้นฟูป่าและการรักษาความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกพบว่าประชากรผึ้งและแมลงผสมเกสรลดลงอย่างน่าวิตก สาเหตุสำคัญมาจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร โดยเฉพาะสารกำจัดศัตรูพืช การสูญเสียแหล่งที่อยู่อาศัยจากการขยายตัวของเมืองและพื้นที่เกษตรเชิงเดี่ยว รวมถึงผลกระทบจากภาวะโลกร้อนที่ทำให้ฤดูกาลของพืชเปลี่ยนแปลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคและปรสิตในผึ้ง

นักวิจัยยังเตือนว่า หากประชากรผึ้งลดลงต่อเนื่อง อาจส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อระบบอาหารโลก เพราะผลผลิตทางการเกษตรจำนวนมากอาจลดลง ขณะที่ต้นทุนอาหารมีแนวโน้มสูงขึ้น และอาจกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารในระยะยาว

การเฉลิมฉลองวันผึ้งโลกจึงไม่ใช่เพียงการตระหนักถึงความสำคัญของแมลงตัวเล็ก ๆ เท่านั้น แต่ยังเป็นการกระตุ้นให้ทุกภาคส่วนร่วมกันอนุรักษ์แหล่งอาศัยของผึ้ง ลดการใช้สารเคมีอันตราย และสนับสนุนแนวทางเกษตรกรรมที่เป็นมิตรต่อธรรมชาติ เพื่อให้ผึ้งและแมลงผสมเกสรยังคงทำหน้าที่รักษาสมดุลของระบบนิเวศต่อไปในอนาคต

นักอนุรักษ์แนะนำว่า ประชาชนสามารถมีส่วนช่วยอนุรักษ์ผึ้งได้ง่าย ๆ เช่น ปลูกพืชดอกพื้นถิ่นไว้ในบ้านหรือชุมชน ลดการใช้ยาฆ่าแมลง และสนับสนุนสินค้าเกษตรอินทรีย์ ซึ่งล้วนเป็นวิธีช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับแมลงผสมเกสรทั่วโลก