ทำความรู้จัก ASMR คืออะไร? เมื่อเสียง เคี้ยว เเคะ แกะ เกา กลายเป็นเสียงแห่งความผ่อนคลาย

เสียงกระซิบ เสียงเคาะปลายนิ้ว เสียงพลิกหน้าหนังสือ หรือแม้แต่เสียงฝนตก อาจเป็นเพียงเสียงธรรมดาในชีวิตประจำวัน แต่สำหรับผู้คนจำนวนหนึ่ง เสียงเหล่านี้สามารถกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกสงบ ผ่อนคลาย หรือเกิดอาการ ‘เสียวซ่า’ คล้ายคลื่นเบาๆ บริเวณศีรษะและลำคอ ประสบการณ์ดังกล่าวถูกเรียกว่า Autonomous Sensory Meridian Response หรือ ASMR

คำว่า ASMR ถูกตั้งขึ้นในปี 2010 โดย Jennifer Allen เพื่อใช้อธิบายประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสที่ผู้คนจำนวนหนึ่งรายงานว่าพบเจอจากสิ่งเร้าบางประเภท เช่น เสียงเบา ๆ การเคลื่อนไหวที่ช้าและเป็นจังหวะ การจำลองสถานการณ์ที่ได้รับความใส่ใจแบบใกล้ชิด หรือการกระทำที่มีรูปแบบซ้ำ ๆ

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือ เสียงเหล่านี้ไม่ได้เป็น ASMR โดยตัวมันเอง แต่เป็นสิ่งกระตุ้นที่อาจทำให้บางคนเกิดประสบการณ์ ASMR ได้ เนื่องจากไม่ใช่ทุกคนที่จะตอบสนองต่อเสียงหรือรูปแบบเดียวกัน บางคนอาจรู้สึกผ่อนคลายเมื่อฟังเสียงกระซิบ ขณะที่บางคนอาจไม่รู้สึกถึงการเปลี่ยนแปลงใด ๆ

ในช่วงแรก ASMR เป็นเพียงประสบการณ์ที่ถูกพูดถึงในชุมชนออนไลน์ ก่อนจะได้รับความสนใจจากนักวิจัยด้านจิตวิทยาและประสาทวิทยามากขึ้น งานทบทวนองค์ความรู้ในปี 2023 เสนอว่า ASMR ควรถูกศึกษาในฐานะปรากฏการณ์ทางประสาทสัมผัสที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองและการตอบสนองทางร่างกาย แม้ว่ากลไกที่แน่ชัดว่าสมองสร้างประสบการณ์นี้ขึ้นมาอย่างไร ยังอยู่ระหว่างการศึกษา

สมองและร่างกายตอบสนองต่อ ASMR อย่างไร?

เมื่อ ASMR ได้รับความนิยมมากขึ้น นักวิทยาศาสตร์จึงเริ่มตั้งคำถามว่า ความรู้สึกผ่อนคลายและอาการเสียวซ่าที่ผู้คนจำนวนมากรายงานนั้น เป็นเพียงประสบการณ์ส่วนบุคคล หรือมีการเปลี่ยนแปลงทางชีววิทยาเกิดขึ้นจริง

หลักฐานจากงานวิจัยในช่วงที่ผ่านมาเริ่มชี้ว่า ASMR อาจเกี่ยวข้องกับกระบวนการทำงานของสมองและระบบประสาทบางส่วน การศึกษาของ Poerio และคณะ พบว่า ผู้เข้าร่วมการศึกษาที่สามารถสัมผัส ASMR ได้ มีอัตราการเต้นของหัวใจลดลงระหว่างรับชมวิดีโอ ASMR ซึ่งสะท้อนถึงภาวะผ่อนคลายทางร่างกาย

ขณะที่การศึกษาของ Smith, Fredborg และ Kornelsen ปี 2019 ที่ใช้เทคนิคถ่ายภาพสมองด้วย FMRI พบว่า ระหว่างประสบการณ์ ASMR มีการทำงานเพิ่มขึ้นในบริเวณสมองที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลอารมณ์ ระบบรางวัล และการตอบสนองต่อความสัมพันธ์ทางสังคม

ผลการศึกษาเหล่านี้ทำให้นักวิจัยสนใจว่า ASMR อาจเกี่ยวข้องกับกระบวนการควบคุมอารมณ์และความเครียด อย่างไรก็ตาม หลักฐานในปัจจุบันยังไม่สามารถอธิบายกลไกทั้งหมดของ ASMR ได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากงานวิจัยส่วนใหญ่ยังมีจำนวนผู้เข้าร่วมไม่มาก และจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมด้วยวิธีการทดลองที่เป็นมาตรฐานมากขึ้น

ASMR ช่วยให้นอนหลับได้จริงหรือไม่?

หนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ ASMR ได้รับความนิยมอย่างมาก คือการถูกนำมาใช้เป็นกิจวัตรก่อนนอน หลายคนเลือกเปิดเสียงกระซิบ เสียงฝน หรือวิดีโอที่มีจังหวะช้า เพื่อช่วยสร้างบรรยากาศผ่อนคลายก่อนเข้าสู่การนอนหลับ

งานวิจัยของ Poerio พบว่า ผู้ที่มีประสบการณ์ ASMR รายงานว่าหลังรับชมเนื้อหาเหล่านี้ พวกเขามีระดับความสงบมากขึ้น อารมณ์ดีขึ้น และรู้สึกผ่อนคลายมากขึ้น ขณะที่งานทบทวนองค์ความรู้ในปี 2023 ระบุว่า ASMR มีแนวโน้มเกี่ยวข้องกับการลดความเครียดและการสร้างสภาวะทางอารมณ์ที่เหมาะสมต่อการพักผ่อน

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังไม่จัดให้ ASMR เป็นวิธีรักษาโรคนอนไม่หลับ เนื่องจากหลักฐานในปัจจุบันส่วนใหญ่ศึกษาผลระยะสั้นจากการรับชม ไม่ได้พิสูจน์ว่าสามารถแก้ปัญหาการนอนในระยะยาวได้ ดังนั้น ASMR จึงควรถูกมองว่าเป็น “เครื่องมือช่วยสร้างความผ่อนคลาย” สำหรับบางคน มากกว่าจะเป็นวิธีรักษาทางการแพทย์ที่ได้รับการยืนยัน

ASMR กับการเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมดิจิทัลในยุคนี้

นอกจากมิติทางวิทยาศาสตร์แล้ว ความนิยมของ ASMR ยังสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคในยุคดิจิทัล จากเดิมที่ผู้คนใช้แพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อความบันเทิงเพียงอย่างเดียว ปัจจุบันหลายคนเริ่มมองหาคอนเทนต์ที่ช่วยสร้างความสงบ ลดความเหนื่อยล้าทางอารมณ์ และเป็นพื้นที่พักจากความวุ่นวายในชีวิตประจำวัน

แพลตฟอร์มอย่าง YouTube, TikTok และ Spotify ทำให้ ASMR เข้าถึงผู้ชมจำนวนมากขึ้น จากคอนเทนต์เฉพาะกลุ่มที่มีผู้ติดตามในชุมชนออนไลน์ กลายเป็นรูปแบบหนึ่งของ “Comfort Content” หรือคอนเทนต์ที่สร้างความรู้สึกปลอดภัยและผ่อนคลาย                                                                                     ภาพ: Canva

รายงานของ Revealing Reality ชี้ให้เห็นแนวโน้มว่าผู้ใช้จำนวนหนึ่ง โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ใช้วิดีโอประเภท ASMR เป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรก่อนนอนหรือช่วงเวลาพักผ่อน เพื่อช่วยลดความเครียดจากชีวิตประจำวันที่เต็มไปด้วยข้อมูลและสิ่งรบกวน

ขณะเดียวกัน งานวิจัย Research Priorities for Autonomous Sensory Meridian Response, An Interdisciplinary Delphi Study ปี 2024 เสนอว่า ทิศทางการศึกษาของ ASMR ในอนาคตควรมุ่งไปที่การทำความเข้าใจกลไกของสมอง ความแตกต่างระหว่างบุคคล และศักยภาพของ ASMR ต่อการส่งเสริมสุขภาวะทางจิตด้วยมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เข้มงวดมากขึ้น

แม้ปัจจุบัน ASMR จะยังไม่ใช่เครื่องมือทางการแพทย์ แต่การศึกษาที่เพิ่มขึ้นกำลังเปลี่ยนภาพจำของมัน จากเดิมที่ถูกมองว่าเป็นเพียงกระแสบนอินเทอร์เน็ต ให้กลายเป็นหัวข้อที่ช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างสมอง อารมณ์ และความต้องการพักผ่อนของมนุษย์ในยุคดิจิทัล

สำหรับบางคน ASMR อาจเป็นเพียงเสียงกระซิบหรือเสียงเคาะเบา ๆ แต่สำหรับนักวิจัย มันคือหนึ่งในปรากฏการณ์ที่ช่วยให้เราเข้าใจมากขึ้นว่า เหตุใดเสียงธรรมดาบางอย่างจึงสามารถส่งผลต่อความรู้สึกของมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้ง

รายงานชิ้นนี้เป็นผลงานของนิสิตฝึกงาน ถิรวัฒน์เจริญทัศนาวัชร์