ญี่ปุ่นเดินเครื่อง “โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก” อีกครั้ง ในรอบ 15 ปีหลังเหตุการณ์ภัยพิบัติฟุกุชิมะ

วงการพลังงานต้องสั่นสะเทือน เมื่อบริษัท โตเกียว อิเล็กทริก พาวเวอร์ (TEPCO) ยักษ์ใหญ่ด้านพลังงานของญี่ปุ่น ได้ทำการเดินเครื่องเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์หมายเลข 6 ณ โรงไฟฟ้าคาชิวาซากิ-คาริวะ (Kashiwazaki-Kariwa) เมืองนีงาตะ ประเทศญี่ปุ่น เมื่อวันที่ 21 มกราคมที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก

การเดินเครื่องใหม่ครั้งนี้นับเป็นการกลับมาครั้งแรก นับตั้งแต่เหตุการณ์ภัยพิบัตินิวเคลียร์ฟุกุชิมะเมื่อปี 2011 และถือเป็นส่วนหนึ่งของแผนการฟื้นฟูหรือเริ่มต้นโครงการพลังงานนิวเคลียร์ใหม่ (Nuclear Reboot) เพื่อลดการนำเข้าพลังงานราคาแพงจากต่างประเทศ ท่ามกลางการจับตามองของประชาคมโลกถึงมาตรฐานความปลอดภัยยุคใหม่

การตัดสินใจครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลด้านความปลอดภัยของประชาชนในพื้นที่ โดยการเริ่มเดินเครื่องล่าช้าออกไป 1 วัน เนื่องจากระบบเตือนภัยขัดข้องและคาดว่าจะเริ่มผลิตไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ในเดือนหน้า

อย่างไรก็ตาม การฟื้นฟูนิวเคลียร์ของญี่ปุ่นยังเป็นไปอย่างจำกัด โดยเตาปฏิกรณ์หมายเลข 7 ของคาชิวาซากิ-คาริวะ จะยังไม่กลับมาใช้งานก่อนปี 2030 ขณะที่อีก 5 เตาอาจถูกปลดระวาง ส่งผลให้กำลังการผลิตของโรงไฟฟ้านี้ลดลงอย่างมาก จากเดิมที่เคยผลิตไฟฟ้าได้รวม 8.2 กิกะวัตต์เมื่อทุกเตาเปิดใช้งานพร้อมกัน

บทเรียนราคาแพงจากโศกนาฏกกรมฟุกุชิมะ

ย้อนกลับไปในปี 2011 ญี่ปุ่นต้องเผชิญแผ่นดินไหวรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ขนาด 9.0 ริกเตอร์ จนเกิดคลื่นสึนามิซัดถล่มโรงงานฟุกุชิมะ ไดอิจิ ส่งผลให้ระบบหล่อเย็นล้มเหลวและแกนปฏิกรณ์หลอมละลาย จนเกิดการรั่วไหลของกัมมันตภาพรังสี กลายเป็นหนึ่งในภัยพิบัตินิวเคลียร์ที่เลวร้ายที่สุดของโลก และทำให้ต้องปิดเตาปฏิกรณ์ทั้ง 54 แห่งทั่วประเทศญี่ปุ่นลง 

ดังนั้น ในเชิงเทคนิก ญี่ปุ่นไม่ได้แค่เปิดเครื่องตัวเดิม แต่มีการอัปเกรดเกราะป้องกันครั้งใหญ่ในโรงไฟฟ้านิวเคลียร์คาชิวาซากิ-คาริวะ เพื่อรับมือกับภัยธรรมชาติที่คาดไม่ถึง ไม่ว่าจะเป็น

• กำแพงกันคลื่น (Seawalls): เสริมความสูงขึ้นเป็น 15 เมตร เพื่อสกัดกั้นคลื่นสึนามิขนาดใหญ่

• ระบบป้องกันน้ำท่วม: ติดตั้งประตูกันน้ำ (Watertight Doors) ในจุดยุทธศาสตร์เพื่อปกป้องเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรองและอุปกรณ์ควบคุมสำคัญ

• มาตรฐาน NRA: ภายใต้การกำกับดูแลของหน่วยงานกำกับดูแลนิวเคลียร์ (NRA) ที่ก่อตั้งขึ้นใหม่หลังปี 2012 มีการยืนยันว่าโครงสร้างปัจจุบันสามารถทนทานต่อแผ่นดินไหวและสึนามิในระดับเดียวกับปี 2011 ได้อย่างแน่นอน

ความมั่นคงทางพลังงานคือหัวใจสำคัญ

ในมิติด้านนโยบาย นายกรัฐมนตรี ซานาเอะ ทาคาอิจิ (Sanae Takaichi) ผู้นำหญิงคนใหม่ของญี่ปุ่นได้แสดงจุดยืนชัดเจนผ่านการให้สัมภาษณ์กับเอ็นเอชเค (NHK) สื่อหลักของญี่ปุ่นว่า พลังงานนิวเคลียร์ยังคงมีบทบาทสำคัญต่อความมั่นคงและการพึ่งพาตนเองด้านพลังงานของญี่ปุ่น โดยเฉพาะในช่วงที่ประเทศคาดว่าความต้องการใช้ไฟฟ้าจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วจากการขยายตัวของศูนย์ข้อมูล (Data Center) และอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductor Industry)

เสียงสะท้อนจากประชาชน

ประเด็นที่คนญี่ปุ่นกังวลไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยี แต่คือความโปร่งใสของผู้ดำเนินงานอย่าง TEPCO ที่มีประวัติอื้อฉาวต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็น การทำเอกสารลับหาย การบิดเบือนข้อมูลและความล่าช้าในการทำงาน 

แม้ผลสำรวจจากสื่อญี่ปุ่นอย่างนิกเกอิ (Nikkei) ในปี 2022 จะระบุว่า คนญี่ปุ่นกว่า 50% เริ่มยอมรับนิวเคลียร์หากมีความปลอดภัย แต่ในพื้นที่จริงยังมีการประท้วงอย่างหนักที่หน้าสำนักงานใหญ่ TEPCO เพื่อเรียกร้องให้บริษัทและรัฐบาลให้ความสำคัญกับชีวิตคนมากกว่าตัวเลขเศรษฐกิจ พร้อมย้ำชัดว่า “หากเกิดอะไรขึ้น พวกเราคือผู้รับกรรม”

นอกจากนี้ ดร. ฟลอเรนซ์ คอปเปนบอร์ก (Dr. Florence Koppenborg) ผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายพลังงานและภูมิอากาศจากมหาวิทยาลัยเทคนิคแห่งมิวนิก ได้ให้สัมภาษณ์กับทางบีบีซี (BBC) สื่อชื่อดังของอังกฤษ โดยระบุว่า ญี่ปุ่นยังไม่ได้วางแผนรับมือกับปัจจัยใหม่ๆ เช่น การเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศ (Climate Change) ที่ทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นหรือเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ (Megaquake) ที่อาจมีความรุนแรงเกินกว่าที่กำแพงหรือระบบเดิมจะรับไหว พร้อมทิ้งท้ายว่า "ถ้าประวัติศาสตร์ซ้ำรอย ญี่ปุ่นเตรียมตัวมาดีมาก แต่ถ้าบางอย่างที่ไม่คาดคิดและรุนแรงกว่าเดิมเกิดขึ้น เราก็ไม่รู้เลยว่าผลจะเป็นอย่างไร"

การกลับมาของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก จึงไม่ใช่แค่เรื่องพลังงานหรือเศรษฐกิจ แต่เป็นบททดสอบความเชื่อมั่นของสังคมญี่ปุ่นว่าประเทศจะสามารถก้าวข้ามเงาโศกนาฏกรรมฟุกุชิมะได้จริงหรือไม่