อ้วนเพราะกิน หรืออ้วนเพราะยีน ไขความจริงที่หลายคนเข้าใจผิดเกี่ยวกับ ความอ้วน

จีโนมิกส์ไทยแลนด์ เผยไขข้อสงสัย เกี่ยวกับความอ้วน ว่าการที่คนคนหนึ่งจะอ้วนได้เพราะกินเยอะหรีอเพราะยีน กันแน่  

หลายคนอาจเคยตั้งคำถามว่า ทำไมบางคนรับประทานอาหารได้มากแต่กลับไม่อ้วน ในขณะที่บางคนดูเหมือนจะกินไม่มาก แต่น้ำหนักกลับเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

ความจริงแล้ว “โรคอ้วน” ไม่ได้เกิดจากพฤติกรรมการกินเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีปัจจัยสำคัญอย่าง “พันธุกรรม” หรือยีนที่ส่งผลต่อน้ำหนักตัวและรูปร่างของเราอย่างมีนัยสำคัญ โดยงานวิจัยหลายชิ้นพบว่า พันธุกรรมอาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงต่อโรคอ้วนได้ถึง 40-70%

นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลที่น่าสนใจว่า หากพ่อหรือแม่คนใดคนหนึ่งมีภาวะอ้วน ลูกจะมีโอกาสอ้วนมากกว่าคนทั่วไปประมาณ 3 เท่า และหากทั้งพ่อและแม่มีภาวะอ้วน ความเสี่ยงของลูกอาจเพิ่มสูงขึ้นถึง 10 เท่า

ยีนทำให้เราอ้วนได้อย่างไร?

ยีนเปรียบเสมือนโปรแกรมที่ควบคุมการทำงานต่าง ๆ ภายในร่างกาย โดยยีนที่เกี่ยวข้องกับโรคอ้วนสามารถส่งผลต่อร่างกายใน 3 ด้านสำคัญ ดังนี้

1. ควบคุมความหิวและความอิ่ม

ร่างกายของเรามีระบบฮอร์โมนและยีนที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณไปยังสมองเมื่อได้รับอาหารเพียงพอแล้ว เช่น ฮอร์โมนเลปติน (Leptin) และเกรลิน (Ghrelin)

อย่างไรก็ตาม ในบางคนอาจมีความผิดปกติของยีนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมความอยากอาหาร เช่น POMC หรือ MC4R ส่งผลให้สมองรับรู้ความอิ่มได้ไม่ดี รู้สึกหิวบ่อย และควบคุมปริมาณอาหารที่รับประทานได้ยากกว่าคนทั่วไป

2. ควบคุมการเผาผลาญพลังงานและการสะสมไขมัน

พันธุกรรมยังมีบทบาทสำคัญต่ออัตราการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย บางคนอาจมีพื้นฐานทางพันธุกรรมที่ทำให้ร่างกายใช้พลังงานได้ช้ากว่า ส่งผลให้สะสมไขมันได้ง่ายขึ้น

นอกจากนี้ ยีนยังเป็นตัวกำหนดรูปแบบการสะสมไขมันในร่างกาย เช่น บางคนมีแนวโน้มอ้วนลงพุง ขณะที่บางคนสะสมไขมันบริเวณสะโพกและต้นขามากกว่า

3. กระตุ้นความอยากอาหารพลังงานสูง

นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่ายีน FTO มีความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนอย่างชัดเจน ผู้ที่มียีนชนิดนี้มักมีแนวโน้มรับประทานอาหารมากขึ้น รู้สึกอิ่มช้ากว่าเดิม และชื่นชอบอาหารที่มีไขมันหรือพลังงานสูงมากกว่าคนทั่วไป

ด้วยเหตุนี้ แม้จะพยายามควบคุมอาหาร แต่บางคนอาจต้องใช้ความพยายามมากกว่าคนอื่นในการรักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

พันธุกรรมคือความเสี่ยง แต่พฤติกรรมคือสิ่งที่กำหนดผลลัพธ์

แม้ว่ายีนจะส่งผลต่อความเสี่ยงในการเกิดโรคอ้วน แต่ไม่ได้หมายความว่าชีวิตของเราจะถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า 100%

ปัจจัยด้านพฤติกรรมยังคงมีบทบาทสำคัญอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นการรับประทานอาหารฟาสต์ฟู้ดและของหวานเป็นประจำ การขาดการออกกำลังกาย การนอนหลับไม่เพียงพอ หรือความเครียดสะสม ล้วนเป็นตัวเร่งให้เกิดภาวะอ้วนได้ง่ายขึ้น

ในทางกลับกัน การเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสม ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ พักผ่อนให้เพียงพอ และดูแลสุขภาพจิต สามารถช่วยลดผลกระทบจากพันธุกรรมและควบคุมน้ำหนักได้อย่างมีประสิทธิภาพ