เปิดฉาก COP31 เร่งหยุดวิกฤตอากาศ 190 ชาติร่วมเจรจา แต่ไร้เงารัฐบาลสหรัฐฯ

การประชุมโลกร้อน COP31 ที่ประเทศตุรกี ท่ามกลางวิกฤตอุณหภูมิโลกที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยผู้แทนจากกว่า 190 ประเทศจะร่วมเจรจาหาทางลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ผลักดันการเลิกใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล และเพิ่มเงินช่วยเหลือประเทศยากจน แต่การขาดหายไปของสหรัฐอเมริกา รวมถึงความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ กำลังกลายเป็นความท้าทายสำคัญต่อความสำเร็จของการประชุมครั้งนี้

การประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 หรือ COP31 มีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี โดยคาดว่าจะมีผู้นำประเทศ รัฐมนตรี และเจ้าหน้าที่ระดับสูงจากกว่า 190 ประเทศเข้าร่วม เพื่อกำหนดทิศทางความร่วมมือระดับโลกในการรับมือกับวิกฤตสภาพภูมิอากาศ

ความพิเศษของการประชุมปีนี้คือ ตุรกีรับหน้าที่เป็นเจ้าภาพและประธานการประชุม ขณะที่ออสเตรเลียรับผิดชอบเป็นประธานการเจรจา หลังทั้งสองประเทศบรรลุข้อตกลงร่วมกัน โดยออสเตรเลียจะดูแลการเจรจาอย่างเป็นทางการ ทั้งเรื่องเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม และการควบคุมอุณหภูมิโลกให้ใกล้เคียงเป้าหมาย 1.5 องศาเซลเซียสตามความตกลงปารีส

ส่วนตุรกีจะผลักดันความร่วมมือภาคสมัครใจ เช่น การลดขยะ การสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียน การลดการปล่อยก๊าซมีเทน การสร้างความมั่นคงทางอาหาร และการเร่งเปลี่ยนผ่านสู่การใช้พลังงานไฟฟ้าแทนเชื้อเพลิงฟอสซิล

อย่างไรก็ตาม การประชุมครั้งนี้จะไม่มีผู้แทนอย่างเป็นทางการจากรัฐบาลสหรัฐฯ ซึ่งภายใต้การนำของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ดำเนินนโยบายถอนตัวจากข้อตกลงปารีส แม้คาดว่าจะยังมีสมาชิกสภาคองเกรส ภาคธุรกิจ และองค์กรภาคประชาสังคมของสหรัฐฯ เข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ภายในงาน

ประเด็นสำคัญที่สุดของ COP31 คือการผลักดันให้ประเทศต่าง ๆ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างรวดเร็ว เพื่อจำกัดระยะเวลาและระดับที่อุณหภูมิโลกจะเพิ่มสูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียส หรือที่เรียกว่า Temperature Overshoot โดยสหประชาชาติมองว่า หากทั่วโลกเร่งลดการปล่อยก๊าซอย่างจริงจัง ก็ยังมีโอกาสทำให้อุณหภูมิโลกลดกลับลงมาได้ภายในสิ้นศตวรรษนี้

อีกประเด็นที่ถูกจับตาคือแผนเลิกใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล หลังการประชุม COP28 ในปี 2566 สามารถบรรลุข้อตกลงให้ประเทศต่าง ๆ เปลี่ยนผ่านออกจากการใช้ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติเป็นครั้งแรก แต่ยังไม่มีการกำหนดกรอบเวลาและแนวทางดำเนินงานที่ชัดเจน

ในการประชุมครั้งนี้ บราซิลเตรียมเสนอแผนงานระดับโลก 2 ด้าน ได้แก่ แผนเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล และแผนยุติการตัดไม้ทำลายป่า แม้แผนดังกล่าวจะไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย แต่คาดว่าจะช่วยสร้างแรงผลักดันให้ประเทศต่าง ๆ เดินหน้าลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น

ขณะเดียวกัน ประเทศกำลังพัฒนาต่างเรียกร้องให้ประเทศร่ำรวยเพิ่มการสนับสนุนทางการเงิน เพื่อรับมือกับภัยพิบัติจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งน้ำท่วม ภัยแล้ง และพายุรุนแรง รวมถึงการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานให้สามารถรองรับสภาพอากาศสุดขั้ว โดยเฉพาะในช่วงที่หลายประเทศกำลังเผชิญภาระหนี้สูงและการลดลงของเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ

ท่ามกลางความท้าทายเหล่านี้ ผู้เชี่ยวชาญมองว่า ความสำเร็จของ COP31 อาจไม่ได้วัดจากการบรรลุข้อตกลงครั้งใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความคืบหน้าในการสนับสนุนแผนเลิกใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลของบราซิล การเพิ่มเงินทุนช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนา และการสร้างกลไกเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม เพื่อช่วยแรงงานและชุมชนที่พึ่งพาอุตสาหกรรมถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ

นอกจากนี้ ยังมีความหวังจากความก้าวหน้าของเทคโนโลยีพลังงานสะอาด โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์และรถยนต์ไฟฟ้าที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วในหลายภูมิภาค บทความระบุว่า การขยายตัวของรถยนต์ไฟฟ้าในจีนอาจช่วยลดการนำเข้าน้ำมันลงประมาณร้อยละ 12 ในปีนี้ ขณะที่ปากีสถานมีการผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์บนหลังคาคิดเป็นประมาณหนึ่งในสี่ของการใช้ไฟฟ้าทั้งประเทศ

ศาสตราจารย์แจน โรเซเนาว์ จากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ระบุว่า เทคโนโลยีไฟฟ้าที่มีประสิทธิภาพสูงอาจช่วยลดความต้องการใช้พลังงานขั้นต้นของโลกได้ถึงครึ่งหนึ่ง หากมีการเปลี่ยนผ่านระบบพลังงานอย่างกว้างขวาง

แม้การประชุม COP31 จะเผชิญแรงกดดันจากความขัดแย้งระหว่างประเทศ ปัญหาเศรษฐกิจ และการไม่เข้าร่วมของรัฐบาลสหรัฐฯ แต่การเติบโตของพลังงานสะอาดและความร่วมมือระหว่างประเทศยังเป็นปัจจัยสำคัญที่สร้างความหวังต่อการรับมือวิกฤตโลกร้อน โดยสิ่งที่โลกกำลังจับตาคือ ประเทศต่าง ๆ จะสามารถเปลี่ยนคำมั่นสัญญาให้กลายเป็นมาตรการที่ปฏิบัติได้จริงหรือไม่ ก่อนที่ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะรุนแรงไปมากกว่านี้