“ทุงทุงทุงซาฮุร” ข้อพิพาทระดับโลก จากมีมฮิต สู่ปัญหาด้านลิขสิทธิ์

ปีที่แล้ว คงไม่มีใครไม่รู้จักตัวละครอย่าง ทุงทุงทุงซาฮุร (Tung Tung Tung Sahur) หรืออีกชื่อคือทริปเปิลที (Triple T) ตัวละครที่เป็นเหมือนไม้ มีหน้าเป็นคน ที่ตอนนี้ได้กลายเป็นข้อพิพาททางกฎหมายระดับโลก ในเรื่องของตัวกำหนดเส้นแบ่งระหว่างความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์กับจุดเริ่มต้นของปัญญาประดิษฐ์ (AI)

Tung Tung Tung Sahur

ทุงทุงทุงซาฮุร (Tung Tung Tung Sahur) ถูกสร้างขึ้นในปี 2025 โดยวัยรุ่นชาวอินโดนีเซีย ที่ใช้ชื่อบัญชีว่า น็อกซ่า (Noxa) โดยการใช้เครื่องมือสร้างภาพ DALL-E 3 ที่อยู่ใน ChatGPT ของโอเพนเอไอ (OpenAI) ตัวละครนี้มีต้นแบบมาจากเครื่องดนตรีที่มีชื่อว่า เคนตงกัน (kentongan) ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีประเภทกลองที่ใช้ปลุกชาวมุสลิมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ให้ตื่นขึ้นมารับประทานอาหารมื้อก่อนรุ่งสางในช่วงเดือนรอมฎอน ตัวละครดังกล่าวเป็นการนำเครื่องดนตรีชนิดนี้มาดัดแปลงให้มีรูปร่างคล้ายมนุษย์ มีรอยยิ้มกว้างและสายตาที่ดูเลื่อนลอยว่างเปล่า 

นับตั้งแต่ถือกำเนิดขึ้นทริปเปิลที (Triple T) ก็กลายเป็นกระแสโด่งดังไปทั่วโลก ทั้งยูทูบ (YouTube) และติ๊กต็อก (TikTok) ต่างมีวิดีโอที่มีตัวละครนี้แสดงนำอยู่มากมาย และมียอดรับชมรวมกันหลายร้อยล้านครั้ง 

นอกจากนี้ยังมีผู้คนแต่งกายเลียนแบบในงานคอสเพลย์ วาดภาพ และทำแอนิเมชันสิ่งมีชีวิตรูปร่างคล้ายก้านไม้นี้ด้วยความรัก อีกทั้งภาพลักษณ์ของเขายังปรากฏอยู่บนสินค้าต่างๆ เช่น ตุ๊กตานุ่มนิ่ม น้ำหอม และสติกเกอร์

ใครเป็นเจ้าของทุงทุงทุงซาฮุร ?

ตัวละครนี้สร้างรายได้มหาศาลและมีแนวโน้มจะสร้างรายได้เพิ่มขึ้นอีกมาก โดยมันกำลังจะไปปรากฏตัวในเกมฟอร์ตไนต์ (Fortnite) ในฐานะสกิน (skin) ตัวละคร แต่ใครกันแน่ที่ควรได้รับผลประโยชน์จากความนิยมในวงกว้างนี้

คำถามดังกล่าวคือประเด็นสำคัญของคดีความที่ยื่นฟ้องต่อศาลแขวงสหรัฐฯ ประจำเขตแคลิฟอร์เนียตอนเหนือ ซึ่งบริษัทเกมแห่งหนึ่งได้ฟ้องร้องมีเมนตัม (Mementum) เอเจนซีด้านความคิดสร้างสรรค์จากฝรั่งเศสที่เป็นตัวแทนของ Noxa ในประเด็นสิทธิ์การนำทริปเปิลที (Triple T) ไปใช้เป็นตัวละครในเกมบนแพลตฟอร์มโรบล็อกซ์ (Roblox)

อีเบน เจด้า (Eben Jeda) ผู้ร่วมก่อตั้งโมเมนตัมแล็บ (Mementum Lab) กล่าวว่า เขาก่อตั้งเอเจนซีแห่งนี้โดยมีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจสำหรับผลงานที่เกิดขึ้นบนโลกอินเทอร์เน็ต ซึ่งบ่อยครั้งที่ผู้สร้างสรรค์ผลงานเหล่านั้นถูกตัดออกจากส่วนแบ่งกำไรที่เกิดขึ้นอย่างสิ้นเชิง 

เขากล่าวว่าเบรนร็อต (Brain rot) เป็นหนึ่งในตัวอย่างแรกๆ ที่เห็นได้ชัดของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ความคิดสร้างสรรค์ที่เกิดจากโลกอินเทอร์เน็ตสามารถกลายเป็นกระแสระดับโลกได้ในชั่วพริบตา ในขณะที่ผู้ริเริ่มสร้างสรรค์ผลงานกลับยังคงไร้ตัวตนในเชิงเศรษฐกิจ

ในส่วนของผู้เห็นต่าง เฟเบียน โมเซเล่ (Fabian Mosele) ผู้เรียกตนเองว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านมีมแนว 'Italian brain rot' และเป็นผู้สร้างวิดีโอเกี่ยวกับตัวละครทริปเปิลที (Triple T) มาแล้วหลายชิ้น กล่าวว่า เขามองว่าคอนเทนต์แนวนี้เป็นสมบัติร่วมกันของทุกคน ไม่ควรมีใครเพียงคนเดียวที่เป็นเจ้าของมีม ที่มูลค่าที่แท้จริงของมันถูกขยายให้สูงขึ้นด้วยพลังของสังคมออนไลน์โดยรวม 

เขากล่าวอีกว่า แต่เดิมทีพวกมันเป็นเพียงแค่ภาพนิ่งเท่านั้น การที่คนกลุ่มหนึ่งจะมาอ้างสิทธิ์ผูกขาดตัวละครนี้ไว้เพียงแค่เพราะตนเป็นคนแรกที่ป้อนคำสั่ง (prompt) ให้ AI สร้างมันขึ้นมานั้น ดูจะไม่ใช่เรื่องที่ถูกต้องนัก

กฎหมายลิขสิทธิ์

สำหรับข้อโต้แย้งที่เกิดขึ้นไม่ได้มีเพียงแค่นั้น ผู้พัฒนาเกมขโมยเจ้าเบรนร็อต (Steal a Brainrot) บนโรบล็อกซ์ (Roblox) ถูกโมเมนตัม (Mementum) เรียกร้องให้ยุติการใช้ตัวละครทุงทุงทุงซาฮุร (Tung Tung Tung Sahur) แต่ทางผู้พัฒนาเกมก็ฟ้องกลับโดยโต้แย้งว่าตัวละครที่สร้างด้วย AI ไม่มีลิขสิทธิ์ 

ทั้งนี้ กฎหมายสหรัฐฯ คุ้มครองเฉพาะส่วนที่มนุษย์สร้างสรรค์ แม้ใช้ AI ร่วมด้วย แต่ไม่คุ้มครองเนื้อหาที่ AI สร้างทั้งหมด หรือการที่มนุษย์เป็นผู้ควบคุมการสร้างสรรค์ยังไม่เพียงพอที่จะนำกฎหมายนี้มาใช้

กฎหมายลิขสิทธิ์ในสหรัฐอเมริกานั้น คุ้มครองเฉพาะผลงานที่สร้างสรรค์โดยมนุษย์เท่านั้น การเข้ามาของ AI จึงกำลังท้าทายการตีความกฎหมายนี้ รายงานฉบับปี 2025 จากสำนักงานลิขสิทธิ์แห่งสหรัฐอเมริกา (United States Copyright Office) ระบุว่าลิขสิทธิ์จะคุ้มครอง "การแสดงออกทางความคิดที่ริเริ่มสร้างสรรค์" (original expression) ในผลงานที่สร้างขึ้นโดยผู้สร้างสรรค์ที่เป็นมนุษย์ 

แม้ว่าผลงานนั้นจะมีองค์ประกอบที่สร้างโดย AI รวมอยู่ด้วยก็ตาม แต่ความคุ้มครองดังกล่าว ไม่ครอบคลุมถึงเนื้อหาที่สร้างโดย AI ล้วน ๆ หรือเนื้อหาที่มนุษย์ไม่ได้มีส่วนควบคุมองค์ประกอบเชิงสร้างสรรค์อย่างเพียงพอ