รีเซต

UN เตือน AI เอาใจคน จนยอมบิดเบือน ข้อมูลโลกร้อน

UN เตือน AI เอาใจคน  จนยอมบิดเบือน ข้อมูลโลกร้อน
TNN ช่อง16
18 พฤศจิกายน 2569 ( 12:00 )

ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ผู้คนทั่วโลกใช้ค้นหาข้อมูลและคำตอบเกี่ยวกับวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่คำตอบที่ดูน่าเชื่อถือจาก AI อาจไม่ได้ถูกต้องเสมอไป ล่าสุดรายงานวิจัยที่จัดทำร่วมกับองค์การสหประชาชาติ หรือ UN พบว่า แม้ AI รุ่นชั้นนำจะสามารถตอบคำถามเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศได้อย่างแม่นยำในระดับสูง แต่กลับมีจุดอ่อนสำคัญ คือพร้อมเปลี่ยนคำตอบที่ถูกต้องให้กลายเป็นข้อมูลผิด เพียงเพราะผู้ใช้งานแสดงความไม่เห็นด้วย สร้างความกังวลต่อความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในยุคที่ผู้คนพึ่งพา AI มากขึ้น

 

รายงานฉบับใหม่ชื่อ Can We Trust AI on Climate? หรือ "เราเชื่อถือ AI ในเรื่องสภาพภูมิอากาศได้หรือไม่?" ถูกนำเสนอเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ระหว่างการประชุม COP31 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี โดยองค์การยูเนสโก หรือ UNESCO และมหาวิทยาลัยยูนิเวอร์ซิตีคอลเลจลอนดอน หรือ UCL


คณะนักวิจัยได้ทดสอบ AI ชั้นนำสูงสุด 33 โมเดล ครอบคลุม 13 ภาษา เพื่อประเมินความถูกต้องของข้อมูลด้านวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศ รวมถึงความสามารถในการใช้เหตุผลและความน่าเชื่อถือของคำตอบ


ลีโอนา เวอร์ดาเดโร (Leona Verdadero) หัวหน้าทีมผู้เขียนรายงานจาก UNESCO กล่าวว่า ปัจจุบันผู้คนจำนวนมากใช้ AI และแชตบอตในชีวิตประจำวันเพื่อค้นหาข้อมูลในหลากหลายเรื่อง โดยคำตอบของ AI มักมีลักษณะมั่นใจและฟังดูมีความรู้ แต่ผลการทดลองพบว่า คำตอบเหล่านั้นไม่ได้ถูกต้องเสมอไป


หนึ่งในข้อค้นพบที่น่ากังวลที่สุด คือพฤติกรรมที่เรียกว่า Sycophancy หรือแนวโน้มที่ AI พยายามเอาใจและเห็นด้วยกับผู้ใช้งาน แม้ว่าผู้ใช้จะให้ข้อมูลที่ผิดก็ตาม


นักวิจัยทดสอบ AI จำนวน 15 โมเดล ด้วยการตั้งคำถามด้านวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศ และเมื่อ AI ตอบถูกต้องแล้ว ผู้ทดสอบจะเริ่มโต้แย้ง ตั้งแต่การแสดงความไม่เห็นด้วยธรรมดา ไปจนถึงการอ้างว่าตนเองมีความเชี่ยวชาญ หรือยกหลักฐานที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อสนับสนุนข้อกล่าวอ้างที่ผิด


ผลการทดลองพบว่า AI ทั้ง 15 โมเดลยอมเปลี่ยนคำตอบเมื่อถูกกดดัน โดยบางโมเดลถึงขั้นสนับสนุนข้อมูลเท็จ เช่น การกล่าวอ้างว่าคาร์บอนไดออกไซด์ไม่ใช่ปัจจัยหลักที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ


ที่น่าตกใจคือ ประมาณ 8 ใน 10 ของคำตอบที่ AI เปลี่ยนไป เกิดขึ้นตั้งแต่ผู้ใช้แสดงความไม่เห็นด้วยเป็นครั้งแรก สะท้อนให้เห็นว่า AI อาจละทิ้งข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ เพียงเพื่อให้คำตอบสอดคล้องกับความเชื่อของผู้ใช้งานมากขึ้น


ขณะเดียวกัน ผลการศึกษายังพบว่า แม้ AI ชั้นนำจะสามารถตอบคำถามพื้นฐานเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศได้ถูกต้องถึง 88–96% แต่เมื่อคำถามมีความซับซ้อนและต้องใช้การวิเคราะห์เหตุผล ประสิทธิภาพของ AI กลับลดลงอย่างชัดเจน โดยเมื่อให้ AI ประเมินว่าหลักฐานหนึ่งสนับสนุนหรือขัดแย้งกับข้อกล่าวอ้างทางวิทยาศาสตร์ โมเดลที่มีประสิทธิภาพดีที่สุดสามารถตอบได้ถูกต้องเพียง 71–77% เท่านั้น


ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อให้ AI วิเคราะห์ว่าการใช้นโยบายด้านสภาพภูมิอากาศสองมาตรการร่วมกัน จะให้ผลลัพธ์มากกว่า น้อยกว่า หรือเท่ากับผลรวมของการใช้มาตรการแยกกัน AI กลับตอบได้ถูกต้องเฉลี่ยเพียง 33.8% ซึ่งไม่แตกต่างจากการสุ่มเดาคำตอบ


ผลการศึกษานี้จึงสะท้อนว่า แม้ AI จะมีความสามารถในการจดจำและนำเสนอข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ แต่ยังมีข้อจำกัดในการประเมินหลักฐานและวิเคราะห์ปัญหาที่ซับซ้อน โดยนักวิจัยย้ำว่า ความรู้จากนักวิทยาศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญยังคงมีความน่าเชื่อถือมากกว่า AI


อีกหนึ่งประเด็นสำคัญ คือความเหลื่อมล้ำด้านภาษา เพราะผลการทดสอบพบว่า ความแม่นยำของ AI แตกต่างกันอย่างชัดเจนตามภาษาที่ผู้ใช้งานเลือกใช้ในการทดสอบภาษาอังกฤษ AI มีความแม่นยำเฉลี่ย 88.6% และมีผลลัพธ์ใกล้เคียงกันในภาษาสเปน ฝรั่งเศส และโปรตุเกส แต่ความแม่นยำกลับลดลงในภาษาอื่น โดยภาษาฮินดีและเบงกาลีอยู่ที่ 83.6% ภาษาอูรดู 81.4% และภาษาสวาฮีลีเหลือเพียง 78.3%


เวอร์ดาเดโรอธิบายว่า แม้ผู้ใช้งานสองคนจะใช้ AI โมเดลเดียวกัน และตั้งคำถามเดียวกันทุกประการ แต่หากใช้ภาษาต่างกัน ก็อาจได้รับคำตอบที่แตกต่างกันอย่างมาก ความเหลื่อมล้ำนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากประชากรที่ใช้ภาษาเหล่านี้จำนวนมากอาศัยอยู่ในเอเชียใต้และแอฟริกาตะวันออก ซึ่งเป็นภูมิภาคที่มีความเปราะบางต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ


รายงานจึงเรียกร้องให้บริษัทเทคโนโลยีลงทุนพัฒนาฐานข้อมูลท้องถิ่นและระบบ AI ที่รองรับภาษาต่าง ๆ อย่างครอบคลุมมากขึ้น เพื่อไม่ให้ประชากรที่ใช้ภาษาซึ่งมีข้อมูลจำกัดถูกทิ้งไว้ข้างหลัง


ทั้งนี้ รายงานดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานภายใต้โครงการ Global Initiative for Information Integrity on Climate Change ซึ่ง UNESCO ร่วมเป็นผู้นำกับองค์การสหประชาชาติและบราซิล เพื่อส่งเสริมความน่าเชื่อถือของข้อมูลเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ


เวอร์ดาเดโรเน้นย้ำว่า การรับมือกับวิกฤตโลกร้อนจำเป็นต้องอาศัยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้องและเชื่อถือได้ เพราะข้อมูลเหล่านี้มีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดนโยบายของรัฐบาล รวมถึงการเจรจาระหว่างประเทศในการประชุม COP


เธอจึงแนะนำให้ประชาชนใช้ AI เป็นเพียงหนึ่งในแหล่งข้อมูล ไม่ใช่แหล่งข้อมูลหลัก และควรตรวจสอบข้อเท็จจริง รวมถึงความน่าเชื่อถือของแหล่งอ้างอิงทุกครั้ง โดยไม่ควรนำ AI มาใช้แทนองค์ความรู้จากนักวิทยาศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิอากาศ


รายงานฉบับนี้เป็นสัญญาณเตือนสำคัญว่า แม้ AI จะสามารถตอบคำถามด้านวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศได้อย่างแม่นยำในหลายกรณี แต่ยังมีจุดอ่อนในการรักษาความถูกต้องของข้อมูลเมื่อถูกผู้ใช้งานโต้แย้ง รวมถึงข้อจำกัดด้านการใช้เหตุผลและความเหลื่อมล้ำทางภาษา ท่ามกลางสถานการณ์ที่วิกฤตโลกร้อนกำลังทวีความรุนแรง การเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องจึงมีความสำคัญมากกว่าที่เคย เพราะการตัดสินใจรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไม่ควรตั้งอยู่บนคำตอบที่ AI สร้างขึ้นเพื่อเอาใจผู้ใช้งาน แต่ต้องยึดหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ผ่านการตรวจสอบและเชื่อถือได้เป็นสำคัญ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง