รู้จัก "Spudnik" มันฝรั่งอวกาศของ NASA ก้าวแรกสู่การเพาะปลูกบนดาวอังคาร

หากคุณเคยประทับใจกับการเอาชีวิตรอดของมาร์ค วัทนีย์ ตัวละครหลักในภาพยนตร์และนวนิยายไซไฟเรื่อง The Martian ที่ต้องปลูกมันฝรั่งเพื่อประทังชีวิตบนดาวอังคาร เรื่องราวเหล่านั้นไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในจินตนาการอีกต่อไป เมื่อนักบินอวกาศของนาซาได้ริเริ่มโปรเจกต์ปลูกมันฝรั่งบนสถานีอวกาศนานาชาติ (ISS) จนสำเร็จ และตั้งชื่อให้กับพืชหัวสีม่วงว่าสปุดนิก (Spudnik) 

โปรเจกต์ยามว่างของนักบินอวกาศวัย 70 ปี ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จนี้ คือ ดอน เพตทิต (Don Pettit) นักบินอวกาศของนาซา ผู้สร้างประวัติศาสตร์ในการเป็นนักบินอวกาศที่อายุมากที่สุดที่ยังคงปฏิบัติหน้าที่ด้วยวัย 70 ปี

ในระหว่างที่เขาเข้าร่วมภารกิจ Expedition 72 ในปี 2025 นักบินอวกาศเพตทิตได้ใช้เวลาว่างบนสถานีอวกาศเพื่อจำลองตัวเองเป็นตัวละครใน The Martian ด้วยการทดลองปลูกมันฝรั่งในสภาวะไร้น้ำหนัก (Microgravity)

นักบินอวกาศเพตทิตได้ระบุถึงแรงบันดาลใจของเขาว่า "แนวคิดมาจากหนังสือและภาพยนตร์เรื่อง The Martian มันฝรั่งจะเป็นทรัพยากรที่สำคัญบนอวกาศในอนาคต ดังนั้น ผมเลยคิดว่ามันเป็นเรื่องดีที่เราจะเริ่มต้นกันตั้งแต่วันนี้"

นวัตกรรมกระถางจากถุงน้ำและตีนตุ๊กแก 

การปลูกพืชในอวกาศไม่ใช่เรื่องง่าย นักบินอวกาศเพตทิตต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการดัดแปลงอุปกรณ์รอบตัว โดยเขาได้ประดิษฐ์ระบบแสงสว่างเทอร์ราเรียมชั่วคราวขึ้นมาเอง

และใช้ถุงเครื่องดื่มเก่ามาทำหน้าที่เป็นเสมือนกระถางเพื่อห่อหุ้มส่วนล่างของมันฝรั่งเอาไว้ นอกจากนี้ เขายังใช้แถบตีนตุ๊กแก (Velcro) ในการยึดพืชหัวรูปทรงไข่สีม่วงนี้ให้อยู่กับที่ ผลลัพธ์ที่ได้ คือ มันฝรั่งที่เจริญเติบโตจนมีหน่อลักษณะเป็นขุยสีม่วงโผล่พ้นถุงพลาสติกออกมา ซึ่งเป็นภาพที่ดูแปลกประหลาดคล้ายกับสิ่งมีชีวิตต่างดาว แต่ก็พิสูจน์ให้เห็นว่ามันสามารถเติบโตได้จริงในสภาพแวดล้อมของสถานีอวกาศ

ความท้าทายทางวิทยาศาสตร์

แม้จะเป็นกิจกรรมยามว่างแต่ก็สร้างปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ คือ รากมันฝรั่งผิดทิศทาง โดยพฤติกรรมการเติบโตของพืชที่เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงเมื่อปราศจากแรงโน้มถ่วงของโลก 

นักบินอวกาศเพตทิตสังเกตเห็นว่าหน่อของมันฝรั่งสีม่วงนั้นงอกชี้ตรงขึ้นไปในอากาศ ซึ่งเขาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่ารากผิดทิศทาง โดยเขาอธิบายเพิ่มเติมว่า "ในสภาวะไร้น้ำหนักของวงโคจร โดยปกติแล้วรากจะพุ่งตรงไปหาความชื้น แต่บางครั้งพวกมันก็เกิดความสับสนและงอกชี้ขึ้นด้านบน" 

เมื่อไม่มีแรงโน้มถ่วงคอยกำหนดทิศทาง รากและหน่อที่เป็นขุยจึงงอกสะเปะสะปะเพื่อพยายามค้นหาดินหรือน้ำ การใช้ถุงหุ้มเอาไว้จึงเป็นวิธีที่ใกล้เคียงกับการใช้กระถางมากที่สุดเท่าที่พวกเขาจะทำได้เพื่อควบคุมมัน

การเกษตรในอวกาศห้วงลึก

แม้โปรเจกต์ Spudnik จะเริ่มต้นจากการเป็นเพียงงานอดิเรกในเวลาพักผ่อน แต่มันกลับให้ผลลัพธ์ที่เป็นประโยชน์อย่างมหาศาลต่อ การเกษตรในอวกาศห้วงลึก (Deep space horticulture)

โดยนักวิทยาศาสตร์กำลังเผชิญกับความท้าทายว่านักบินอวกาศจะสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างไรในการเดินทางระยะยาว หรือการไปตั้งถิ่นฐานบนดาวเคราะห์ดวงอื่น เช่น ดาวอังคาร

มันฝรั่งถือเป็นพืชที่สามารถกินได้และเป็นแหล่งโภชนาการชั้นเยี่ยม ความสำเร็จของโปรเจกต์ Spudnik จึงเป็นก้าวเล็ก ๆ ที่สำคัญในการปูทางไปสู่ความมั่นคงทางอาหารของมนุษยชาติในอวกาศ