ดร.สนธิชี้ ลดการเผา ช่วยลด PM 2.5 ส่องมาตรการประเทศอื่นจัดการปัญหาฝุ่นอย่างไร?

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เรื่องปัญหาฝุ่นควัน โดยระบุว่า ลดการเผา ลดฝุ่น PM 2.5 ยิ่งเผายิ่งตายผ่อนส่ง ระบบสากลเขาทำกันอย่างไร?

เป็นที่ทราบกันดีในระดับโลกแล้วว่า ฝุ่น PM2.5 แหล่งกำเนิดใหญ่สุดมาจากการเผาทุกเชื้อเพลิง ดังนั้นการควบคุมฝุ่น PM2.5 จากการเผาในระดับสากล ประเทศที่พัฒนาแล้วจะมีมาตรการสำคัญแบ่งตามประเภทของการเผา ดังนี้

1. การควบคุมการเผาในที่โล่งและภาคเกษตร (Open Burning & Agriculture) 

ในหลายประเทศใช้มาตรการทางกฎ หมายร่วมกับแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ

1.1 นโยบาย "Zero Burning"

ประเทศในกลุ่มอาเซียน (รวมถึงไทย) พยายามบังคับใช้แผนการลดการเผาในที่โล่ง โดยมีการกำหนดช่วงเวลาห้ามเผาเด็ดขาดในช่วงฤดูแล้ง การจะประสบความสำเร็จอยู่ที่การบังคับใช้กฎหมายของภาครัฐและความร่วมมือของประชาชน

1.2 การจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร

ในยุโรปและบางพื้นที่ในเอเชีย มีการส่งเสริมให้เกษตรกรเปลี่ยนจากการเผาวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เป็นการทำปุ๋ยหมักหรือใช้เป็นเชื้อเพลิงชีวมวลในโรงไฟฟ้าเพื่อลดการปล่อยฝุ่นโดยตรง โดยมีแรงจูงใจและความช่วยเหลือจากภาครัฐร่วมกับจิตสำนึกของประชาชน

1.3 การใช้เทคโนโลยีติดตาม

หลายประเทศใช้ข้อมูลดาวเทียมและระบบติดตามจุดความร้อน (Hotspots) เพื่อระบุพิกัดการเผา มีหน่วยเคลื่อนที่ติดตามและบังคับใช้กฎหมายอย่างรวดเร็ว 

2. การควบคุมจากภาคอุตสาหกรรมและการใช้พลังงาน (Industrial Burning)

2.1 มาตรฐานการปล่อยทิ้ง (Emission Standards)

สหรัฐอเมริกาใช้มาตรฐานของ US-EPA ในขณะที่สหภาพยุโรปมีกฎระเบียบที่เข้มงวดเพื่อควบคุมการปล่อยฝุ่นจากโรงไฟฟ้าถ่านหินและโรงงานอุตสาหกรรม มีการติดตั้งระบบตรวจวัดที่ปลายปล่องและออนไลน์มายังหน่วยราชการ แบบ Real Time รวมทั้งกำหนดให้มีใบอนุญาตการปล่อยมลพิษต่างหาก โดยใช้ระบบการประเมินจากการคำนวณศักยภาพการรองรับมลพิษทางอากาศในพื้นที่นั้น (carrying capacity) ย้อนกลับมาว่าแต่ละโรงงานคุณจะปล่อยได้เท่าไหร่

2.2 การแบนเชื้อเพลิงสกปรก

ในยุโรปหลายเมืองมีการสั่งห้ามใช้ถ่านหินสำหรับการทำความร้อนในที่พักอาศัย ซึ่งช่วยลดระดับ PM2.5 ในเขตเมืองได้อย่างมีนัยสำคัญ และห้ามตั้งโรงงานที่ใช้ถ่านหินหรือชีวมวลในเขตเมืองที่ประชาชนอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น

3. มาตรการความร่วมมือระหว่างประ เทศ (Transboundary Haze)

เนื่องจากฝุ่นจากการเผาสามารถลอยข้ามพรมแดนได้ อาจดำเนินการ

3.1 ใช้ ASEAN Agreement on Transboundary Haze Pollution

เป็นข้อตกลงเพื่อลดปัญหาหมอกควันข้ามพรมแดนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเน้นการประสานงานเมื่อป้องกันการเกิดไฟป่าหรือการเผาพื้นที่เกษตรขนาดใหญ่ในแต่ละประเทศ และก่อให้เกิดมลพิษในประเทศใกล้เคียง การห้ามนำสินค้าเกษตรกรรมที่มาจากพื้นที่ที่มีเผาจากต่างประเทศเข้าประเทศ รวมทั้งสร้างกฎหมายเอาผิดนักลงทุนที่ไปลงทุนด้านการเกษตรกรรมในต่างประเทศและทำให้เกิดการเผาในพื้นที่นั้น

3.2 แนวทางของ WHO

ประเทศต่างๆ ตั้งเป้าหมายเพื่อบรรลุตามเกณฑ์แนะ นำคุณภาพอากาศของ WHO โดยปี 2021 ประเทศที่สามารถปฏิบัติตามแนวทาง PM2.5 ประจำปี 2025 ขององค์การอนามัยโลกซึ่งแนะนำให้มีค่าเฉลี่ยรายปี 5 µg/m³หรือน้อยกว่ามีเพียงแค่ 7 ประเทศเท่านั้นได้แก่ ออสเตรเลีย เอสโตเนีย ฟินแลนด์ เกรนาดา ไอซ์แลนด์ มอริเชียส และนิวซีแลนด์ สำหรับประ เทศไทยยังใช้ค่ามาตรฐานฝุ่นPM 2.5 เฉลี่ยรายปีไม่เกิน 15 ไมโครกรัมต่อลูก บาศก์เมตร ซึ่งยังห่างไกลกับมาตรฐานสุข ภาพดีขององค์การอนามัยโลก

4.การจัดการไฟป่า (Wildfires)

4.1 ระบบพยากรณ์และเตือนภัย

ประเทศแคนาดาและสหรัฐฯ ใช้ระบบแบบจำลองการกระจายตัวของควันไฟ (เช่น CAMS) เพื่อเตือนภัยประชาชนและวางแผนจัดการไฟป่า

4.2 การสร้างห้องปลอดฝุ่น (Clean Rooms)

ในพื้นที่ที่เลี่ยงควันไฟป่าไม่ได้ รัฐบาลจะส่งเสริมให้ครัวเรือนติดตั้งเครื่องฟอกอากาศที่ใช้แผ่นกรองHEPA หรือจัดทำ "Clean Rooms" เพื่อลดการสัมผัสฝุ่นในอาคาร