ทรัมป์ส่งสัญญาณยุติศึกอิหร่าน แต่เงื่อนไขสองฝ่ายยังสวนทาง ใครจะยอมถอยก่อน?

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ส่งสัญญาณอีกครั้งว่า สงครามกับอิหร่านอาจยุติลงได้ในเร็ว ๆ นี้ พร้อมยืนยันว่า ขณะนี้ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องยกระดับปฏิบัติการทางทหารเพิ่มเติม

แต่ในเวลาเดียวกัน สหรัฐฯ กลับยังคงมาตรการปิดล้อมทางทะเลต่ออิหร่านอย่างเข้มงวด และเพิ่งประกาศจัดตั้งหน่วยเฉพาะกิจชุดใหม่ เพื่อสกัดกั้นการลำเลียงอาวุธและเงินทุนผ่านพรมแดนทางบกของอิหร่าน

ขณะที่อิหร่านเองก็ส่งสัญญาณพร้อมเจรจา แต่ยืนยันว่าจะไม่ยอมจำนนต่อแรงกดดันหรือการข่มขู่จากสหรัฐฯ

ทั้งหมดนี้จึงนำไปสู่คำถามว่า โลกกำลังเข้าใกล้จุดสิ้นสุดของสงคราม หรือกำลังก้าวเข้าสู่สภาวะที่ไม่มีการสู้รบ แต่ก็ยังไม่มีสันติภาพอย่างแท้จริง?

🔴 ทรัมป์ส่งสัญญาณสงครามใกล้จบ

“การใช้ปฏิบัติการทางทหารดูเหมือนจะไม่ใช่สิ่งที่จำเป็นมากนักในเวลานี้ แต่เรายังคงเตรียมพร้อมอย่างเต็มกำลัง หากสถานการณ์เปลี่ยนแปลงไป อิสราเอลและภูมิภาคตะวันออกกลางทั้งหมดได้รับการปกป้องจากอันตรายและภัยคุกคามของอิหร่านแล้ว และเรากำลังเห็นความคืบหน้าที่นำไปสู่การยุติความขัดแย้งครั้งนี้ ผมคิดว่าสถานการณ์น่าจะยุติลงได้ในเร็ว ๆ นี้”

นี่คือถ้อยแถลงล่าสุดของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ที่สะท้อนว่า สหรัฐฯ อาจกำลังพิจารณาเปลี่ยนจากการใช้กำลังทหาร มาเป็นการเจรจาเพื่อหาทางออกจากสงคราม

ทรัมป์เปิดเผยเมื่อวันจันทร์ที่ 9 พฤศจิกายน ภายหลังการพบหารือกับ โมฮัมเหม็ด บิน อับดุลเราะห์มาน บิน จัสซิม อัลธานี นายกรัฐมนตรีกาตาร์ ว่า สหรัฐฯ จะยังคงรักษาสถานการณ์กับอิหร่านไว้ตามเดิม หรือ Status Quo โดยระบุว่า การตัดสินใจดังกล่าวเป็นไปตามคำร้องขอของพันธมิตรในตะวันออกกลาง

ผู้นำสหรัฐฯ ยังเปิดเผยว่า การเจรจากับอิหร่านกำลังดำเนินไปด้วยดี และมองว่ามีโอกาสสูงที่สงครามจะยุติลง

“พวกเขากำลังพูดคุยกับเรา และพูดจาอย่างสุภาพมากด้วย จากนี้เราคงต้องรอดูว่าจะเกิดอะไรขึ้น แต่มีโอกาสสูงที่ความขัดแย้งครั้งนี้จะยุติลงได้”

ทรัมป์ยังกล่าวด้วยว่า เมื่อปฏิบัติการทางทหารสิ้นสุดลง ประชาชนชาวอเมริกันและประชาชนทั่วโลกจะมีความปลอดภัยมากกว่าที่เคยเป็นมาในรอบหลายปี พร้อมอ้างว่าอิหร่านถูกทำลายโครงสร้างผู้นำและศักยภาพทางทหารไปอย่างหนักแล้ว

อย่างไรก็ตาม แม้ทรัมป์จะส่งสัญญาณเชิงบวก แต่เขาก็ยังไม่ประกาศยุติสงครามอย่างเป็นทางการ โดยให้เหตุผลว่า สหรัฐฯ ยังมีหน้าที่รับประกันความมั่นคงของพันธมิตรในภูมิภาค โดยเฉพาะประเทศอ่าวเปอร์เซียที่อาจยังเผชิญภัยคุกคามจากอิหร่าน

🔴 อิหร่านประกาศยุติสภาวะ “ไร้สงคราม ไร้สันติภาพ”

ขณะเดียวกัน อิหร่านก็มีความเคลื่อนไหวสำคัญในวันที่ 9 พฤศจิกายนเช่นกัน

ประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน เปิดเผยว่า โมจตาบา คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของประเทศ มีคำสั่งให้ยุติสภาวะการเผชิญหน้ากับสหรัฐฯ ในลักษณะ “ไร้สงคราม ไร้สันติภาพ” หรือ No War, No Peace

เปเซชเคียนระบุว่า อิหร่านต้องการหลีกเลี่ยงสงคราม หากสามารถรักษาสิทธิและผลประโยชน์ของประเทศผ่านการเจรจาได้ แต่จะไม่ยอมจำนนต่อการใช้กำลังบังคับและการข่มขู่จากต่างชาติ

สำนักข่าวทัสนิมของอิหร่านรายงานด้วยว่า การเจรจาในอนาคตจะต้องอยู่บนพื้นฐานของการรักษาศักดิ์ศรีและอธิปไตยของประเทศ

อย่างไรก็ตาม คำสั่งดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าอิหร่านกำลังลดระดับการเตรียมพร้อมทางทหาร

สำนักข่าว IRNA รายงานคำกล่าวของ โมฮัมหมัด อะครามิเนีย โฆษกกองทัพอิหร่าน ซึ่งระบุว่า กองทัพกำลังปรับแนวทางจากการตอบโต้เพื่อป้องกันและป้องปราม ไปสู่การตอบโต้ที่รวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยไม่จำกัดขอบเขตทางภูมิศาสตร์ของปฏิบัติการ

แม้สถานการณ์ทางการเมืองในสหรัฐฯ จะเปลี่ยนแปลงไปหลังการเลือกตั้งกลางเทอม แต่อิหร่านจะยังคงเสริมสร้างขีดความสามารถในการป้องปรามทางทหารต่อไป

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ อิหร่านพร้อมเจรจา แต่ไม่ได้หมายความว่าจะยอมลดเงื่อนไขด้านความมั่นคง หรือยุติการเตรียมพร้อมทางทหาร

🔴 เงื่อนไขสันติภาพที่ยังสวนทางกัน

ปัญหาสำคัญที่สุดในเวลานี้ อาจไม่ใช่การที่ทั้งสองฝ่ายไม่ต้องการยุติสงคราม แต่เป็นการที่สหรัฐฯ และอิหร่านยังมีเงื่อนไขในการยุติสงครามที่แตกต่างกันอย่างมาก

ฝั่งสหรัฐฯ มีเป้าหมายหลักอย่างน้อย 4 ประการ ได้แก่ การป้องกันไม่ให้อิหร่านครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ การเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้สามารถเดินเรือได้อย่างปลอดภัย การยุติการโจมตีเรือและผลประโยชน์ของสหรัฐฯ รวมถึงพันธมิตร และการตัดช่องทางสนับสนุนทางการเงินและอาวุธแก่กลุ่มติดอาวุธที่อิหร่านให้การสนับสนุนในภูมิภาค

ขณะที่อิหร่านมีข้อเรียกร้อง 7 ประการ ได้แก่

1. ยุติปฏิบัติการทางทหารและการสู้รบในทุกแนวรบ

2. ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ บริเวณช่องแคบฮอร์มุซ

3. เปิดเส้นทางเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งทันที

4. ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่ออิหร่าน

5. ปลดอายัดทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกระงับไว้ในต่างประเทศ

6. ยุติการแทรกแซงและการข่มขู่คุกคามจากต่างชาติต่อกิจการภายในของอิหร่าน

7. จ่ายค่าชดเชยความเสียหายจากสงคราม

ข้อเรียกร้องเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า ทั้งสองฝ่ายต่างต้องการให้อีกฝ่ายเป็นผู้ยอมถอยก่อน

โดยเฉพาะปัญหาช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งสหรัฐฯ ต้องการให้เปิดเส้นทางเดินเรืออย่างปลอดภัย ขณะที่อิหร่านยืนยันว่า สหรัฐฯ ต้องยุติการปิดล้อมทางทะเลก่อน

ส่วนปัญหานิวเคลียร์ อิสมาอิล บากาอี โฆษกกระทรวงต่างประเทศอิหร่าน ปฏิเสธข้อกล่าวหาของสหรัฐฯ ที่ว่าอิหร่านยังคงพยายามพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

บากาอีตั้งคำถามว่า หลังสงคราม 12 วันเมื่อเดือนมิถุนายนปีที่แล้ว สหรัฐฯ เคยประกาศว่าได้ทำลายโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านไปแล้ว แต่จนถึงขณะนี้ก็ยังคงหยิบยกข้อกล่าวหาเรื่องอาวุธนิวเคลียร์ขึ้นมาใช้อีก ซึ่งอิหร่านมองว่าเป็นข้อกล่าวหาที่ไม่เป็นความจริง

จึงเห็นได้ว่า แม้ทั้งสองฝ่ายจะเริ่มพูดถึงการเจรจา แต่ประเด็นสำคัญที่สุดที่นำไปสู่สงครามกลับยังไม่ได้รับการแก้ไข

🔴 สหรัฐฯ พูดถึงสันติภาพ แต่ยังเดินหน้าปิดล้อมอิหร่าน

อีกหนึ่งความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจเกิดขึ้นเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา เมื่อกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ประกาศจัดตั้งหน่วยเฉพาะกิจแห่งใหม่ชื่อว่า Task Force Iron Gate

หน่วยเฉพาะกิจนี้จัดตั้งขึ้นตามคำสั่งของพลเรือเอก แบรด คูเปอร์ ผู้บัญชาการ CENTCOM โดยมีบุคลากรพลเรือนและทหารประมาณ 20 นาย ประจำการอยู่ที่เมืองแทมปา รัฐฟลอริดา

ภารกิจสำคัญคือการประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ของรัฐบาลสหรัฐฯ เพื่อเฝ้าระวัง ตรวจจับ และสกัดกั้นการลำเลียงระบบอาวุธขั้นสูง เทคโนโลยีที่สามารถนำไปใช้ได้ทั้งทางพลเรือนและทางทหาร สินค้าที่อยู่ภายใต้มาตรการคว่ำบาตร รวมถึงการเคลื่อนย้ายเงินทุนผิดกฎหมาย ผ่านพรมแดนทางบกของอิหร่านและทะเลแคสเปียน

มาตรการดังกล่าวถือเป็นการขยายแรงกดดันจากเดิมที่สหรัฐฯ ใช้การปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือของอิหร่านในอ่าวเปอร์เซียและอ่าวโอมานมาตั้งแต่เดือนกรกฎาคม

โดยสหรัฐฯ ระบุว่า มาตรการปิดล้อมทางทะเลที่ผ่านมา สามารถสกัดกั้นการส่งออกน้ำมันดิบของอิหร่าน คิดเป็นมูลค่ามากกว่า 25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 8 แสนล้านบาท

พลเรือเอกคูเปอร์กล่าวว่า การจัดตั้ง Iron Gate จะช่วยเสริมความสำเร็จของมาตรการปิดล้อมทางทะเล และเพิ่มขีดความสามารถในการจำกัดไม่ให้อิหร่านนำรายได้ไปสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธ ฟื้นฟูโรงงานผลิตอาวุธ หรือเติมเต็มยุทโธปกรณ์ให้กองทัพ

อย่างไรก็ตาม ยังมีคำถามว่าหน่วยเฉพาะกิจใหม่นี้จะสร้างแรงกดดันต่ออิหร่านได้มากน้อยเพียงใด

เนื่องจากพื้นที่ทะเลแคสเปียนมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจอิหร่านเพียงบางส่วน และยังเป็นภูมิภาคที่รัสเซียมีอิทธิพลอยู่มาก การสกัดกั้นเส้นทางดังกล่าวจึงอาจไม่เพียงพอที่จะทำให้อิหร่านเปลี่ยนจุดยืนในการเจรจา

แต่สิ่งที่สำคัญกว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรง คือสัญญาณทางการเมืองที่สหรัฐฯ กำลังส่งออกมา

เพราะในขณะที่ทรัมป์พูดว่าสงครามใกล้สิ้นสุดลง รัฐบาลสหรัฐฯ กลับยังคงเพิ่มเครื่องมือในการกดดันอิหร่านอย่างต่อเนื่อง

และเมื่ออิหร่านยืนยันว่าจะไม่เปิดช่องแคบฮอร์มุซโดยปราศจากการยุติมาตรการปิดล้อมของสหรัฐฯ คำถามจึงกลับมาที่ว่า ใครจะเป็นฝ่ายยอมถอยก่อนกัน?

🔴 ทรัมป์กำลังเผชิญแรงกดดันทางการเมืองในประเทศ

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ครั้งนี้อาจแตกต่างจากหลายครั้งก่อนหน้า ที่ทรัมป์เคยประกาศว่าสงครามอิหร่านใกล้จะสิ้นสุดลง

เพราะเวลานี้ทรัมป์เพิ่งเผชิญความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ในการเลือกตั้งกลางเทอมสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายนที่ผ่านมา หลังพรรคเดโมแครตสามารถคว้าชัยชนะและเปลี่ยนดุลอำนาจในสภาคองเกรส

หนึ่งในประเด็นที่สร้างแรงกดดันต่อรัฐบาลทรัมป์ คือความไม่พอใจของประชาชนต่อสงครามที่ยืดเยื้อ รวมถึงผลกระทบด้านเศรษฐกิจและค่าครองชีพ

ผลการเลือกตั้งจึงอาจกลายเป็นแรงผลักดันสำคัญที่ทำให้ทรัมป์ต้องทบทวนแนวทางดำเนินสงคราม และหันมาให้ความสำคัญกับการหาทางออกทางการทูตมากขึ้น

ในการให้สัมภาษณ์รายการ 60 Minutes ซึ่งออกอากาศเมื่อวันอาทิตย์ ทรัมป์ระบุว่า ขณะนี้เขายังไม่เห็นเหตุผลใดที่จะต้องยกระดับความขัดแย้งกับอิหร่าน

แต่เมื่อถูกถามว่า เหตุใดจึงไม่ประกาศยุติสงครามอย่างเป็นทางการ ทรัมป์กลับอธิบายว่า สหรัฐฯ ยังต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของพันธมิตรในอ่าวเปอร์เซีย ซึ่งอาจยังตกอยู่ภายใต้ภัยคุกคามของอิหร่าน

ท่าทีดังกล่าวสะท้อนความท้าทายของทรัมป์ ที่ต้องรักษาสมดุลระหว่างแรงกดดันจากประชาชนอเมริกันที่ต้องการให้สงครามสิ้นสุดลง กับความจำเป็นในการรับประกันความมั่นคงให้พันธมิตรในตะวันออกกลาง

ดังนั้น แม้การยุติสงครามอาจเป็นทางออกทางการเมืองที่ทรัมป์ต้องการ แต่การประกาศชัยชนะโดยไม่มีหลักประกันด้านความมั่นคง ก็อาจสร้างความเสี่ยงใหม่ให้กับสหรัฐฯ และพันธมิตรได้เช่นกัน

🔴 “ไอเซนคอต” ตัวแปรใหม่ที่อาจเปลี่ยนทิศทางสงคราม

นอกจากการเมืองภายในสหรัฐฯ แล้ว อีกหนึ่งตัวแปรสำคัญที่ต้องจับตาคือการเปลี่ยนผ่านอำนาจทางการเมืองในอิสราเอล

โดยเฉพาะ กาดี ไอเซนคอต อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุดของอิสราเอล ซึ่งกำลังพยายามจัดตั้งรัฐบาลชุดใหม่ หลังการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 27 ตุลาคมที่ผ่านมา

แม้ไอเซนคอตจะเป็นคู่แข่งทางการเมืองของเบนจามิน เนทันยาฮู แต่ในประเด็นความมั่นคงต่ออิหร่าน ทั้งสองกลับมีจุดยืนใกล้เคียงกันมากกว่าที่หลายคนคิด

สำนักข่าว CNN และ Reuters วิเคราะห์ว่า ไอเซนคอตไม่ได้เป็นนักการเมืองที่มีท่าทีอ่อนลงต่ออิหร่าน เพราะเขายังคงสนับสนุนการป้องกันไม่ให้อิหร่านครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ รวมถึงการใช้กำลังทหารเพื่อจัดการภัยคุกคามต่อความมั่นคงของอิสราเอล

แต่สิ่งที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ คือแนวทางในการบรรลุเป้าหมายดังกล่าว

เนทันยาฮูประกาศอย่างชัดเจนว่า การกำจัดภัยคุกคามจากอิหร่านอย่างถาวรจำเป็นต้องนำไปสู่การโค่นล้มระบอบการปกครองในกรุงเตหะราน

ขณะที่ไอเซนคอตไม่ได้สนับสนุนการใช้กำลังทหารเพื่อเปลี่ยนระบอบการปกครองอิหร่าน และมองว่าความสำเร็จทางทหารจะต้องมีแผนทางการทูตมารองรับด้วย

นั่นหมายความว่า หากไอเซนคอตสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้สำเร็จ อิสราเอลอาจไม่ได้เปลี่ยนเป้าหมายด้านความมั่นคงต่ออิหร่าน แต่มีความเป็นไปได้ที่จะเปลี่ยนวิธีการดำเนินนโยบาย โดยเปิดพื้นที่ให้การเจรจาทางการทูตมากขึ้น

อีกทั้งหากรัฐบาลใหม่ไม่มีพันธมิตรฝ่ายขวาจัดของเนทันยาฮู อย่าง อิตามาร์ เบน-กวีร์ และเบซาเลล สมอตริช ก็อาจทำให้รัฐบาลอิสราเอลมีความยืดหยุ่นมากขึ้นในการประสานงานกับสหรัฐฯ และประเทศอาหรับ

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างไอเซนคอตกับทรัมป์ยังเป็นอีกหนึ่งโจทย์สำคัญ เพราะทรัมป์เคยประกาศสนับสนุนเนทันยาฮูอย่างเปิดเผย และเคยแสดงความไม่แน่ใจว่าจะสามารถทำงานร่วมกับนายกรัฐมนตรีอิสราเอลคนอื่นได้หรือไม่

แต่หากทรัมป์ต้องการผลักดันข้อตกลงยุติสงครามอิหร่านอย่างจริงจัง รัฐบาลอิสราเอลที่มีความยืดหยุ่นทางการทูตมากขึ้น ก็อาจกลายเป็นปัจจัยสนับสนุนความพยายามดังกล่าว

🔴 จบสงคราม แต่สันติภาพจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่?

ท้ายที่สุด แม้สหรัฐฯ และอิหร่านจะเริ่มส่งสัญญาณว่าพร้อมหาทางออกจากสงคราม แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในเวลานี้ยังห่างไกลจากการบรรลุข้อตกลงสันติภาพอย่างแท้จริง

เพราะสหรัฐฯ ยังคงปิดล้อมอิหร่าน ขณะที่อิหร่านยังคงยืนยันสิทธิในการปกป้องอธิปไตยและเรียกร้องให้สหรัฐฯ ยุติแรงกดดันก่อน

ประเด็นนิวเคลียร์ยังไม่มีข้อยุติ ช่องแคบฮอร์มุซยังเป็นเครื่องมือต่อรองสำคัญ และความมั่นคงของพันธมิตรสหรัฐฯ ในตะวันออกกลางก็ยังเป็นเงื่อนไขที่ทรัมป์ไม่อาจมองข้าม

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองทั้งในสหรัฐฯ และอิสราเอล อาจเปิดโอกาสให้เกิดการเจรจามากขึ้น แต่ก็ยังไม่มีหลักประกันว่าทุกฝ่ายจะสามารถบรรลุข้อตกลงที่ยอมรับร่วมกันได้

เพราะการหยุดยิง ไม่ได้หมายความว่าความขัดแย้งจะสิ้นสุดลง และการยุติสงคราม ก็ไม่ได้หมายความว่าสันติภาพจะเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ