5 ประเทศหมู่เกาะเสี่ยงจม บีบหลายแสนคนไร้ที่อยู่ แม้ปล่อยคาร์บอนต่ำแต่กระทบหนักกว่าใคร

รายงานจาก Groundswell โดยธนาคารโลกประเมินว่า ภายในปี 2050 นี้ โลกอาจมีผู้ลี้ภัยจากวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากถึง 216 ล้านคน โดยส่วนใหญ่ต้องจำใจย้ายถิ่นฐานเพื่อหนีภัยธรรมชาติ ทั้งคลื่นความร้อน สภาพอากาศร้อนจัด ภัยแล้ง และน้ำท่วม รวมถึงระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นและคลื่นพายุซัดฝั่งรุนแรงจนทำให้ 5 ประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กที่สูงจากระดับน้ำทะเลเพียงแค่ไม่กี่ฟุตอาจถูกน้ำท่วมถาวรในที่สุด

มัลดีฟส์

มัลดีฟส์ ถือเป็นหนึ่งในประเทศหมู่เกาะที่น่าเป็นห่วงมากที่สุด เนื่องจากพื้นที่สูงที่สุดของเกาะอยู่เหนือระดับน้ำทะเลพียงแค่ 2.3 เมตร และพื้นที่กว่า 80% ของเกาะอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลไม่ถึง 1 เมตร แม้ระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นเพียงแค่เล็กน้อยก็สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงต่อพื้นที่อยู่อาศัยของประชาชนราว 600,000 คนได้ แม้ว่าพื้นที่ทั้งเกาะจะไม่ได้จมน้ำหายไปทันที แต่ผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจหมายถึงชุมชนชายฝั่งต้องเผชิญกับน้ำท่วม น้ำทะเลหนุน การกัดเซาะชายฝั่งที่รุนแรง และการรุกล้ำของน้ำเค็มจนไม่สามารถอยู่อาศัยได้อีก

ตูวาลู

ตูวาลู เป็นอีกหนึ่งประเทศที่สะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของประเทศเกาะขนาดเล็กได้อย่างชัดเจน ปัจจุบันตูวาลูมีประชากรราว 11,000 คน บนเกาะขนาดเล็กที่มีพื้นที่ต่ำมาก ดังนั้นระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้นจึงมีผลกระทบโดยตรงต่อพื้นที่อยู่อาศัย ปัญหาที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้มีเพียงแค่น้ำท่วมชายฝั่งและน้ำทะเลกัดเซาะพื้นที่เท่านั้น แต่ยังตูวาลูยังประสบปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำแหล่งน้ำใต้ดิน สร้างความเสียหายต่อพื้นที่เกษตรกรรมและแหล่งน้ำที่ใช้อุปโภคบริโภค และที่สำคัญ ตูวาลูมีพื้นที่ในการขยายชุมชนและประเทศอย่างจำกัด ทำให้การปรับตัวเป็นไปได้ยาก การย้ายถิ่นฐานไปยังประเทศอื่นจึงถูกมองว่าเป็นทางเลือกเพื่อความอยู่รอดในระยะยาว ซึ่งประเทศออสเตรเลียได้ทำข้อตกลงพิเศษสำหรับออกวีซ่าให้กับประชาชนชาวตูวาลูในการย้ายถิ่นฐานเพื่อรับมือกับวิกฤตน้ำทะเลหนุนสูงและภาวะโลกร้อน

หมู่เกาะมาร์แชลล์

หมู่เกาะมาร์แชลล์ เป็นหนึ่งในประเทศที่เผชิญปัญหาเดียวกับตูวาลู ประกอบด้วย 29 หมู่เกาะ และ 5เกาะเดี่ยวขนาดเล็ก มีพื้นที่ทั้งหมดราว 181 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลไม่ถึง 2 เมตร ประชากรของประเทศกว่า 53,000 คน กระจายอยู่ตามเกาะต่างๆ โดยในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ประชากรในหมู่เกาะมาร์แชลล์ตกอยู่ในความเสี่ยงจากปัญหาน้ำทะเลหนุนสูง คลื่นพายุ และน้ำท่วมชายฝั่ง กระทบต่อโครงสร้างพื้นฐานและวิถีชีวิต ขณะที่ปัญหาภัยแล้งยังซ้ำเติมแหล่งน้ำที่ใช้อุปโภคบริโภคลดลงแตะระดับฉุกเฉิน เพิ่มแรงกดดันต่อความมั่นคงด้านน้ำและอาหาร

นาอูรู

นาอูรู เป็นประเทศเกาะขนาดเล็กที่สุดเป็นอันดับ 3 ของโลก มีพื้นที่ประมาณ 21 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่กลางมหาสมุทรแปซิฟิกใต้ และมีประชากรราว 10,000 คน อาศัยอยู่บริเวณพื้นที่ชายฝั่งรอบเกาะ เมื่อระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้น และคลื่นพายุซัดฝั่งรุนแรงสามารถเร่งการกัดเซาะชายฝั่งอย่างรวดเร็ว เพิ่มความเสี่ยงในพื้นที่ลุ่มต่ำ หากพื้นที่ชายฝั่งเสื่อมโทรมลง การปรับตัวเพื่อรับมือกับปัญหาระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงจึงเป็นเรื่องจาก เนื่องจากประชาชนไม่สามารถย้ายไปที่อื่นได้เนื่องจากพื้นที่มีอยู่จำกัด ทางเลือกของประเทศหมู่เกาะเล็กๆ จึงมีอยู่ไม่มากนัก 

คิริบาส

คิริบาส เป็นประเทศหมู่เกาะเล็กๆ ตั้งอยู่ในมหาสมุทรแปซิฟิกตอนกลาง และเป็นประเทศเดียวในโลกที่มีพื้นที่อยู่ใน 4 ซีกโลก ทั้งเหนือ ใต้ ตะวันออก และตะวันตก เนื่องจากมีหมู่เกาะกระจายตัวคร่อมเส้นศูนย์สูตรและเส้นแบ่งวันสากล และมีประชากรราว 130,000 คน นอกจากนี้ยังเป็นหนึ่งในประเทศที่กำลังสูญเสียพื้นที่อยู่อาศัยจากระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้น ประกอบกับคลื่นพายุรุนแรง ทำให้พื้นที่บางส่วนของเกาะมีความเสี่ยงถูกน้ำท่วมบ่อยขึ้น ขณะเดียวกันแหล่งน้ำจืดในชุมชนถูกน้ำเค็มรุกล้ำจนไม่เหมาะในการใช้บริโภคและทำการเกษตร ทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ต้องเผชิญกับปัญหาที่อยู่อาศัย น้ำสะอาด และความมั่นคงด้านอาหารไปพร้อมกัน ซึ่งในอดีต ประธานาธิบดีคิริบาสเตยเตือนให้ประชาชนในประเทศเตรียมความพร้อมในการย้ายถิ่นฐานเพื่อความอยู่รอดก่อนจะสายเกินไป 

ประกาศหมู่เกาะเล็กๆ เหล่านี้กำลังเผชิญปัญหาร่วมกันจากวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภาวะโลกร้อน แม้ว่าจะปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปริมาณที่น้อยมากเมื่อเทียบกับประเทศอุตสาหกรรม แต่กลับต้องรับผลกระทบเป็นกลุ่มแรก ๆ สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่แค่เพียงผลกระทบจากภัยธรรมชาติที่มากขึ้นเท่านั้น แต่วิกฤตสภาพภูมิอากาศยังผลักให้ผู้คนจำนวนมากต้องย้ายถิ่นฐานสูญเสียบ้านเกิด วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของตนเองอย่างไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้