งานวิจัยชี้ เด็กประถมเชียงใหม่ 52% มีภาวะปอดผิดปกติ จากการดมฝุ่นพิษ

ภาคเหนือของไทย โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ ต้องเผชิญกับปัญหาหมอกควันและฝุ่น PM2.5 เป็นประจำทุกปี ซึ่งไม่เพียงกระทบต่อคุณภาพอากาศ แต่ยังส่งผลต่อสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะ “เด็ก” ที่ถือเป็นกลุ่มเปราะบางมากที่สุด

งานวิจัยล่าสุดในปี 2024 ที่ทำการศึกษาในอำเภอเมืองเชียงใหม่ ได้สำรวจผลกระทบของฝุ่น PM2.5 ต่อระบบทางเดินหายใจของเด็กนักเรียนประถมอายุ 8–12 ปี โดยใช้การตรวจสมรรถภาพปอด ควบคู่กับข้อมูลค่าฝุ่นจากสถานีตรวจวัดใกล้เคียง

ผลลัพธ์ที่ได้ค่อนข้างน่ากังวล

จากเด็กทั้งหมด 93 คนที่สามารถตรวจวัดได้อย่างสมบูรณ์

• 52% มีลักษณะปอดผิดปกติแบบ “จำกัดการขยายตัว”
• 18% มีภาวะ “ทางเดินหายใจอุดกั้น”
• มีเพียง 30% ที่ปอดทำงานปกติ

ที่น่าสนใจคือ เมื่อปรับปัจจัยด้านดัชนีมวลกายแล้ว พบว่าเด็กผู้ชายมีโอกาสเกิดความผิดปกติของปอดน้อยกว่าเด็กผู้หญิงอย่างมีนัยสำคัญ

แม้ว่าค่าบางตัว เช่น อัตราส่วน FEV1 ต่อ FVC จะยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่ค่าความจุปอดโดยรวมและความสามารถในการหายใจออกกลับต่ำกว่ามาตรฐานอย่างชัดเจน สะท้อนให้เห็นว่า “ปอดของเด็กมีขนาดหรือความจุน้อยลง” มากกว่าจะเป็นปัญหาทางเดินหายใจตีบ

นักวิจัยอธิบายว่า รูปแบบความผิดปกตินี้น่าจะเกิดจากการสะสมของฝุ่น PM2.5 ในระยะยาว โดยเฉพาะจากการเผาไหม้ชีวมวลในช่วงฤดูหมอกควัน รวมถึงฝุ่นจากภายนอกที่เล็ดลอดเข้ามาในอาคาร และแหล่งกำเนิดฝุ่นภายในบ้าน ซึ่งส่งผลต่อปอดของเด็กที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่

PM2.5 อันตรายกว่าที่เห็น เพราะเข้าได้ลึกถึงกระแสเลือด

ฝุ่น PM2.5 เป็นอนุภาคขนาดเล็กมาก จนสามารถเล็ดลอดผ่านระบบทางเดินหายใจลงไปถึงถุงลมในปอด และบางส่วนสามารถเข้าสู่กระแสเลือดได้

เมื่อเข้าสู่ร่างกาย จะกระตุ้นให้เกิด

• การอักเสบ
• ภาวะเครียดออกซิเดชัน

ซึ่งส่งผลทำลายเนื้อเยื่อ ลดประสิทธิภาพการทำงานของปอด และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะในเด็กที่ปอดและระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่

เชียงใหม่ เผชิญฝุ่นหนักติดอันดับโลก

เชียงใหม่ถือเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจาก PM2.5 รุนแรงที่สุดในประเทศไทย และเคยถูกจัดอยู่ในกลุ่มเมืองที่มีมลพิษสูงของโลก

ตัวอย่างเช่น ในเดือนมีนาคม 2021 ค่าเฉลี่ยฝุ่น PM2.5 รายวันพุ่งสูงถึง 187.6 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยอย่างมาก และสัมพันธ์กับจำนวนผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลที่เพิ่มขึ้น

แหล่งกำเนิดฝุ่นในพื้นที่ไม่ได้มีแค่การเผาในที่โล่งเท่านั้น แต่ยังรวมถึง

• การจราจร
• งานก่อสร้าง
• ไฟป่า
• การเผาเศษวัสดุทางการเกษตร

โดยเฉพาะในเขตเมืองที่มีความหนาแน่นของประชากรสูง ทำให้ความเสี่ยงยิ่งเพิ่มขึ้น

ผลกระทบระยะยาว อาจทำให้ปอดพัฒนาได้ไม่เต็มที่

งานวิจัยในหลายประเทศพบตรงกันว่า การได้รับ PM2.5 อย่างต่อเนื่องสัมพันธ์กับการทำงานของปอดที่ลดลงเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในเด็ก

ตัวอย่างเช่น เด็กที่อยู่ในพื้นที่มลพิษสูงมีอัตราการเติบโตของความจุปอดต่ำกว่าปกติ ซึ่งอาจส่งผลต่อสุขภาพระบบทางเดินหายใจและหัวใจในระยะยาว

สอดคล้องกับแนวทางด้านสาธารณสุข เด็กควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อการเกิดอาการทางระบบทางเดินหายใจเพิ่มขึ้น

งานวิจัยนี้ตอกย้ำถึงความจำเป็นในการยกระดับมาตรการควบคุมคุณภาพอากาศ และการปกป้องสุขภาพของเด็กอย่างจริงจังในพื้นที่ที่เผชิญปัญหาฝุ่น PM2.5 เป็นประจำ