ทำไมเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. จึงสำคัญกว่าที่หลายคนคิด

ทุกเช้า ผู้คนจากทั่วประเทศจำนวนมหาศาลหลั่งไหลเข้าสู่กรุงเทพมหานครเพื่อทำงาน เรียนหนังสือ ติดต่อราชการ หรือขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ

บางคนขึ้นรถไฟฟ้าจากปริมณฑล บางคนใช้รถเมล์หลายต่อเพื่อเข้าย่านธุรกิจ บางคนทำงานบริการในเมืองหลวง แต่คนจำนวนมากเหล่านี้กลับไม่มีสิทธิเลือก “ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร” ทั้งที่นโยบายของผู้ว่าฯ ส่งผลต่อชีวิตของพวกเขาโดยตรง

นี่คือเหตุผลที่การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. มีผลต่อทั้งโครงสร้างเศรษฐกิจ การกระจายอำนาจ และคุณภาพชีวิตของผู้คนจำนวนมากกว่าตัวเลขผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่ปรากฏในระบบทะเบียนบ้าน

เมืองที่ “คนใช้จริง” มากกว่าคนมีสิทธิเลือกตั้ง

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2566 ระบุว่า ประเทศไทยมี “ประชากรแฝง” จำนวน 9.25 ล้านคน หรือคิดเป็น 13.2% ของประชากรทั้งประเทศ

ในจำนวนนี้ กรุงเทพมหานครเป็นพื้นที่ที่มีประชากรแฝงมากที่สุด โดยเฉพาะประชากรแฝงกลางวัน ซึ่งหมายถึงคนที่เข้ามาทำงานหรือเรียนหนังสือในเมืองหลวง

สถิติกรุงเทพมหานคร ปี 2566 ระบุว่า กรุงเทพฯ มีประชากรแฝงรวมประมาณ 2.81 ล้านคน คิดเป็น 36.2% ของประชากรทั้งหมดในพื้นที่ แบ่งเป็นประชากรแฝงกลางคืน 2.75 ล้านคน และประชากรแฝงกลางวันประมาณ 60,000 คน

ตัวเลขนี้ทำให้กรุงเทพฯ กลายเป็นเมืองที่ “คนใช้มากกว่าคนอยู่”

แรงงานต่างจังหวัด นักศึกษา และคนทำงานจำนวนมากใช้ถนน รถไฟฟ้า โรงพยาบาล โรงเรียน และระบบสาธารณูปโภคของกรุงเทพฯ ทุกวัน แต่หลายคนไม่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านกรุงเทพมหานคร จึงไม่มีสิทธิเลือกตั้งผู้ว่าฯ

อย่างไรก็ตาม แม้ไม่มีสิทธิลงคะแนน พวกเขายังคงได้รับผลกระทบจากนโยบายเมืองเต็มรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นค่าขนส่งสาธารณะ น้ำท่วม การจัดการขยะ ทางเท้า หรือคุณภาพอากาศ

ประเด็นนี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. กำลังเป็นการตัดสินใจแทน “ผู้ใช้เมือง” อีกหลายล้านคนด้วยหรือไม่

งบประมาณเกือบ 8 หมื่นล้านบาท อยู่ในมือผู้ว่าฯ กทม.

อีกเหตุผลที่ทำให้การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. มีความสำคัญสูง คือ กรุงเทพมหานครมีงบประมาณระดับ “มหาเมือง”

ข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายกรุงเทพมหานคร ปีงบประมาณ 2566 กำหนดวงเงินรวมประมาณ 79,719 ล้านบาท

งบประมาณจำนวนนี้ถูกใช้กับบริการสาธารณะเกือบทุกด้านของชีวิตคนเมือง ตั้งแต่ถนน ทางเท้า ระบบระบายน้ำ การจัดเก็บขยะ สวนสาธารณะ โรงเรียน โรงพยาบาล ไปจนถึงโครงการลงทุนขนาดใหญ่

แม้สภากรุงเทพมหานครจะมีอำนาจกลั่นกรองงบประมาณ แต่ฝ่ายบริหารที่นำโดยผู้ว่าฯ คือผู้กำหนด “ทิศทางหลัก” ของการใช้เงิน

ผู้ว่าฯ สามารถเลือกได้ว่า เมืองควรลงทุนกับอะไรเป็นลำดับแรก

• จะเน้นแก้น้ำท่วม หรือขยายถนน
• จะให้ความสำคัญกับฟุตปาธและขนส่งสาธารณะ หรือเพิ่มพื้นที่จอดรถ
• จะทุ่มงบด้านสิ่งแวดล้อม พื้นที่สีเขียว และ PM2.5 หรือเน้นโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นผ่านคะแนนเสียงในคูหาเลือกตั้งเพียงครั้งเดียว

ในอีกมุมหนึ่ง งบประมาณระดับเกือบ 8 หมื่นล้านบาท ยังต้องรองรับประชากรแฝงจำนวนมากที่ไม่ได้อยู่ในระบบทะเบียนราษฎรอย่างสมบูรณ์ ทำให้ภาระบริการสาธารณะของกรุงเทพฯ สูงกว่าตัวเลขประชากรทางการเสมอ

กรุงเทพฯ คือศูนย์กลางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศ

กรุงเทพมหานครมีสถานะพิเศษแตกต่างจากจังหวัดอื่น เพราะเป็นทั้งเมืองหลวง ศูนย์กลางเศรษฐกิจ ศูนย์กลางระบบคมนาคม และที่ตั้งของหน่วยงานราชการสำคัญ

กิจกรรมทางเศรษฐกิจจำนวนมากของประเทศกระจุกตัวอยู่ในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ตลาดการเงิน สำนักงานบริษัทขนาดใหญ่ พื้นที่ธุรกิจหลัก มหาวิทยาลัย โรงพยาบาลขนาดใหญ่ ไปจนถึงโครงข่ายขนส่งหลัก

เมื่อกรุงเทพฯ เผชิญปัญหา ไม่ว่าจะเป็นน้ำท่วม รถติด หรือฝุ่น PM2.5 ผลกระทบจึงขยายไปถึงต้นทุนเศรษฐกิจระดับประเทศ ผลิตภาพแรงงาน และความเชื่อมั่นของนักลงทุน

ด้วยเหตุนี้ ผู้ว่าฯ กทม. จึงมีบทบาทสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศ เพราะการตัดสินใจด้านนโยบายเมืองส่งผลต่อชีวิตผู้คนและกิจกรรมทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

เวทีเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. กับสัญญาณการเมืองระดับประเทศ

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ยังถูกมองเป็น “บารอมิเตอร์การเมือง” ที่สะท้อนอารมณ์และแนวโน้มทางการเมืองของคนเมือง

หลายครั้ง ผลเลือกตั้งผู้ว่าฯ ถูกใช้เป็นสัญญาณประเมินความนิยมของรัฐบาลกลาง พรรคการเมือง หรือกระแสทางการเมืองในอนาคต

ในอีกด้านหนึ่ง โมเดลการเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ยังกลายเป็นจุดเริ่มต้นของข้อถกเถียงเรื่อง “การเลือกตั้งผู้ว่าฯ ทุกจังหวัด”

คำถามสำคัญจึงตามมาว่า หากคนกรุงเทพฯ สามารถเลือกผู้บริหารเมืองของตัวเองได้โดยตรง เหตุใดจังหวัดอื่นจึงยังไม่มีสิทธิแบบเดียวกัน

ประเด็นนี้เชื่อมโยงไปถึงการกระจายอำนาจจากรัฐส่วนกลางสู่ท้องถิ่น ซึ่งยังเป็นหนึ่งในโจทย์สำคัญของการเมืองไทยมาจนถึงปัจจุบัน

เลือกผู้ว่าฯ กทม. คือการเลือกทิศทางเมืองและอนาคตประเทศ

ท้ายที่สุด การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. คือการตัดสินใจว่า เมืองที่มีประชากรใช้ชีวิตจริงหลายล้านคน จะถูกออกแบบอย่างไร

• งบประมาณระดับเกือบแสนล้านบาทจะถูกใช้ไปในทิศทางไหน
• ระบบขนส่งและบริการสาธารณะจะตอบโจทย์ผู้คนได้มากเพียงใด
• รวมถึงประเทศไทยจะเดินหน้าเรื่องการกระจายอำนาจต่ออย่างไรในอนาคต

เพราะทุกคะแนนเสียงในกรุงเทพมหานคร ล้วนมีผลต่อทั้งเมืองหลวง ระบบเศรษฐกิจ และทิศทางการเมืองของประเทศไปพร้อมกัน