ฝนถล่มรับเข้าพรรษา! ทั้งที่เป็นปี “เอลนีโญ” เกิดอะไรกับสภาพอากาศไทย?

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับเข้าพรรษาแล้ว ทำไมฝนยังตกหนัก ทั้งที่โลกกำลังอยู่ในภาวะเอลนีโญ?

หลายคนอาจสงสัยว่า ในเมื่อประเทศไทยกำลังได้รับอิทธิพลจากปรากฏการณ์ เอลนีโญ (El Niño) ซึ่งมักถูกเชื่อมโยงกับสภาพอากาศร้อนและฝนน้อย เหตุใดในช่วงเข้าพรรษาปี 2569 จึงยังเกิดฝนตกหนักต่อเนื่อง หลายพื้นที่มีน้ำท่วมขัง ถนนกลายเป็นคลอง และบางแห่งต้องเผชิญน้ำป่าไหลหลาก

ความจริงแล้ว "เอลนีโญ" ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีฝนตกเลย แต่เป็นปรากฏการณ์ที่ส่งผลต่อ ภาพรวมของปริมาณฝนทั้งปี ทำให้ฝนเฉลี่ยลดลงและมีโอกาสเกิดฝนทิ้งช่วงในบางช่วงเวลา ขณะที่ในระยะสั้น ประเทศไทยยังได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยาอื่น ๆ ซึ่งสามารถทำให้เกิดฝนตกหนักได้

1. เอลนีโญไม่ได้แปลว่า "ฝนไม่ตก"

ตามหลักวิทยาศาสตร์ ปรากฏการณ์เอลนีโญมีผลทำให้ปริมาณฝนเฉลี่ยของประเทศไทยลดลงเมื่อเทียบกับค่าปกติ และเพิ่มโอกาสเกิดภาวะแห้งแล้งหรือฝนทิ้งช่วงในบางเดือน

อย่างไรก็ตาม ในช่วงเดือนกรกฎาคม ซึ่งเป็นช่วงเข้าพรรษาของปี 2569 ประเทศไทยยังได้รับอิทธิพลจากกลไกสภาพอากาศตามฤดูกาล ทำให้หลายพื้นที่ยังคงมีฝนตกหนักเป็นระยะ

2. เหตุใดฝนจึงยังตกหนัก ทั้งที่อยู่ในช่วงเอลนีโญ

ปัจจัยสำคัญคือ ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และ ร่องมรสุม ซึ่งยังคงเป็นกลไกหลักที่กำหนดฤดูฝนของประเทศไทย

•    ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ยังพัดพาความชื้นจากมหาสมุทรอินเดียเข้าสู่ประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง

•    ขณะเดียวกัน ร่องมรสุมหรือร่องความกดอากาศต่ำยังพาดผ่านภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ช่วยกระตุ้นการก่อตัวของเมฆฝนและทำให้เกิดฝนตกหนักในหลายพื้นที่

จึงเห็นได้ว่า แม้ภาพรวมของปีจะอยู่ภายใต้อิทธิพลของเอลนีโญ แต่ในบางช่วงเวลายังคงเกิดฝนตกชุกจากอิทธิพลของระบบมรสุมได้

3. ทำความรู้จัก "Rain Bomb" หรือฝนตกสะสมสุดขั้ว

อีกหนึ่งปรากฏการณ์ที่ถูกจับตามอง คือ Rain Bomb หรือฝนตกหนักอย่างรุนแรงในพื้นที่จำกัดภายในระยะเวลาสั้น

กลไกที่เกี่ยวข้องมีดังนี้

•    เอลนีโญทำให้อากาศในชั้นบรรยากาศมีอุณหภูมิสูงกว่าปกติ

•    อากาศที่ร้อนขึ้นสามารถกักเก็บไอน้ำได้มากขึ้น เมื่อได้รับความชื้นจากทะเล จึงเกิดการยกตัวอย่างรวดเร็ว

•    ส่งผลให้เมฆฝนพัฒนาตัวเป็นเมฆขนาดใหญ่ และปลดปล่อยฝนออกมาอย่างหนักในบางพื้นที่ หรือที่เรียกว่า Rain Bomb

กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่า ปริมาณฝนจะยังคงกระจายไม่สม่ำเสมอในแต่ละภูมิภาค โดยภาคเหนือและภาคตะวันตกอาจมีฝนมากกว่าค่าเฉลี่ยในบางช่วง ขณะที่ภาคกลางบางส่วนและภาคใต้เริ่มมีแนวโน้มฝนน้อยลง

แม้ช่วงนี้หลายพื้นที่ยังต้องเผชิญฝนตกหนัก แต่เมื่อฤดูมรสุมสิ้นสุดลง อิทธิพลของเอลนีโญอาจแสดงผลชัดเจนมากขึ้น ส่งผลให้ประเทศไทยมีแนวโน้มเผชิญอากาศร้อนจัดและความแห้งแล้งในช่วงปลายปี จึงควรติดตามการพยากรณ์อากาศและวางแผนบริหารจัดการน้ำอย่างต่อเนื่อง