“สหรัฐฯ-เวเนซุเอลา” กระทบ “เศรษฐกิจไทย” ทางอ้อม “กรุงไทย” จับตาราคาเกษตร-บาทแข็ง

คืนวันที่ 3 ม.ค. 69 สถานการณ์ในเวเนซุเอลาเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ หลังกองกำลังพิเศษของสหรัฐฯ เข้าจับกุมประธานาธิบดีนิโกลัส มาดูโร และภริยา โดยรัฐบาลสหรัฐฯ นายโดนัลด์ ทรัมป์ ซึ่งมีความต้องการหลัก ในด้านความมั่นคง เพื่อลดภัยภาวะคุกคามจากยาเสพติด และด้านเศรษฐกิจ เพื่อฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานน้ำมัน และดึงบริษัทสหรัฐฯ เข้าไปลงทุนในเวเนซุเอลา

จากสถานการณ์ดังกล่าว ศูนย์วิจัย Krungthai COMPASS ประเมินว่า ผลกระทบต่อราคาพลังงานโลกจะเด่นชัดขึ้นในระยะกลาง-ยาว จากการเข้าไปมีบทบาทในการผลิตน้ำมันของสหรัฐฯ ในเวเนซุเอลา

ระยะสั้น: ผลต่อราคาน้ำมันมีจำกัด เนื่องจากเวเนซุเอลายังมีการส่งออกน้ำมันได้น้อย ท่ามกลางสถานการณ์ Oversupply ในตลาดโลกที่เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นปี 68

ระยะกลาง-ยาว: เนื่องจากเวเนซุเอลามีปริมาณน้ำมันสำรองสูง จึงเป็นปัจจัยหนุนต่ออุปทานการผลิตน้ำมันในตลาดโลก โดยเฉพาะศักยภาพในการเพิ่มกำลังการผลิตจาก 8 แสนบาร์เรล/วัน สู่ราว 2 ล้านบาร์เรล/วัน (ในระดับใกล้เคียงกับช่วงก่อนการคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ เมื่อปี 60) ทั้งนี้ จำเป็นต้องฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานด้านการผลิตน้ำมันดิบ ซึ่งบั่นทอนการขาดการลงทุนที่เกิดขึ้นต่อเนื่องและการทุจริต จึงต้องใช้เงินลงทุนมูลค่าสูงเป็นระยะเวลาหลายปี โดยเฉพาะแหล่งน้ำมันหลักของประเทศบริเวณแอ่งโอริโนโก (Orinoco belt)

Krungthai COMPASS ประเมินว่า ผลกระทบทางตรงต่อเศรษฐกิจไทยจากเหตุการณ์ในเวเนซุเอลาผ่านช่องทางการค้าอยู่ในวงจำกัด เนื่องจากความเชื่อมโยงการค้าของทั้งสองประเทศอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับคู่ค้าหลักในภูมิภาคลาตินอเมริกา

ในปี 67 มูลค่าการค้ารวมระหว่างไทยกับเวเนซุเอลาอยู่ที่ 43.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ คิดเป็นเพียง 0.01% ของมูลค่าการค้าทั้งหมดของไทย แบ่งเป็นการส่งออก 34.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และนำเข้า 8.6 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ โดยไทยได้ดุลการค้า 26.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

ดังนั้น สะท้อนว่า ภาคการค้าของไทยไม่ได้พึ่งพาตลาดเวเนซุเอลาอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับประเทศอื่นในภูมิภาคลาตินอเมริกา ถือว่าเวเนซุเอลาไม่ใช่คู่ค้าหลักของไทย โดยเป็นลำดับที่ 8 ของภูมิภาคลาตินอเมริกาที่มีการค้ากับไทยในปี 67 มูลค่าการค้ายังน้อยกว่าประเทศหลักอย่างบราซิลและเม็กซิโก ซึ่งมีมูลค่าการค้ากับไทยถึง 6.4 และ 5.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ตามลำดับ

Krungthai COMPASS มอง 4 ผลกระทบทางอ้อม ที่อาจเกิดขึ้นกับไทยในระยะถัดไป ดังนี้

ค่าเงินบาท ระยะสั้นอาจเห็นการผันผวน ส่วนในระยะกลาง-ยาว ราคาน้ำมันที่มีแนวโน้มปรับตัวลง จะส่งผลให้เงินบาทแข็งค่า เนื่องจากความต้องการเงินดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อนำเข้าน้ำมันจะลดลง

ราคาพลังงาน หากราคาน้ำมันในตลาดโลกปรับลงตามอุปทานน้ำมันโลกที่เพิ่มขึ้น หลังสหรัฐฯ เข้าดำเนินการขยายกำลังการผลิตน้ำมันในเวเนซุเอลาได้สำเร็จ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนราคาพลังงานและแรงกดดันเงินเฟ้อโดยรวมได้

ราคาสินค้าเกษตร โดยหากราคาน้ำมันปรับลดลงจะกดดันให้ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ เกษตร อาทิ ข้าว ยาง และปาล์ม ลดลงตามด้วย กระทบรายได้เกษตรกร ความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ สัญญาณการแบ่งขั้วอำนาจที่รุนแรงขึ้น กดดันบรรยากาศการค้าโลกให้ตึงเครียด ซ้ำเติมภาคการส่งออกของไทยที่ยังต้องเผชิญปัจจัยลบจากสงครามการค้า

Krungthai COMPASS มองว่า แม้สถานการณ์ในเวเนซุเอลาจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อเศรษฐกิจไทยในวงจำกัด แต่ความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ที่รุนแรงขึ้น ถือเป็นความเสี่ยงสำคัญที่จำเป็นต้องวางแผนรับมือ รวมถึงคอยติดตามในระยะถัดไป ดังนี้

1. แนวทางรับมือ ได้แก่ การรักษาจุดยืนความเป็นกลางทางภูมิรัฐศาสตร์เพื่อสร้างสมดุลทางความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ภาครัฐจำเป็นต้องผลักดันการกระจายตลาดส่งออกและสร้างโอกาสทางการค้าผ่านข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) กับคู่ค้าใหม่ ๆ และขยายความร่วมมือกับประเทศในกลุ่มอาเซียนเพื่อเพิ่มโอกาสด้านการค้าและการลงทุนภายในภูมิภาคมากขึ้น ขณะเดียวกันยังต้องเตรียมพร้อมรับมือกับความผันผวนด้านราคาพลังงานและสินค้าเกษตร ที่อาจเกิดขึ้นในระยะถัดไป ผ่านการบริหารจัดการกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงให้พร้อมรับสถานการณ์

การให้ความสำคัญกับการบริหารห่วงโซ่อุปทานและการกระจายตลาด ผู้ประกอบการจำเป็นต้องวางกลยุทธ์เพื่อรับมือกับความเสี่ยงจากปัญหาอุปทานชะงักงัน ความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน และราคาสินค้าโภคภัณฑ์ ผ่านการบริหารจัดการต้นทุนและห่วงโซ่อุปทาน รวมทั้งการกระจายตลาดส่งออกสู่ตลาดใหม่ที่มีศักยภาพ เช่น อาเซียน เอเชียใต้ ตะวันออกกลาง และยุโรปตะวันออก เป็นต้น ซึ่งมีแนวโน้มเติบโต อันจะช่วยลดความเสี่ยงจากปัญหาความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์และการแยกขั้วที่รุนแรงมากขึ้น

2. สิ่งที่ต้องติดตาม ได้แก่ การขยายบทบาทของสหรัฐฯ ในลาตินอเมริกา ภายใต้แนวคิด Monroe Doctrine อาจเพิ่มความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์และความผันผวนของตลาดการเงินโลก

ท่าทีของจีนต่อการถูกสหรัฐฯ จำกัดบทบาททางการค้าในเวเนซุเอลา โดยจีนเป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ของเวเนซุเอลาในช่วงที่ผ่านมา การถูกสหรัฐฯลดทอนบทบาทลง สะท้อนการแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างมหาอำนาจที่ทวีความรุนแรงและปัญหาความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ที่ยกระดับขึ้น

ทิศทางราคาพลังงานโลกในระยะถัดไป ในระยะสั้นผลต่อราคาน้ำมันยังจำกัด แต่ระยะกลาง-ยาวต้องติดตามความเร็วในการฟื้นการผลิตน้ำมันของเวเนซุเอลา ซึ่งจะส่งผลต่ออุปทานในตลาดโลกและต้นทุนนำเข้าพลังงานของรวมถึงภาคอุตสาหกรรม เช่น ภาคพลังงาน ปิโตรเคมี และภาคเกษตรที่อาจเผชิญแรงกดดันต่อผลประกอบการจากราคาที่มีแนวโน้มลดลง