รู้ทัน “โรคคอตีบ” อันตรายถึงชีวิต เช็กอาการ-วิธีป้องกัน เด็กควรรับวัคซีนกี่เข็ม?

โรคคอตีบคืนชีพ?

โรคติดต่อที่หลายคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัวอย่าง “โรคคอตีบ” กำลังกลับมาเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวังในประเทศไทย หลังกรมควบคุมโรคเปิดเผยสถานการณ์ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม – 9 พฤศจิกายน 2569 พบผู้ป่วยสงสัยโรคคอตีบสะสม 61 ราย เสียชีวิตแล้ว 8 ราย คิดเป็นอัตราป่วยตายร้อยละ 13 

โดยพบการกระจุกตัวในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้และ 4 อำเภอของจังหวัดสงขลา สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการสร้างภูมิคุ้มกันด้วยวัคซีน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กที่ยังได้รับวัคซีนไม่ครบตามเกณฑ์

เปิดตัวเลขคอตีบไทย พบป่วย 61 ราย เสียชีวิต 8 ราย

ข้อมูลจากแพทย์หญิงจุไร วงศ์สวัสดิ์ นายแพทย์ทรงคุณวุฒิ โฆษกกรมควบคุมโรค ระบุว่า ตั้งแต่ต้นปีจนถึงวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ประเทศไทยพบผู้ป่วยสงสัยโรคคอตีบรวม 61 ราย เป็นเพศชายมากกว่าเพศหญิงเล็กน้อย มีอายุตั้งแต่ 8 เดือนถึง 82 ปี และมีอายุมัธยฐานอยู่ที่ 18 ปี

กลุ่มอายุที่พบผู้ป่วยสูงสุดคือเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 4 ปี ขณะที่มีผู้เสียชีวิตแล้ว 8 ราย หรือคิดเป็นอัตราป่วยตายร้อยละ 13

เมื่อพิจารณาพื้นที่พบผู้ป่วย พบว่าส่วนใหญ่กระจุกตัวใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ และ 4 อำเภอของจังหวัดสงขลา รวม 21 ราย เสียชีวิต 5 ราย โดยผลตรวจทางห้องปฏิบัติการยืนยันโรค 3 ราย และจังหวัดนราธิวาสเป็นพื้นที่ที่พบผู้ป่วยสูงสุด 10 ราย

อย่างไรก็ตาม กรมควบคุมโรคยืนยันว่า ขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานการระบาดเป็นวงกว้างทั่วประเทศ แต่ยังมีโอกาสพบผู้ป่วยเพิ่มเติม โดยเฉพาะชุมชนที่มีเด็กไม่ได้รับวัคซีนหรือได้รับวัคซีนไม่ครบตามเกณฑ์ จึงต้องเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องและเพิ่มมาตรการป้องกันในพื้นที่เสี่ยง

รู้จักโรคคอตีบ อันตรายอย่างไร ทำไมถึงเสียชีวิตได้

โรคคอตีบเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย สามารถติดต่อจากคนสู่คนผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ โดยมีระยะฟักตัวประมาณ 2-5 วัน

อาการเริ่มต้นอาจคล้ายโรคติดเชื้อทางเดินหายใจทั่วไป ได้แก่ มีไข้ เจ็บคอ และกลืนลำบาก แต่ลักษณะสำคัญที่ต้องระวังคือการเกิดแผ่นฝ้าสีขาวปนเทาเกาะติดแน่นบริเวณลำคอ ซึ่งอาจทำให้ทางเดินหายใจอุดกั้นได้

ความน่ากลัวของโรคนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงอาการเจ็บคอ เพราะหากเชื้อสร้างสารพิษเข้าสู่ร่างกาย อาจส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญ โดยเฉพาะหัวใจและระบบประสาท ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและเสียชีวิตได้ แม้ได้รับการรักษาแล้วก็ยังมีความเสี่ยง โดยในผู้ป่วยอาการรุนแรงมีอัตราป่วยตายประมาณร้อยละ 5-10

ที่สำคัญ แม้โรคคอตีบจะพบได้บ่อยในเด็ก แต่ผู้ใหญ่ก็สามารถติดเชื้อได้เช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันหรือไม่ได้รับวัคซีนกระตุ้นตามกำหนด

วัคซีนคือเกราะป้องกัน เช็กให้ชัวร์เด็กได้รับครบ 5 เข็มหรือยัง

หัวใจสำคัญในการป้องกันโรคคอตีบคือการสร้างภูมิคุ้มกันด้วยวัคซีน โดยกรมควบคุมโรคเน้นย้ำให้ผู้ปกครองตรวจสอบประวัติการรับวัคซีนของบุตรหลาน เนื่องจากเด็กที่ได้รับวัคซีนไม่ครบตามเกณฑ์มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและเกิดอาการรุนแรง

สำหรับเด็กควรได้รับวัคซีนรวมที่มีส่วนประกอบป้องกันโรคคอตีบครบ 5 เข็ม ตามกำหนดอายุ ดังนี้

- อายุ 2 เดือน รับวัคซีนเข็มที่ 1

- อายุ 4 เดือน รับวัคซีนเข็มที่ 2

- อายุ 6 เดือน รับวัคซีนเข็มที่ 3

- อายุ 18 เดือน รับวัคซีนเข็มที่ 4

- อายุ 4 ปี รับวัคซีนเข็มที่ 5

หลังจากนั้นควรได้รับวัคซีนกระตุ้นตามเกณฑ์ในวัยเรียน ส่วนผู้ใหญ่ควรได้รับวัคซีนคอตีบและบาดทะยัก (dT) กระตุ้นตามคำแนะนำด้านสาธารณสุข

สำหรับเด็กที่ได้รับวัคซีนไม่ครบหรือผู้ปกครองไม่แน่ใจว่ารับวัคซีนครบหรือไม่ สามารถนำสมุดบันทึกวัคซีนไปปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขใกล้บ้าน เพื่อประเมินและรับวัคซีนชดเชยได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดการระบาดก่อนจึงค่อยดำเนินการ

กรมควบคุมโรคเร่งคุมพื้นที่เสี่ยง ค้นหาเด็กตกหล่นจากวัคซีน

นอกจากการรณรงค์ให้ประชาชนเข้ารับวัคซีนแล้ว กรมควบคุมโรคยังประสานหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ให้เร่งค้นหาผู้ป่วย สอบสวนโรค ติดตามผู้สัมผัสใกล้ชิด และเตรียมความพร้อมด้านการรักษา รวมถึงสำรองยาต้านพิษคอตีบเพื่อช่วยลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต

พร้อมประสานฝ่ายปกครอง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถานศึกษา และผู้นำชุมชน ร่วมค้นหาเด็กที่ตกหล่นจากการรับวัคซีน รวมถึงสนับสนุนบริการฉีดวัคซีนเชิงรุก โดยให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับจังหวัดชายแดนภาคใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่พบผู้ป่วยกระจุกตัว

สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม รีบพบแพทย์หากเจ็บคอ กลืนลำบาก

สำหรับประชาชนทั่วไป ควรดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคลอย่างสม่ำเสมอ ล้างมือบ่อย ๆ หลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำหรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น และสวมหน้ากากอนามัยเมื่อมีอาการป่วยหรืออยู่ในสถานการณ์เสี่ยง

หากมีไข้ เจ็บคอ กลืนลำบาก หรือพบแผ่นฝ้าผิดปกติในลำคอ ควรรีบไปพบแพทย์โดยเร็ว พร้อมแจ้งประวัติการสัมผัสผู้ป่วยและประวัติการได้รับวัคซีน เพื่อให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและวินิจฉัยได้อย่างเหมาะสม ไม่ควรรอให้อาการรุนแรง

สถานการณ์โรคคอตีบครั้งนี้จึงเป็นอีกหนึ่งสัญญาณเตือนให้ทุกครอบครัวหันกลับมาตรวจสอบสมุดวัคซีนของลูกหลาน เพราะแม้โรคคอตีบจะป้องกันได้ด้วยวัคซีน แต่หากละเลยการสร้างภูมิคุ้มกัน โรคที่หลายคนคิดว่าแทบไม่พบแล้วก็อาจกลับมาเป็นภัยคุกคามต่อสุขภาพและชีวิตได้อีกครั้ง