14 ตุลาคม 2516 ครบรอบ 53 ปี ย้อนเหตุการณ์วันประวัติศาสตร์การเมืองไทย

14 ตุลาคม 2516 เกิดอะไรขึ้น? ย้อนประวัติศาสตร์ 53 ปี

วันที่ 14 ตุลาคม 2569 เป็นวันครบรอบ 53 ปี เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 หรือที่รู้จักกันในชื่อ “วันมหาวิปโยค” หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทย ซึ่งเกิดจากการชุมนุมเรียกร้องรัฐธรรมนูญของนักศึกษาและประชาชน ก่อนนำไปสู่การสิ้นสุดอำนาจรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร ที่ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น

เหตุการณ์ดังกล่าวมีจุดเริ่มต้นจากการเคลื่อนไหวเรียกร้องให้ประเทศกลับมามีรัฐธรรมนูญ หลังจากรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร ทำรัฐประหารตนเองเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2514 ยกเลิกรัฐธรรมนูญ ยุบสภา และบริหารประเทศภายใต้ระบบการปกครองที่ไม่มีรัฐสภาจากการเลือกตั้ง

ต่อมาในเดือนตุลาคม 2516 การเรียกร้องรัฐธรรมนูญขยายตัวเป็นการชุมนุมขนาดใหญ่ โดยมีศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยเป็นองค์กรสำคัญในการประสานการเคลื่อนไหว

จุดเริ่มต้นเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516

ในช่วงต้นเดือนตุลาคม 2516 กลุ่มนักศึกษา นักวิชาการ และประชาชน เริ่มเคลื่อนไหวเรียกร้องให้รัฐบาลประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับถาวร โดยมีการแจกเอกสารและรวบรวมรายชื่อผู้สนับสนุนข้อเรียกร้องในพื้นที่กรุงเทพมหานคร

ระหว่างวันที่ 6–9 ตุลาคม 2516 เจ้าหน้าที่จับกุมผู้เคลื่อนไหวเรียกร้องรัฐธรรมนูญรวม 13 คน ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ “13 กบฏรัฐธรรมนูญ” โดยรัฐบาลกล่าวหาว่ามีการกระทำที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของรัฐ

การจับกุมดังกล่าวนำไปสู่การชุมนุมเรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ถูกจับกุม โดยนักศึกษาเริ่มรวมตัวกันที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ก่อนมีประชาชนเข้าร่วมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ไทม์ไลน์เหตุการณ์ 14 ตุลา 2516

6–9 ตุลาคม 2516  จับกุมผู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญ

เจ้าหน้าที่จับกุมผู้เคลื่อนไหวรวม 13 คน หลังมีการแจกเอกสารเรียกร้องรัฐธรรมนูญ ส่งผลให้นักศึกษาและประชาชนรวมตัวเรียกร้องให้รัฐบาลปล่อยตัวผู้ถูกจับกุม

10–12 ตุลาคม 2516  การชุมนุมขยายตัว

นักศึกษาจากหลายสถาบันเข้าร่วมชุมนุมที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทยเป็นแกนหลักในการประสานงานและยื่นข้อเรียกร้องต่อรัฐบาล

13 ตุลาคม 2516  ประชาชนเคลื่อนขบวนครั้งใหญ่

ผู้ชุมนุมจำนวนหลายแสนคนเคลื่อนขบวนออกจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผ่านถนนราชดำเนิน อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย และลานพระบรมรูปทรงม้า ก่อนมุ่งหน้าไปยังบริเวณสวนจิตรลดา

ระหว่างนั้นมีการเจรจาระหว่างตัวแทนนักศึกษากับรัฐบาลเกี่ยวกับการปล่อยตัวผู้ถูกจับกุมและการจัดทำรัฐธรรมนูญ

14 ตุลาคม 2516  เกิดเหตุปะทะและความสูญเสีย

ช่วงเช้าตรู่เกิดความวุ่นวายระหว่างเจ้าหน้าที่กับผู้ชุมนุมบริเวณสวนจิตรลดา ก่อนขยายเป็นการปะทะในหลายพื้นที่ของกรุงเทพมหานคร โดยเฉพาะถนนราชดำเนินและบริเวณอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

เจ้าหน้าที่ทหารและตำรวจใช้กำลังเข้าสลายการชุมนุม ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมาก

ในช่วงเย็น จอมพลถนอม กิตติขจร ประกาศลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายสัญญา ธรรมศักดิ์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นนายกรัฐมนตรีคนใหม่

15 ตุลาคม 2516  เหตุการณ์เริ่มคลี่คลาย

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล มีรายงานการเดินทางออกนอกประเทศของจอมพลถนอม กิตติขจร จอมพลประภาส จารุเสถียร และพันเอกณรงค์ กิตติขจร ขณะที่สถานการณ์ความรุนแรงในกรุงเทพมหานครทยอยสงบลง

เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 มีผู้เสียชีวิตกี่คน?

ข้อมูลที่เผยแพร่โดยไทยพีบีเอสระบุว่า เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 77 คน และมีผู้ได้รับบาดเจ็บอีกหลายร้อยคน โดยข้อมูลที่รวบรวมจากเหตุการณ์ระบุจำนวนผู้บาดเจ็บอย่างน้อย 857 คน

เหตุการณ์ความรุนแรงเกิดขึ้นในหลายพื้นที่ของกรุงเทพมหานคร ทั้งบริเวณถนนราชดำเนิน อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย และพื้นที่ใกล้เคียง โดยมีการใช้กำลังและอาวุธระหว่างการสลายการชุมนุม

หลัง 14 ตุลาคม 2516 การเมืองไทยเปลี่ยนแปลงอย่างไร?

ภายหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลจากจอมพลถนอม กิตติขจร มาเป็นรัฐบาลนายสัญญา ธรรมศักดิ์ พร้อมเข้าสู่กระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

รัฐบาลได้ดำเนินการจัดตั้งสมัชชาแห่งชาติ ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ “สภาสนามม้า” โดยมีสมาชิกที่ได้รับการแต่งตั้งจำนวน 2,347 คน ก่อนคัดเลือกกันเองให้เหลือ 299 คน เพื่อทำหน้าที่เป็นสภานิติบัญญัติแห่งชาติ

ต่อมาประเทศไทยประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2517 และเข้าสู่กระบวนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในปี 2518

สำหรับเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ยังเป็นที่มาของการจัดสร้างอนุสรณ์สถาน 14 ตุลา บริเวณสี่แยกคอกวัว ถนนราชดำเนินกลาง กรุงเทพมหานคร เพื่อเป็นสถานที่รำลึกถึงผู้เสียชีวิตและเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ครั้งนั้น

ในปี 2546 สภาผู้แทนราษฎรมีมติเอกฉันท์กำหนดให้วันที่ 14 ตุลาคมของทุกปีเป็น “วันประชาธิปไตย” ซึ่งเป็นวันสำคัญของชาติ