นับถอยหลัง! ยกเครื่อง "ประกันสังคม" จ่อขยายเพดานอายุถึง 65 ปี เปิดทางถอนเงินเกษียณก่อนกำหนด–ใช้ค้ำเงินกู้ได้

ประกันสังคมกำลังจะเปลี่ยนครั้งใหญ่ และเป็นเรื่องที่คนทำงานทุกคนต้องรู้ เพราะเงินที่เราจ่ายสมทบกันทุกเดือน อาจมีทางเลือกในการนำมาใช้มากกว่าเดิม ทั้งการขยายอายุผู้ประกันตนถึง 65 ปี การเลือกรับเงินเกษียณเป็นเงินก้อนหรือเงินบำนาญ รวมถึงการเปิดทางให้นำเงินชราภาพบางส่วนออกมาใช้ก่อนเกษียณ หรือใช้เป็นหลักประกันเงินกู้ได้

แต่ทุกอย่างไม่ได้หมายความว่าจะถอนเงินได้ทันที หรือทุกคนต้องทำงานจนถึงอายุ 65 ปี เพราะยังมีเงื่อนไขสำคัญที่ต้องทำความเข้าใจ

เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติประกันสังคมฉบับใหม่ ตามข้อเสนอของกระทรวงแรงงาน เพื่อปรับปรุงกฎหมายที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2533 หรือกว่า 36 ปี ให้สอดคล้องกับสังคมไทยและรูปแบบการทำงานที่เปลี่ยนไป

โดยเฉพาะประเทศไทยที่กำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย คนไทยมีอายุยืนขึ้น หลายคนยังจำเป็นต้องทำงานหารายได้หลังอายุ 60 ปี ขณะที่คนวัยทำงานก็เผชิญความเสี่ยงทั้งการตกงาน เจ็บป่วย ภาระครอบครัว และปัญหาการเงินก่อนเกษียณ

การแก้กฎหมายครั้งนี้จึงไม่ได้มีแค่เรื่องอายุ แต่ยังครอบคลุมเงินชราภาพ สิทธิคลอดบุตร เงินสงเคราะห์บุตร และเงินทดแทนกรณีทุพพลภาพ โดยมีเป้าหมายเพิ่มความยืดหยุ่นและขยายความคุ้มครองให้คนทำงาน

ประกันสังคมขยายอายุถึง 65 ปี ใครได้ประโยชน์?

หนึ่งในประเด็นสำคัญคือ การเสนอขยายอายุขั้นสูงของผู้ประกันตนมาตรา 33 จากเดิม 60 ปี เป็นไม่เกิน 65 ปีบริบูรณ์ เพื่อให้แรงงานสูงวัยที่ยังทำงานสามารถอยู่ในระบบประกันสังคมได้นานขึ้น

ยกตัวอย่าง คนอายุ 62 ปี ที่ยังทำงานเป็นพนักงานบริษัท มีเงินเดือน และต้องการความคุ้มครองด้านสุขภาพ ก็อาจสามารถอยู่ในระบบต่อไปได้ตามหลักเกณฑ์ใหม่

แต่ต้องย้ำว่า การขยายอายุผู้ประกันตน ไม่ใช่การบังคับให้ทุกคนเกษียณตอน 65 ปี และไม่ได้หมายความว่านายจ้างทุกแห่งต้องเปลี่ยนอายุเกษียณตามไปด้วย

นอกจากนี้ ร่างกฎหมายยังเสนอเพิ่มผู้ประกันตนมาตรา 39/1 สำหรับผู้ที่เกษียณและรับเงินบำนาญชราภาพแล้ว แต่ยังต้องการความคุ้มครองบางด้าน โดยครอบคลุม 3 กรณี ได้แก่ เจ็บป่วย ทุพพลภาพ และเสียชีวิต

ส่วนเงินสมทบกำหนดให้ผู้ประกันตนจ่าย 2 ส่วน และรัฐบาลร่วมจ่าย 1 ส่วน ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด ถือเป็นอีกทางเลือกสำหรับผู้เกษียณที่ต้องการรักษาความคุ้มครองไว้

เปิดมาตรการ 3 ขอ เงินเกษียณถอนก่อน–ค้ำเงินกู้ได้จริงหรือ?

อีกเรื่องที่คนทำงานให้ความสนใจมากที่สุดคือ เงินเกษียณ เพราะร่างกฎหมายใหม่เสนอเพิ่มทางเลือกในการใช้เงินชราภาพ ผ่านมาตรการที่เรียกว่า 3 ขอ ได้แก่ ขอเลือก ขอคืน และขอกู้

1. ขอเลือก รับเงินก้อนหรือเงินบำนาญ

เปิดทางให้ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบครบ 180 เดือน หรือ 15 ปี สามารถเลือกรับเงินชราภาพเป็นบำเหน็จหรือบำนาญได้ตามเงื่อนไข

บำเหน็จคือการรับเงินเป็นก้อน ส่วนบำนาญคือการรับเงินรายเดือน ซึ่งตอบโจทย์คนทำงานแตกต่างกัน บางคนอาจต้องการเงินก้อนเพื่อจัดการภาระหนี้ ขณะที่บางคนต้องการรายได้ประจำหลังเกษียณ

อย่างไรก็ตาม ยังมีเงื่อนไขเรื่องอายุ 55 ปี และการสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนที่ต้องรอรายละเอียดในกฎหมายฉบับสุดท้าย

2. ขอคืน ถอนเงินชราภาพบางส่วนก่อนอายุ 55 ปี

เสนอให้ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 60 เดือน หรือ 5 ปี สามารถขอรับเงินชราภาพบางส่วนก่อนอายุ 55 ปีได้

แต่ไม่ใช่ว่าทุกคนจะถอนเงินออกมาใช้เมื่อไรก็ได้ เพราะกำหนดให้ใช้ในกรณีประสบภัยพิบัติร้ายแรงที่กระทบต่อความเป็นอยู่ และต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

3. ขอกู้ ใช้เงินชราภาพค้ำประกันเงินกู้

เปิดทางให้ผู้ประกันตนที่ส่งเงินสมทบไม่น้อยกว่า 60 เดือน สามารถนำเงินสมทบกรณีชราภาพไปเป็นหลักประกันเงินกู้กับสถาบันการเงินที่ทำข้อตกลงกับสำนักงานประกันสังคม

โดยกำหนดเพดานวงเงินขอคืนและขอกู้รวมกันไม่เกิน 30% ของเงินสมทบกรณีชราภาพ และไม่เกิน 2 เท่าของฐานคำนวณค่าจ้างขั้นสูงของผู้ประกันตนมาตรา 33

มาตรการนี้จึงอาจช่วยเพิ่มทางเลือกทางการเงินให้คนทำงาน แต่ก็ต้องพิจารณาภาระหนี้และผลกระทบต่อเงินที่ควรมีไว้ใช้หลังเกษียณด้วย

เพิ่มสิทธิคนมีลูก คลอดบุตร และผู้ทุพพลภาพ

นอกจากเรื่องเงินเกษียณ ร่างกฎหมายประกันสังคมยังเสนอปรับสิทธิประโยชน์อีกหลายด้าน โดยเฉพาะกลุ่มครอบครัวที่มีลูกเล็กและผู้ที่สูญเสียความสามารถในการทำงาน

เงินสงเคราะห์บุตร เสนอขยายสิทธิให้ผู้ประกันตนได้รับเงินสงเคราะห์บุตรต่อเนื่องอีก 6 เดือนหลังออกจากงาน ตามเงื่อนไขที่กำหนด เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระครอบครัว แม้พ่อหรือแม่จะตกงาน แต่ค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูลูกก็ไม่ได้หยุดตาม

เงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อคลอดบุตร เสนอปรับระยะเวลาการจ่ายเงินสงเคราะห์จากเดิม 90 วัน ให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองแรงงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อช่วยลดภาระด้านรายได้ระหว่างหยุดงานคลอดบุตร

เงินทดแทนกรณีทุพพลภาพที่ไม่ได้เกิดจากการทำงาน เสนอเพิ่มอัตราเงินทดแทนการขาดรายได้จากเดิม 50% เป็นไม่เกิน 70% ของค่าจ้าง

ยกตัวอย่าง หากใช้ฐานค่าจ้าง 15,000 บาทมาคำนวณ อัตรา 50% จะเท่ากับ 7,500 บาท ส่วนอัตรา 70% จะเท่ากับ 10,500 บาท ทั้งนี้ จำนวนเงินที่ได้รับจริงขึ้นอยู่กับหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กำหนด

มาตรา 39 อาจสมัครยากขึ้น ต้องส่งเงินสมทบครบ 24 เดือน

อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือ การปรับเงื่อนไขสมัครเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 สำหรับผู้ที่ออกจากงานประจำแล้วต้องการส่งเงินสมทบต่อด้วยตัวเอง

ร่างกฎหมายเสนอให้ผู้สมัครต้องเคยส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 24 เดือน จากเกณฑ์เดิม 12 เดือน

การเปลี่ยนแปลงนี้อาจกระทบคนที่ทำงานประจำได้ไม่นาน ก่อนลาออกไปประกอบอาชีพอิสระ เพราะอาจต้องมีระยะเวลาส่งเงินสมทบครบตามเกณฑ์ใหม่ จึงจะสมัครมาตรา 39 ได้

นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้ผู้ประกันตนอายุไม่เกิน 60 ปี ได้รับสิทธิประโยชน์กรณีว่างงานก่อนสิทธิกรณีชราภาพ ตามเงื่อนไขที่กำหนด

ประกันสังคมกฎหมายใหม่ เริ่มใช้เมื่อไร?

แม้คณะรัฐมนตรีจะเห็นชอบร่างกฎหมายแล้วเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 แต่ยังไม่ได้หมายความว่าสิทธิใหม่ทั้งหมดเริ่มใช้ได้ทันที

ร่างกฎหมายยังต้องผ่านกระบวนการพิจารณาของรัฐสภา ก่อนประกาศในราชกิจจานุเบกษา และตามกรอบที่เสนอไว้จะมีผลบังคับใช้เมื่อพ้น 60 วันนับจากวันประกาศ

ขณะเดียวกัน ยังมีแผนจัดทำกฎหมายลำดับรองอีก 18 ฉบับ เพื่อกำหนดรายละเอียดการใช้สิทธิและเงื่อนไขต่าง ๆ

ดังนั้น ทั้งการขยายอายุถึง 65 ปี มาตรการ 3 ขอ และสิทธิประโยชน์อื่น ๆ ยังต้องติดตามว่ากฎหมายฉบับสุดท้ายจะออกมาอย่างไร

เพราะสำหรับคนทำงาน ประกันสังคมไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเงินที่เราจ่ายกันทุกเดือน เพื่อหวังว่าจะได้รับความคุ้มครองในวันที่เจ็บป่วย ตกงาน หรือเกษียณจากการทำงาน

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่าประกันสังคมจะเปลี่ยนอะไรบ้าง แต่คือเงินทุกบาทที่คนทำงานจ่ายไป จะช่วยสร้างความมั่นคงให้ชีวิตหลังเกษียณได้มากขึ้นแค่ไหน