ปิดด่านฉุด "การค้าชายแดน" ไทย แต่ “ผ่านแดน” ยังโต

กรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ รายงาน ถึงสถานการณ์การค้าชายแดนและการค้าผ่านแดนของไทยในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 พบว่ามีมูลค่ารวม 139,442 ล้านบาท หดตัว 9.7% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน แยกเป็นการส่งออก 75,648 ล้านบาท ลดลง 12.1% และการนำเข้า 63,794 ล้านบาท ลดลง 6.7% สะท้อนว่าภาคการค้าชายแดนยังเปราะบางจากปัจจัยภายนอก

หากดูภาพรวม 2 เดือนแรกของปี (มกราคม-กุมภาพันธ์ 2569) การค้ารวมยังขยายตัวเล็กน้อย 0.3% อยู่ที่ 300,577 ล้านบาท โดยการส่งออกอยู่ที่ 163,625 ล้านบาท ลดลงเล็กน้อย 0.3% ขณะที่การนำเข้า 136,952 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 1% แสดงให้เห็นสัญญาณทรงตัว ของการค้า แม้ยังเผชิญแรงกดดันในบางช่วงเวลา

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนภาพการค้าของไทยที่ยังต้องเผชิญความไม่แน่นอน ทั้งจากสถานการณ์ในประเทศเพื่อนบ้าน ปัญหาด้านโลจิสติกส์ และเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัว ส่งผลให้การค้าชายแดนหดตัวแรง ขณะที่การค้าผ่านแดนยังช่วยพยุงภาพรวมไว้ได้บางส่วน 

ข้อมูลจาก SCB EIC ยังชี้ว่า ความผันผวนของราคาพลังงานและต้นทุนขนส่งที่เพิ่มขึ้นจากความตึงเครียดในตะวันออกกลาง เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่กดดันการค้าในภูมิภาค

ในระยะต่อไป ทิศทางการค้าชายแดนและผ่านแดนยังต้องจับตาอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์และต้นทุนพลังงาน ซึ่งอาจส่งผลต่อการขนส่งและกำลังซื้อของประเทศคู่ค้า และกลายเป็นตัวแปรสำคัญต่อการฟื้นตัวของการค้าชายแดนไทยในปีนี้

ถ้าดูเฉพาะสถานการณ์การค้าชายแดนของไทยในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 พบว่าหดตัวแรงมาก โดยมีมูลค่ารวม 62,145 ล้านบาท ลดลง 28.2% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน แยกเป็นการส่งออก 35,230 ล้านบาท ลดลง 30.7% และการนำเข้า 26,915 ล้านบาท ลดลง 24.7% สะท้อนแรงกดดันจากปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจประเทศเพื่อนบ้าน

เมื่อพิจารณารายประเทศ พบว่า มาเลเซียยังเป็นคู่ค้าชายแดนหลัก มูลค่า 24,468 ล้านบาท ลดลงเพียง 3.7% ถือว่าหดตัวน้อยที่สุด รองลงมาคือ สปป.ลาว มูลค่า 23,873 ล้านบาท ลดลง 14.9% ขณะที่เมียนมาอยู่ที่ 13,804 ล้านบาท ลดลง 21.1%

จุดที่น่าจับตาคือ การค้าชายแดนไทย–กัมพูชา ที่มูลค่าลดลงเหลือ 0 ล้านบาท หรือหดตัว 100% สะท้อนผลกระทบจากการปิดด่านและความตึงเครียดบริเวณชายแดน ที่เกิดขึ้นมาตั้งแต่ช่วงกลางปี ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการค้าระหว่างสองประเทศ

ภาพรวมสะท้อนว่า การค้าชายแดนไทยกำลังเผชิญแรงกดดันหนัก โดยเฉพาะปัจจัยเฉพาะพื้นที่ เช่น สถานการณ์ความไม่สงบ มาตรการควบคุมการค้า และกำลังซื้อของประเทศเพื่อนบ้านที่อ่อนแอ ทำให้การค้าชายแดนกลายเป็นจุดเปราะบางของภาคการค้าระหว่างประเทศในระยะสั้น 

ขณะที่รายงานจากกระทรวงพาณิชย์ยังระบุว่า ปัญหาอัตราเงินเฟ้อและค่าเงินในบางประเทศเพื่อนบ้าน เป็นอีกปัจจัยที่กดดันกำลังซื้อสินค้าไทย

ส่วนการค้าผ่านแดนของไทยในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ยังขยายตัวได้ดี สวนทางกับการค้าชายแดน โดยมีมูลค่ารวม 77,296 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 13.9% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน แยกเป็นการส่งออก 40,417 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 14.8% และการนำเข้า 36,879 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 12.9% สะท้อนบทบาทของไทยในฐานะศูนย์กลางโลจิสติกส์ เชื่อมการค้าสู่ประเทศที่สาม

เมื่อพิจารณารายประเทศ พบว่า จีนยังคงเป็นตลาดหลัก มีมูลค่าการค้าผ่านแดนสูงสุดที่ 41,353 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 7.2% รองลงมาคือ สิงคโปร์ มูลค่า 13,364 ล้านบาท ขยายตัว 32.3% และเวียดนาม 9,392 ล้านบาท ขยายตัวสูงถึง 68.2%

การเติบโตของการค้าผ่านแดนสะท้อนความต้องการสินค้าในภูมิภาคที่ยังแข็งแกร่ง โดยเฉพาะในกลุ่มสินค้าเทคโนโลยีและสินค้าเกษตร 

ขณะเดียวกันยังเป็นผลจากการปรับเส้นทางการค้าและโลจิสติกส์ในภูมิภาค ท่ามกลางความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก โดยมีข้อมูลว่า การเปลี่ยนเส้นทางขนส่งและต้นทุนประกันภัยที่เพิ่มขึ้น ทำให้ผู้ประกอบการหันมาใช้เส้นทางผ่านแดนมากขึ้น

ถ้าดูจากภาพรวม พบว่า แม้การค้าชายแดนจะชะลอตัว แต่การค้าผ่านแดนยังเป็นแรงพยุงสำคัญของการค้าระหว่างประเทศของไทยในช่วงนี้ และมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่อง ดังนั้นหากไทยยังสามารถรักษาความได้เปรียบด้านโครงสร้างพื้นฐานและการเชื่อมโยงโลจิสติกส์ในภูมิภาคได้

มีรายงานมาว่า  สถาบันยุทธศาสตร์การค้า ร่วมกับมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย จัดทำการสำรวจดัชนีความเชื่อมั่นการค้าชายแดนและผ่านแดนของไทย ปี 2569 (Foreign Border Trade Sentiment Index หรือ FBI) โดยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ 

ดัชนี FBI ระยะสั้น (เดือนมกราคม 2569) เมื่อรวมการส่งออกและการนำเข้า เฉลี่ยอยู่ที่ 38.7 หมายความว่า สถานการณ์ไม่ค่อยดีนัก เพราะดัชนีชี้วัดต่ำกว่า 50 เช่นเดียวกับ

ดัชนี FBI ระยะกลาง (6 เดือนแรกของปี 2569) เฉลี่ย 43.1 หมายความว่า สถานการณ์ก็ยังไม่ค่อยดี

ขณะที่ ดัชนี FBI ระยะยาว (ตลอดทั้งปี 2569) เฉลี่ย 47.5 หมายความว่า สถานการณ์เริ่มดีขึ้น 

มีการคาดการณ์ว่า แนวโน้มจะการค้าชายแดนและข้ามแดนของไทยตลองทั้งปี 2569 อาจชะลอตัวจากความไม่สงบตามแนวชายแดน และจากต้นทุนขนส่งสูงขึ้น แบ่งเป็น การส่งออกฯ มีมูลค่า 1,097,974 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 2.56% และการนำเข้าฯ มีมูลค่า 924,745 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 4.57% 

มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย มองว่า ปัจจัยลบส่งผลต่อการค้าชายแดนและค้าข้ามแดนในปี 2569 ได้แก่ มาตรการควบคุมการค้าชายแดนไทยที่ยังคงมีผลบังคับใช้ทำให้การค้าไม่คล่องตัว ขณะเดียวกันการค้าชายแดนไทยกัมพูชายังคงชะงักจากปัญหาความขัดแย้งที่เกิดขึ้น ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจชาย นอกจากนี้ยังรวมถึงปัญหาสแกมมอร์ และการค้าของเถื่อนที่ทำให้ภาครัฐต้องเพิ่มความเข้มงวดในการควบคุม และตรวจสอบ ซึ่งกระทบต่อความสะดวกในการค้า การค้าตามแนวชายแดน