เตือนฝุ่นพิษช่วง “ตรุษจีน” เผากระดาษ–จุดธูป–ประทัด เสี่ยงมะเร็ง-ไฟไหม้ไม่รู้ตัว

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับ “ตรุษจีน” ยุคใหม่ ใส่ใจสุขภาพและสิ่งแวดล้อมจากการเผากระดาษเงินกระดาษทอง

เทศกาลตรุษจีนเป็นช่วงเวลาแห่งความอบอุ่นของครอบครัวและความศรัทธาต่อบรรพบุรุษ ชาวไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากยังคงสืบสานประเพณีการไหว้เจ้า ไหว้บรรพบุรุษ การเผากระดาษเงินกระดาษทอง และการจุดประทัดเพื่อเสริมสิริมงคล อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความศักดิ์สิทธิ์ของพิธีกรรมเหล่านี้ ก็มีอีกด้านหนึ่งที่ควรตระหนัก คือผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมที่เพิ่มขึ้นทุกปี

หนึ่งในปัญหาสำคัญคือควันจากการเผาไหม้ ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ในปริมาณสูง ฝุ่นชนิดนี้มีขนาดเล็กมากจนสามารถเข้าสู่ปอดและกระแสเลือดได้ ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจโดยตรง โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว อาการที่พบได้บ่อย ได้แก่ แสบตา แสบจมูก ไอ และหายใจลำบาก นอกจากนี้ ควันจากธูปและการเผากระดาษเงินกระดาษทองยังมีสารก่อมะเร็ง เช่น สารพีเอเอช (PAHs) และสารเบนซีน ซึ่งมีอันตรายใกล้เคียงกับควันบุหรี่ หากได้รับสะสมเป็นเวลานานอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งได้

ผลกระทบไม่ได้หยุดเพียงในอากาศ ขี้เถ้าจากการเผายังมีโลหะหนัก เช่น โครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว และแมงกานีส ซึ่งสามารถตกค้างในดินและน้ำ ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว อีกทั้งการจุดประทัดยังสร้างมลพิษทางเสียงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย โดยเฉพาะในพื้นที่ชุมชนหรือพื้นที่แคบที่มีสิ่งปลูกสร้างหนาแน่น ซึ่งในแต่ละปีมักเกิดเหตุไฟไหม้จากการจุดประทัดอยู่เสมอ

สำหรับปี 2569 กทม. มีมาตรการเข้มงวด โดยห้ามจุดพลุและประทัดในที่สาธารณะเพื่อป้องกันอัคคีภัยและฝุ่น PM 2.5มีบทลงโทษคือผู้ฝ่าฝืนจนก่อความรำคาญหรืออันตรายอาจมีโทษจำคุกสูงสุด 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ในยุคที่สังคมตระหนักถึงปัญหามลพิษและสุขภาพมากขึ้น การปรับเปลี่ยนวิธีปฏิบัติในช่วงตรุษจีนจึงเป็นเรื่องสำคัญ เราสามารถยังคงรักษาความหมายของประเพณีไว้ได้ โดยลดปริมาณการเผากระดาษเงินกระดาษทอง เลือกใช้ธูปสั้นหรือธูปไฟฟ้า หลีกเลี่ยงการจุดประทัด และหากจำเป็นต้องเผา ควรเผาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พร้อมสวมหน้ากากป้องกันฝุ่น PM2.5 ระหว่างประกอบพิธี นอกจากนี้ การไหว้ด้วยจิตระลึกและความตั้งใจจริงก็ถือเป็นหัวใจสำคัญของพิธีกรรมที่ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาการเผาไหม้จำนวนมาก

ตรุษจีนจึงไม่จำเป็นต้องเป็นเทศกาลที่แลกมาด้วยมลพิษและความเสี่ยง หากทุกคนร่วมมือกันปรับพฤติกรรมอย่างเหมาะสม เราจะสามารถเฉลิมฉลองเทศกาลแห่งความสุขนี้ได้อย่างปลอดภัย ดูแลทั้งสุขภาพของตนเอง คนรอบข้าง และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกันอย่างยั่งยืน