ผู้ป่วยจิตเวชไทยล้น "จิตแพทย์" มีไม่ถึงพันคน คนไข้เสี่ยงชีวิตในกรงขัง

ไม่เพียงแค่การนำผู้ป่วยจิตเวชขังกรง แต่ผู้พักอาศัยในศูนย์ดูแลที่กาญจนบุรี ที่สังคมกำลังสนใจ พบว่า 92 คน เป็นผู้ป่วยจิตเวชถึง 81 คน 

คำถามคือ ผู้ป่วยจิตเวชไทยกำลังล้นระบบ ทั้งที่จิตแพทย์เรามีไม่พอหรือไม่

เรือนจำ หรือศูนย์ดูแล

ที่นี่ล้อมด้วยลวดหนาม และมีเตียงที่มีโครงเหล็กครอบ เจ้าของศูนย์ชี้แจงว่า โครงเหล็กมีไว้กันผู้ป่วยตกเตียง และใช้ควบคุมผู้ป่วยที่อาการรุนแรง

แต่กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ หรือ สบส. ตรวจพบว่า ศูนย์ได้รับอนุญาต 50 เตียง แต่พบจริง 129 เตียง รับผู้ป่วยที่ใช้ยาจิตเวช ซึ่งไม่ตรงกับประเภทที่ได้รับอนุญาต และไม่พบใบรับรองแพทย์

สบส. จึงอาจพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตได้ ขณะที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมฯ ระบุว่า กรณีนี้ต้องนำไปสู่การทบทวนการกำกับสถานดูแลผู้สูงอายุทั้งประเทศ โดยเฉพาะแห่งที่รับผู้มีภาวะสมองเสื่อม หรือมีปัญหาสุขภาพจิต

ผู้ป่วยจิตเวชกำลังล้นหรือไม่

กรณีนี้ทำให้สังคมย้อนกลับไปดูภาพใหญ่ ไทยมีจิตแพทย์ราว 845 คน หรือ 1.28 คนต่อประชากร 100,000 คน เท่ากับจิตแพทย์ 1 คน ต่อคนไทยราว 78,000 คน

องค์การอนามัยโลกระบุว่า ค่ากลางของโลกอยู่ที่จิตแพทย์ 1.7 คน ต่อประชากร 100,000 คน โดยญี่ปุ่นมีสัดส่วนราว 12.5 คน ส่วนสวิตเซอร์แลนด์สูงถึงราว 47 คน ห่างกว่าประเทศไทยอย่างมาก 

ในวันที่ผู้ป่วยจิตเวชที่เข้ารับบริการในประเทศไทย เพิ่มต่อเนื่อง จาก 1.3 ล้านคนในปี 2558 เป็น 2.9 ล้านคนในปี 2566 หรือเพิ่มขึ้นมากกว่าเท่าตัว แต่การผลิตจิตแพทย์ในไทย ยังถือว่าได้จำนวนไม่มากต่อปี 

ไทยจะผลิตจิตแพทย์ทันไหม

กระทรวงสาธารณสุขตั้งเป้าเพิ่มจิตแพทย์ให้ได้ตามสัดส่วน 1.7 คนต่อประชากร 100,000 คน หรือผลิตเพิ่มอย่างน้อยปีละ 30 คน แต่กว่าจะได้จิตแพทย์ 1 คน ต้องเรียนแพทย์ 6 ปี ใช้ทุน แล้วเรียนเฉพาะทางอีก 3 ถึง 4 ปี จึงถือเป็นเป้าหมายที่ท้าทาย ในวันที่จิตแพทย์ยังไม่ถึงค่ามาตรฐานโลก ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุและผู้ป่วยจิตเวช รู้ไหมว่า มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น รองรับสังคมสูงวัยไทย

ข้อมูลจากกรมกิจการผู้สูงอายุพบว่า  ในปี 2564 ไทยมีศูนย์ลักษณะนี้ 303 แห่ง ปัจจุบันเพิ่มขึ้น 3 เท่า เป็นกว่า 927 แห่งแล้ว แต่ไม่ว่าอย่างไร หากพบการทอดทิ้ง หรือดูแลผู้สูงอายุไม่เหมาะสม สามารถแจ้งสายด่วน พม. 1300 และหากรู้สึกไม่สบายใจจากข่าวนี้ ปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

ใบอนุญาตบอกได้ว่าใครเปิดกิจการได้ แต่คำถามที่ยังต้องหาคำตอบคือ เมื่อจิตแพทย์ยังไม่พอ ใครจะดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่ต้องการการดูแลระยะยาว ให้ปลอดภัยและมีศักดิ์ศรี?