สวีเดนส่ง JAS 39 Gripen ลาดตระเวนทางอากาศในไอซ์แลนด์ ครั้งแรกหลังเข้า NATO

วันที่ 20 มกราคมที่ผ่านมา กองบัญชาการกองทัพอากาศพันธมิตรนาโตยืนยัน ประเทศสวีเดนจะรับผิดชอบภารกิจลาดตระเวนทางอากาศ (NATO Air Policing) เหนือไอซ์แลนด์เป็นครั้งแรก นับตั้งแต่เข้าร่วมเป็นสมาชิกนาโตอย่างเป็นทางการในเดือนมีนาคม 2024 โดยตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2026 เป็นต้นไป กองทัพอากาศสวีเดนจะส่งเครื่องบินขับไล่เอนกประสงค์ JAS 39 Gripen เข้าประจำการที่ฐานทัพอากาศเคฟลาวิก และทำหน้าที่เป็นผู้นำปฏิบัติการลาดตระเวนทางอากาศเหนือประเทศไอซ์แลนด์ 

การประจำการครั้งนี้ถือเป็นบทบาทผู้นำด้านปฏิบัติการของสวีเดนครั้งแรกภายใต้กรอบภารกิจถาวรของนาโต และสะท้อนถึงการบูรณาการด้านการทหารที่รวดเร็วของประเทศสมาชิกใหม่รายนี้ ภารกิจดังกล่าวมีความสำคัญต่อไอซ์แลนด์ ซึ่งไม่มีกองกำลังเครื่องบินขับไล่ประจำการของตนเอง และต้องพึ่งพาการหมุนเวียนกำลังทางอากาศจากประเทศพันธมิตร เพื่อทำหน้าที่เฝ้าระวังและสกัดกั้นภัยคุกคามทางอากาศในยามสงบ

กองทัพอากาศสวีเดนจะส่งหน่วยบินกริเพน พร้อมกำลังพลภาคพื้นดินจาก กองบินสการาบอร์ก เข้าประจำการที่เคฟลาวิก ภายใต้โครงสร้างการบังคับบัญชาของนาโต โดยจะปฏิบัติตามขั้นตอนและกฎการปฏิบัติการมาตรฐานของพันธมิตร ภารกิจนี้ต่อยอดจากประสบการณ์ของสวีเดนในการเข้าร่วมภารกิจลาดตระเวนทางอากาศของนาโตในโปแลนด์เมื่อปี 2025 ซึ่งเป็นบททดสอบด้านความสามารถในการทำงานร่วมกัน การบูรณาการการบังคับบัญชา และการปรับขั้นตอนการปฏิบัติให้สอดคล้องกับกองทัพอากาศพันธมิตร

พลตรี โจนาส วิกมัน (Jonas Wikman) ผู้บัญชาการกองทัพอากาศสวีเดน ระบุว่า ประสบการณ์จากการประจำการในโปแลนด์แสดงให้เห็นว่าสวีเดนสามารถปฏิบัติงานภายใต้การนำของนาโตได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีส่วนร่วมในการปกป้องน่านฟ้าของพันธมิตร ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สวีเดนได้รับความไว้วางใจให้เป็นผู้นำการหมุนเวียนภารกิจในไอซ์แลนด์

เครื่องบิน Saab JAS 39 Gripen ที่สวีเดนคาดว่าจะนำมาใช้ เป็นเครื่องบินขับไล่เครื่องยนต์เดี่ยวอเนกประสงค์ โครงสร้างแบบเดลต้า-คานาร์ด ได้รับการออกแบบให้เหมาะสมกับการปฏิบัติการในยุโรปเหนือ รุ่น Gripen C/D สามารถบรรทุกอาวุธภายนอกได้ราว 6.5 ตัน ติดตั้งปืนใหญ่ Mauser BK-27 ขนาด 27 มม. สำหรับการยิงเตือนและการปะทะระยะประชิด ในภารกิจลาดตระเวนทางอากาศเหนือไอซ์แลนด์ การบรรทุกอาวุธโดยทั่วไปจะเป็นขีปนาวุธอากาศสู่อากาศระยะไกล เช่น AIM-120 AMRAAM หรือ MBDA Meteor ร่วมกับขีปนาวุธระยะใกล้ IRIS-T หรือ AIM-9 พร้อมถังเชื้อเพลิงภายนอกเพื่อเพิ่มเวลาปฏิบัติการ

กริเพนติดตั้งเรดาร์ PS-05/A และในรุ่นถัดไปจะมีเซ็นเซอร์แบบ AESA ผสานกับระบบเชื่อมโยงข้อมูลที่ปลอดภัยและฟิวชันเซ็นเซอร์ ทำให้สามารถตรวจจับและติดตามเป้าหมายทางอากาศหลายเป้าหมายพร้อมกัน และทำงานเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายเฝ้าระวังทางอากาศของนาโตได้ แม้ภารกิจหลักจะเน้นการสกัดกั้นทางอากาศ แต่กริเพนยังคงมีศักยภาพในการใช้อาวุธโจมตีความแม่นยำสูงและขีปนาวุธต่อต้านเรือ RBS-15 หากสถานการณ์ด้านความมั่นคงในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือทวีความตึงเครียด

ในเชิงยุทธศาสตร์ การวางกำลังกริเพนที่เคฟลาวิกช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการตอบสนองอย่างรวดเร็วของนาโตในพื้นที่ที่มีความท้าทายสูง ไอซ์แลนด์ตั้งอยู่ใกล้ช่องว่าง GIUK (Greenland-Iceland-UK) ซึ่งเป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญระหว่างอาร์กติกกับมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ สมรรถนะการขึ้น-ลงระยะสั้นของกริเพน และแนวคิดการปฏิบัติการแบบกระจายกำลังตามหลัก Bas 90 ของสวีเดน ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นหากโครงสร้างพื้นฐานหลักถูกคุกคาม

เครื่องบินกริเพนจะปฏิบัติการภายใต้การควบคุมของศูนย์ปฏิบัติการทางอากาศร่วมของนาโต และได้รับการสนับสนุนจากเครื่องบินเตือนภัยล่วงหน้า E-3 AWACS เมื่อจำเป็น เป็นส่วนหนึ่งของระบบตรวจจับและสกัดกั้นแบบหลายชั้นที่นาโตใช้รับมือทั้งภัยคุกคามทางทหารและเหตุการณ์พลเรือนเหนือมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ

ภารกิจนี้ยังสะท้อนการเปลี่ยนผ่านเชิงนโยบายด้านความมั่นคงของสวีเดน จากประเทศที่ยึดแนวทางไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดมาอย่างยาวนาน สู่การมีบทบาทเชิงรุกในโครงสร้างป้องกันทางอากาศและขีปนาวุธแบบบูรณาการของนาโต สตอกโฮล์มให้คำมั่นเพิ่มงบกลาโหมสู่ระดับ 2% ของ GDP ภายในปี 2026 และขยายบทบาททั้งทางอากาศและทางทะเลในภูมิภาคบอลติกและอาร์กติก

ในบริบทด้านความมั่นคง ภารกิจลาดตระเวนเหนือไอซ์แลนด์มีความสำคัญเพิ่มขึ้น ท่ามกลางกิจกรรมทางทหารของรัสเซียในทะเลบาเรนต์ ทะเลนอร์เวย์ และทะเลบอลติก ซึ่งรวมถึงการบินลาดตระเวนโดยไม่มีแผนการบิน และเหตุละเมิดน่านฟ้าที่เกิดขึ้นซ้ำในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การเสริมกำลังกริเพนของสวีเดนจึงถูกมองว่าเป็นการเพิ่มขีดความสามารถของนาโตในการเฝ้าระวังและตอบสนองต่อความเคลื่อนไหวทางอากาศและทางทะเล ณ จุดเชื่อมต่อสำคัญของความมั่นคงข้ามมหาสมุทรแอตแลนติก

การตัดสินใจของสวีเดนในการนำภารกิจลาดตระเวนทางอากาศเหนือไอซ์แลนด์ด้วย JAS 39 Gripen ไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ของการบูรณาการอย่างเต็มรูปแบบของสมาชิกใหม่ แต่ยังเป็นการส่งสัญญาณว่าสวีเดนพร้อมรับผิดชอบภารกิจแนวหน้าในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดแห่งหนึ่งของนาโต เสริมความแข็งแกร่งให้การป้องกันร่วมกันของพันธมิตรในแถบอาร์กติกและมหาสมุทรแอตแลนติกเหนืออย่างเป็นรูปธรรม