วิกฤตไฟป่าภาคเหนือ! เชียงใหม่จมควันพิษ PM 2.5 พุ่งอันดับ 1 ของโลก

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับไฟป่าในภาคเหนือเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ค่าฝุ่น PM 2.5 พุ่งสูงจนติดอันดับโลกในบางช่วง

สถานการณ์ไฟป่าในพื้นที่ภาคเหนือช่วงปลายเดือนมีนาคม พ.ศ. 2569 ทวีความรุนแรงอย่างมาก โดยเฉพาะในจังหวัดเชียงใหม่ ที่เกิดไฟป่าลุกลามบริเวณดอยสุเทพ-ปุย ใกล้หมู่บ้านม้งดอยปุย และในเขตอุทยานแห่งชาติออบขาน ส่งผลให้ค่าฝุ่น PM 2.5 พุ่งสูงขึ้นจนขึ้นอันดับ 1 ของโลกในบางช่วงเวลา

ปัญหาไฟป่ารุนแรงในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน ลำพูน และลำปาง มีสาเหตุหลักดังนี้

1.สภาวะทางอุตุนิยมวิทยา

จากการคาดการณ์ในปี 2569 ระบุว่าสภาวะลานีญาจะเปลี่ยนกลับสู่ภาวะเป็นกลาง ส่งผลให้ปริมาณฝนลดลง ทิศทางลมเปลี่ยนแปลง และเกิดสภาพอากาศปิดในช่วงเวลากลางคืน ขณะเดียวกันความแห้งแล้งที่สะสมในพื้นที่ป่า โดยเฉพาะช่วงปลายเดือนมีนาคมซึ่งเป็นจุดพีคของฤดูแล้ง ทำให้มีใบไม้แห้งและกิ่งไม้จำนวนมากสะสมเป็นเชื้อเพลิงอย่างดี โดยเฉพาะในช่วงเวลา 14.00–16.00 น. ซึ่งเป็นช่วงที่อุณหภูมิสูงสุดของวัน จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดไฟป่าอย่างมาก 

2. การลักลอบเผาป่า

สาเหตุสำคัญยังคงมาจากการเผาเพื่อหาของป่า ล่าสัตว์ และกำจัดวัชพืชเพื่อเตรียมพื้นที่เกษตร นอกจากนี้ มาตรการ “ห้ามเผา” ในบางพื้นที่ที่มีความเข้มงวด อาจส่งผลให้ชาวบ้านลักลอบจุดไฟในพื้นที่ป่าลึก หรือจุดไฟจากระยะไกลเพื่อให้ไฟลามเข้าสู่พื้นที่ของตนเอง ส่งผลให้การควบคุมเพลิงทำได้ยากยิ่งขึ้น 

3.มลพิษข้ามแดนจากประเทศเพื่อนบ้าน

ข้อมูลจากดาวเทียมเมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2569 พบว่าประเทศไทยมีจุดความร้อนรวม 2,302 จุด โดยส่วนใหญ่พบในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 1,088 จุด รองลงมาคือป่าสงวนแห่งชาติ 837 จุด และพื้นที่เกษตรกรรม 160 จุด ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านพบจุดความร้อนจำนวนมาก โดยเมียนมาพบสูงสุดถึง 8,804 จุด ลาว 4,189 จุด กัมพูชา 566 จุด เวียดนาม 522 จุด และมาเลเซีย 104 จุด ส่งผลให้หมอกควันจากเมียนมาและ สปป.ลาว พัดเข้ามาสะสมในประเทศไทย 

4.ข้อจำกัดด้านการเข้าถึงพื้นที่และทรัพยากร

ไฟป่าส่วนใหญ่เกิดในพื้นที่ป่าอนุรักษ์และป่าสงวน ซึ่งมีลักษณะเป็นภูเขาสูงชัน ทำให้เจ้าหน้าที่ภาคพื้นดินเข้าถึงจุดเกิดเหตุได้ยาก ประกอบกับจำนวนเจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอ เมื่อเทียบกับพื้นที่ป่ากว่า 45 ล้านไร่ในภาคเหนือ อีกทั้งยังมีข้อจำกัดด้านอากาศยานในการช่วยดับไฟ ทั้งในเรื่องงบประมาณ ความเสี่ยงของนักบิน และความยากในการหาแหล่งน้ำใกล้จุดเกิดเหตุบนพื้นที่สูง