วิจัยชี้คำบ่นทำให้สมองรวน ฟังคนบ่นเรื่อยๆ รับความคิดลบ สมองหด

การบ่นในชีวิตประจำวันอาจดูเหมือนเป็นเพียงการระบายความรู้สึก แต่ในความเป็นจริง พฤติกรรมนี้ส่งผลลึกไปถึงโครงสร้างและการทำงานของสมอง งานวิจัยหลายชิ้นชี้ว่า ทุกครั้งที่เรามุ่งความสนใจไปที่สิ่งที่ผิดพลาด มุมมองด้านลบ หรือการตัดสินการกระทำของคนอื่น ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอล ซึ่งรบกวนการทำงานของระบบประสาท และลดความสามารถของสมองในการเรียนรู้และปรับตัว

งานวิจัยพบว่า เมื่อเราบ่นซ้ำ ๆ สมองจะกระตุ้นเครือข่ายประสาทที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้ภัยคุกคามและการประมวลผลความเครียดอยู่ตลอดเวลา ผ่านกระบวนการ neuroplasticity เมื่อวงจรเหล่านี้ยิ่งแข็งแรงขึ้น สมองจึงค่อย ๆ เรียนรู้ที่จะมองหาสิ่งที่ทำให้ไม่มีความสุข เปลี่ยนอารมณ์เชิงลบชั่วคราวให้กลายเป็นแนวโน้มถาวรที่เอนเอียงไปสู่ความกลัวและการคิดลบมากกว่าเดิม

แต่สิ่งที่เลวร้ายกว่านั้น ก็คือ ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่แค่ด้านอารมณ์ ระดับคอร์ติซอลที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องสามารถบั่นทอนความจำ การตัดสินใจ และทักษะการแก้ปัญหาได้ เมื่อความคิดเชิงลบเหล่านี้ กลายเป็นโหมดตั้งต้นของสมอง ระดับความเครียดพื้นฐานและความผันผวนทางอารมณ์ก็จะเพิ่มขึ้น ทำให้แม้แต่ปัญหาเล็กน้อยก็สามารถกระตุ้นความเครียดอย่างรุนแรงได้ เพราะสมองถูกฝึกให้ตีความโลกผ่านมุมมองของภัยคุกคาม

ดังนั้น เมื่อเกิดความคิดหนึ่งขึ้นมา สมองจะเอื้อให้ความคิดเดิมนั้นกลับมาได้ง่ายขึ้น ซึ่งไม่ใช่ข่าวดีนักสำหรับคนที่มองโลกในแง่ร้าย เพราะไม่เพียงแต่จะมีความคิดเชิงลบเกิดขึ้นบ่อยขึ้นเท่านั้น แต่ยังมีแนวโน้มที่ความคิดเชิงลบจะผุดขึ้นมาแบบไม่รู้ตัว ระหว่างการใช้ชีวิตประจำวันอีกด้วย

นอกจากนี้ คนที่ใช้เวลาอยู่ด้วยก็มีอิทธิพลไม่น้อยเช่นกัน

การอยู่ใกล้ชิดกับคนที่ชอบบ่นเป็นประจำสามารถส่งผลเสียได้พอ ๆ กับการบ่นด้วยตัวเอง เหตุผลคือสมองจะปรับโครงสร้างตัวเองในลักษณะเดียวกัน สมองมนุษย์ถูกออกแบบมาให้จินตนาการและรับรู้สิ่งที่ผู้อื่นกำลังรู้สึกอยู่ 

ดังนั้นเมื่อเห็นใครบางคนกำลังโกรธหรือเศร้า สมองจะพยายามจำลองประสบการณ์นั้นขึ้นมา เพื่อช่วยให้เข้าใจความรู้สึกของอีกฝ่ายได้ดีขึ้น กลไกการกระตุ้นใยประสาทจึงทำงานในทิศทางเดียวกัน โดยสมองพยายามกระตุ้นเส้นทางประสาทแบบเดียวกับผู้อื่นเพื่อสร้างความเห็นอกเห็นใจ 

แต่ ไม่ได้หมายความว่า ควรตีตัวออกห่างจากเพื่อนที่กำลังเผชิญช่วงเวลายากลำบาก แต่เมื่อรับรู้แล้วว่าอารมณ์และพลังงานสามารถส่งต่อถึงกันได้ ก็สามารถเลือกพลังบวกเพื่อช่วยยกระดับจิตใจของกันและกันได้เช่นกัน

ทำไมการบ่นจึงทำร้ายสุขภาพอย่างรุนแรง

การบ่นไม่ได้ทำร้ายแค่สมองเท่านั้น แต่ยังส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยรวมอีกด้วย เมื่อเกิดการบ่น ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนเดียวกับที่เกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาสู้หรือหนี เมื่อระบบนี้ถูกกระตุ้น สมองจะเบนทรัพยากรอย่างเลือด ออกซิเจน และพลังงาน ออกจากระบบที่ไม่จำเป็น การบ่นซ้ำ ๆ ทำให้คอร์ติซอลถูกหลั่งในระดับที่สูงขึ้น ส่งผลให้ความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ คอเลสเตอรอลสูง เบาหวาน โรคอ้วน และโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้น

งานวิจัยหนึ่งที่ตีพิมพ์ในวารสาร Archives of General Psychiatry พบว่า โดยเฉลี่ยแล้ว คนที่มองโลกในแง่ดีมักมีอายุยืนยาวกว่าคนที่มองโลกในแง่ร้าย ผู้ที่มองโลกในแง่ดีมีความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุต่ำกว่าถึง 55 เปอร์เซ็นต์ และมีโอกาสเสียชีวิตจากโรคหัวใจน้อยกว่าถึง 23 เปอร์เซ็นต์