รีเซต

โรคมินามาตะ ภัยพิษปรอทปนเปื้อนในทะเล คร่าชีวิตทั้งคนและสัตว์

โรคมินามาตะ ภัยพิษปรอทปนเปื้อนในทะเล คร่าชีวิตทั้งคนและสัตว์
TNN ช่อง16
18 พฤศจิกายน 2569 ( 10:55 )

โรคมินามาตะ หรือ Minamata Disease เป็นโรคทางระบบประสาทที่เกิดจากการได้รับสารปรอทอินทรีย์ หรือเมทิลเมอร์คิวรี (Methylmercury) ในปริมาณสูง ซึ่งเป็นสารพิษที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสมองและระบบประสาท สามารถทำให้ผู้ป่วยสูญเสียการควบคุมการเคลื่อนไหว ชาตามมือและเท้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง รวมถึงมีปัญหาด้านการมองเห็น การได้ยิน และการพูด หากได้รับสารพิษรุนแรง อาจเกิดอาการชัก อัมพาต หมดสติ และเสียชีวิตได้

ค้นพบครั้งแรกที่ประเทศญี่ปุ่น

โรคนี้ถูกค้นพบครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2499 ในเมืองมินามาตะ จังหวัดคุมาโมโตะ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศญี่ปุ่น ต้นเหตุเกิดจากโรงงานเคมีของบริษัทชิสโซ ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองดังกล่าว ปล่อยน้ำเสียที่ปนเปื้อนสารเมทิลเมอร์คิวรีลงสู่อ่าวมินามาตะอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2475 ถึง พ.ศ. 2511

สารพิษจากโรงงานไม่ได้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเพียงชั่วคราว แต่ค่อย ๆ สะสมอยู่ในระบบนิเวศทางทะเล โดยเฉพาะในปลาและสัตว์น้ำที่มีเปลือก เช่น หอย เมื่อสัตว์น้ำขนาดเล็กได้รับสารพิษและถูกสัตว์ขนาดใหญ่กินต่อกันเป็นทอด ๆ 

ความเข้มข้นของสารปรอทก็จะเพิ่มสูงขึ้นตามลำดับ กระบวนการนี้เรียกว่าการขยายความเข้มข้นของสารพิษในห่วงโซ่อาหาร

ระบบนิเวศพัง คน-สัตว์ในเมืองได้รับพิษ 

ชาวเมืองมินามาตะ ซึ่งปกติแล้วพึ่งพาการประมงและบริโภคปลาและอาหารทะเลจากอ่าวเป็นอาหารหลัก แน่นอนว่าไม่มีใครในเมืองรู้เลยว่า อาหารทะเลที่กินเข้าไปทุกวัน มีสารเมทิลเมอร์คิวรีปนเปื้อน และพวกเขากำลัวนำมันเข้าสู่ร่างกาย

นานวัน เมื่อสารพิษสะสมมากขึ้น ชาวเมืองเริ่มมีอาการผิดปกติ ตั้งแต่ชาตามมือและเท้า เดินเซ ทรงตัวลำบาก หยิบจับสิ่งของไม่ถนัด ไปจนถึงพูดไม่ชัดและสูญเสียการได้ยินหรือการมองเห็น ทั้งหมดนี่เป็นอาการทางระบบประสาทที่ถูกพิษโจมตี 

ความน่ากลัวคือ ในหลายเคส ที่ผู้ป่วยมีอาการุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ จนเกิดอาการชัก หมดสติ และเสียชีวิตภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์หลังเริ่มแสดงอาการ

นอกจากมนุษย์แล้ว สัตว์ในพื้นที่ก็ได้รับผลกระทบอย่างหนักเช่นกัน โดยเฉพาะแมวที่มีอาการชัก เคลื่อนไหวผิดปกติ เดินวน และมีท่าทางคล้ายกำลังเต้นรำ ก่อนจะล้มป่วยและตาย ชาวบ้านเรียกอาการดังกล่าวว่า Dancing Cat Disease หรือโรคแมวเต้นรำ นอกจากนี้ ยังรายงานอีกว่าฝูงนกตกลงมาจากท้องฟ้า และพบปลาตายลอยอยู่บนผิวน้ำ เหตุการณ์เหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนถึงความผิดปกติของระบบนิเวศที่เกิดขึ้นก่อนที่มนุษย์จะเข้าใจสาเหตุของโรคอย่างชัดเจน

กรณีที่น่ากังวลอีกประการคือผลกระทบต่อทารกที่ได้รับสารพิษตั้งแต่อยู่ในครรภ์ แม้แม่จะไม่ได้แสดงอาการเจ็บป่วยอย่างชัดเจน แต่เมทิลเมอร์คิวรีสามารถผ่านรกไปทำลายระบบประสาทของทารกที่กำลังพัฒนาได้ เด็กที่ได้รับผลกระทบอาจมีศีรษะเล็ก สมองได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง และมีพัฒนาการผิดปกติ ทั้งด้านการเคลื่อนไหวและการทำงานของสมอง โดยมีอาการบางอย่างคล้ายโรคสมองพิการ

ในช่วงแรก แพทย์ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าโรคนี้เกิดจากอะไร เนื่องจากผู้ป่วยจำนวนมากมาจากครอบครัวและชุมชนประมงในบริเวณเดียวกัน จึงเคยมีความกังวลว่าอาจเป็นโรคติดต่อ แต่เมื่อมหาวิทยาลัยคุมาโมโตะเข้ามาศึกษาและพบความเชื่อมโยงระหว่างผู้ป่วยกับการบริโภคปลาและอาหารทะเลจากอ่าวมินามาตะ นักวิจัยจึงเริ่มสงสัยว่าอาจเป็นการได้รับสารพิษจากอาหาร

กว่าจะฟื้นฟูได้อาจต้องใช้เวลานานหลายสิบปี

อย่างไรก็ตาม แม้จะเริ่มพบความผิดปกติและมีผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้น แต่การแก้ไขปัญหากลับล่าช้า ทำให้การปนเปื้อนและการเจ็บป่วยดำเนินต่อเนื่องยาวนานหลายสิบปี ต่อมาในปี พ.ศ. 2508 ญี่ปุ่นยังพบการระบาดของโรคมินามาตะอีกครั้งในจังหวัดนีงาตะ ซึ่งมีสาเหตุจากการปนเปื้อนสารเมทิลเมอร์คิวรีในสิ่งแวดล้อมเช่นเดียวกัน

ในส่วนการฟื้นฟู รัฐบาลญี่ปุ่นและจังหวัดคุมาโมโตะเริ่มดำเนินมาตรการควบคุมการปนเปื้อน โดยในปี พ.ศ. 2509 โรงงานชิสโซได้ปรับระบบการผลิตให้สามารถหมุนเวียนน้ำเสียกลับมาใช้ภายในโรงงาน เพื่อลดการปล่อยสารเมทิลเมอร์คิวรีออกสู่ภายนอก ก่อนจะยุติการผลิตอะซีตัลดีไฮด์ ซึ่งเป็นกระบวนการที่ก่อให้เกิดสารพิษดังกล่าวอย่างถาวรในปี พ.ศ. 2511

เหตุการณ์มินามาตะจึงกลายเป็นหนึ่งในกรณีมลพิษทางอุตสาหกรรมครั้งร้ายแรงที่สุดของญี่ปุ่น และเป็นบทเรียนสำคัญที่สะท้อนให้เห็นว่า สารพิษจากกระบวนการผลิตในภาคอุตสาหกรรมสามารถทำลายระบบนิเวศ ห่วงโซ่อาหาร และสุขภาพของมนุษย์ได้อย่างยาวนาน แม้การปล่อยสารพิษจะหยุดลงแล้ว แต่ผลกระทบต่อผู้ที่ได้รับสารและครอบครัวอาจติดตัวไปตลอดชีวิต

ข่าวที่เกี่ยวข้อง